KERSTPUZZEL 1997

Deze dichter heeft heel wat uit te leggen, zuchtte een deelnemer aan de Kerstprijsvraag van Trouw in de kantlijn van zijn oplossing. Een zin die on-zin is, onbegrijpelijk en absurd, een draak van een citaat, hogere wiskunde - zo luidden commentaren. Er is gezwoegd op de citatenprijsvraag: 'de moeilijkste puzzel van de hele Kerst' en de 'grootste hersenkraker' sinds deze krant er in 1986 mee begon. De reacties liepen uiteen van 'tamelijk lastig' tot 'extreem moeilijk', een enkeling noemde 'm 'iets makkelijker dan vorig jaar'. Een gedrocht, schreven sommigen. Een verslavend monster waartegen geen therapie is opgewassen. Vooral de zin die de uiteindelijke oplossing vormde, heeft veel hoofdbrekens gekost. 'Wie het gezegd heeft, weet ik niet. Maar hij/zij moet zich maar eens de gevolgen realiseren.'

Het was dus niet Rutger Kopland of het rayonhoofd van Dokkum. Ook niet de winnares van de Preek van het Jaar. Koolhaas dan? Of Gümüs of Johan Cruijff ('vanwege dat afwijkende Nederlands)? KPN-topman Dik soms? Joost (van den Vondel) mag het weten, bedacht een inzender. 'Krom! Krom!' En: 'Ik kan me niet voorstellen dat zo'n idiote zin eerder in Trouw heeft gestaan.' De oplossing was een strofe uit Psalm X van Leo Vroman en stond in 1997 wel degelijk in Trouw afgedrukt: op 7 maart, in een artikel van Rob Schouten over het Boekenweekthema 'Mijn God'. Schouten citeert daarin met instemming Psalm X van Vroman, voor wie 'God' een Systeem is. De dichter had het op 18 januari vorig jaar in de serie 'Toekomst der Religie' (bijlage Letter & Geest) al eens uitgelegd. Psalm X vervolgt na het gevraagde citaat met:

Geen mens verhoort zulk dof geluid waarmee Gij klopt van binnen uit voordat het stopt.

Het woord Systeem leidde sommige puzzelaars meteen naar Vroman. Kon niet missen. Een schoonheid van een zin, meenden zij, al werden ook enkele opmerkingen gemaakt over de afwijkende interpunctie. Zou Vroman die ene komma die niet in het origineel voorkomt wel waarderen, was een bestraffende opmerking. Het hoort niet maar het mag wel, kent u die uitdrukking?

Groot probleem in de reeks van honderd citaten waren de 'stelletjes', de uitspraken die voor meer dan één uitleg vatbaar waren: die van de 'crimi's' Urka, de Hakkelaar en Peter R. de Vries, van de autofreaks Marco Bakker, Rob Scholte en Annemarie Jorritsma (die overigens geen airmiles spaart maar haar man wél), van de theologen en de pianisten, van de 'mooie stem' Frits Spits en de 'David Frost van Nederland' Paul Witteman. Henk Angenent en Nico ter Linden vormden een span bij het citaat 'Mijn vrouw is er op tegen dat ik meedoe' (het ging hier om de Preekwedstrijd). De strafschop van Clarence Seedorf en de zakdoekendag van Hongkongs gouverneur Chris Patten hadden ook iets met elkaar. 'Hoe minder we hebben, hoe meer we geven' sloeg niet op verpleger André du M. maar op moeder Teresa, 'Elke dag is een herkansing' gold vorig jaar in ieder geval niet voor korpschef Brinkman en 'Een 3' kwam uit de koker van onderwijsprofessor Jaap Dronkers en was niet bestemd voor de zanggroep Mrs. Einstein (die maar liefst een 5 scoorde op het Songfestival. De carnavalshit van ex-FNV-voorman Stekelenburg vonden velen herkenbaar. Dat gold niet voor de leuke kleren van oud-bisschop Bür, het timide jongetje Borsato, de verheffing in de adelstand van zanger Paul McCartney ('Uwe Heiligheid' voor zijn twee Beatle-maatjes) en de dichtregel van Arie van den Berg op het nieuwe tientje over de ijsvogel. Om nog maar te zwijgen van de zin uit de mond van koningin Beatrix dat ze 'wel wat anders te doen had' dan het boek van Fred Lammers te lezen. Het was soms kennelijk meer een legpuzzel van dan een oefening in hersengymnastiek. 'En als ik wil legpuzzelen, ga ik wel naar Bart Smit.'

Voor anderen was het een 'familie-project': met z'n allen rond de tafel om deze traditionele Kerstkluif te verschalken. Er is vaak lang gepuzzeld: zelfs toen op kerstavond de stroom uitviel, zelfs in het regenwoud van Uahamega (Kenia). Familieleden en vrienden werden aangestoken, anderen kwamen 'gewoon een tijdje niet meer langs'. Vreselijk, schreven sommigen. Maar volgend jaar willen ze er graag weer een. En dan exclusief, zonder het mediacircus (radio en tv besteedden met kerst aandacht aan de puzzel) en zonder het weggeven van oplossingen. 'Mensen die mee willen doen, moeten maar een abonnement nemen. Als iedereen zich er mee gaat bemoeien, wordt het net zoiets als de Elfstedentocht.'

Het aantal inzendingen was minder groot dan vorig jaar. Een enkele was onvolledig en één tekst, in wanhoop geschreven, leek meer op Oezbeeks.

Uit de stapel oplossingen werden tien inzendingen getrokken. Een boekenbon van 100 gulden gaat naar: T. Breekveldt (Waddinxveen), Marieke van Eik (Maastricht), M. van Elderen-Engster (Ridderkerk), H. van Essen (Bleiswijk), G. van Lenthe (Doetinchem), Z. Meyer (Meppel), B. van Nood-van Oostveen (Voorst), Harry Noteborn/Corine Ridder (Leiden), A. de Vries-de Zeeuw (Delft) en O. Zijlstra (Enschede).

Vijfentwintig inzendingen worden beloond met een persoonlijk gesigneerde tekening van Len Munnik: C. Aandewiel (Huizen), W. Bakker (Amersfoort), J. Biemond (Eindhoven), L. Blanken/M. Gneupel (Bennekom), D. Eertink (Apeldoorn), H. Garst (Didam), W.J. van Grondelle (Hilversum), Ploni Hagen (Eerbeek), J. Jolink (Zutphen), Johan Keuning (Sommelsdijk), J. Koolstra (Amsterdam), D. Los (Middelburg), L. van der Mark ('s-Gravenzande), G. van Noort (Hengelo), M. Rietveld-Trapman (Hapert), C. Roersma (Den Haag), J. Slager (Dordrecht), K. Slagter (Zuidhorn), P. Smits (Delft), M. van de Velde (Groningen), W. Veltman (Leeuwarden), W. Vos (Beilen), H. Wessels (Bilthoven), E. en B. de Wolff (Rhoon) en T. van Zaanen-Kraay (Zaandam).

De citaten met bronvermelding

1 Dit proces is een schande voor de Nederlandse rechtsstaat, voorzitter. Johan V. alias De Hakkelaar, drugsbaron

2 In de jaren dertig waren het de joden, vandaag zijn het de aanhangers van Scientology. Dustin Hoffman, filmacteur

3 Wie mag zich straks kampioen noemen? Vurig hoop ik dat mij deze eer te beurt zal vallen, laat ik daar eerlijk over zijn. Maar mijn vrouw is erop tegen dat ik meedoe. Nico ter Linden, theoloog

4 Als ik door een bocht kwam, was het ongelofelijk zoveel lawaai als er was. Ik werd bijna doof aan één oor. Tonny de Jong, schaatsster

5 Je kunt niet ontspannen aan je laatste optreden beginnen. Dan loop je het risico per brancard af te reizen. Regilio Tuur, bokser

6 Ik vertrek iets later naar Washington. Want eerst heb ik nog een optreden in de schouwburg van Krimpen aan den IJssel. Jan Vayne, pianist

7 Er staan verder nogal wat gegevens op over notarissen, makelaars en financiële instanties. Peter R. de Vries, 'misdaadverslaggever'

8 De tweede keer voelde het beter. Bill Clinton, president van de Verenigde Staten

9 John Mayor is wel saai, maar Tony Blair is nog veel erger. Zijn belastingpolitiek is waardeloos. Spice Girls, Engelse meidengroep

10 Laat Nederland maar aan mij over. Ik ken Nederland en Nederland kent mij. Wij kennen elkaar heel goed. Desi Bouterse, oud-legerleider van Suriname

11 Bewijzen kan ik het niet, het is vooralsnog een gevoel, dat ik deel met een aantal andere deskundigen. Wim Wolters, hoogleraar psychotraumatologie

12 Bijna niemand zei: 'Gut Ab, voor jou moet het ook erg zijn.' Albert Heijn, grutter in ruste

13 Een naakte prins is niet interessant. Wilma Nanninga, hoofdredactrice van Privé

14 De toekomst is nu. Bill Gates, topman computerbedrijf Microsoft

15 Maandag sterf ik. Frans Swarttouw, ondernemer

16 Ik zit met doodsangst in een vliegtuig. In ons land is voor mij nog genoeg te interviewen. Ik hoef de wereld niet rond te reizen. Laat mij maar de David Frost van Nederland zijn. Paul Witteman, presentator tv-programma's

17 Prachtig, gezond spul. Over een kwartier is het hartstikke dood. Zonde, echte zonde. Piet van den Tillaer, varkenshouder te Keldonk

18 We hebben 51 weken in een zwart gat geleefd, maar nu is alles weer zoals het hoort. Evert ten Napel, sportverslaggever Studio Sport

19 De adel heeft geen enkel specifiek nut. Beschouw het maar als de franje aan een tafelkleedje. Agnies jonkvrouw Pauw van Wieldrecht, schrijfster

20 Door de fundamentele aantasting van mijn energiesysteem weet ik nu hoe het voelt een luie Limburger te zijn. Felix Rottenberg, oud-voorzitter PvdA

21 Wat me erg dwars zit, is dat er veel meer aan de hand is geweest en al eerder dan wij wisten. Hadden we toen een schijn van vermoeden gehad dat er meer aan de hand was geweest, dan hadden we andere afwegingen gemaakt. G.J. van Middelkoop, oud-rector Guido de Brèsschool Amersfoort

22 Wij gedragen ons als heren van rond de vijftig. Als ik het ergens niet mee eens ben, dan zeg ik het wel in een gesprek of in een interview, maar niet in een lied. Dat zou niet meer geloofwaardig overkomen. Boudewijn de Groot, zanger

23 Ik heb gewoon mijn salarisbrief iets te diagonaal gelezen. Hans Krosse, directeur sociale dienst Rotterdam

24 We hebben ons schuldig gemaakt aan onzorgvuldig gesmijt met cijfers. Marcel Vos, hoofd marketing en communicatie Artsen zonder Grenzen

25 Ik spaar geen airmiles, maar mijn man wel. Annemarie Jorritsma, minister van verkeer en waterstaat

26 Het is wel een beetje een jongensclub, maar het is wel absoluut serieus. Martin van Amerongen, hoofdredacteur De Groene Amsterdammer

27 Het is hetzelfde als te zeggen: 'Waarom houd je niet op met bouwen in Londen of Dublin?' Alleen maar omdat iemand beweert dat het jouw hoofdstad niet is. Benjamin Netanjahoe, premier van Israël

28 Misschien struikel ik morgen wel, val ik op mijn gezicht en zeggen ze: 'Dat contract, laat maar.' Ernst Graamans, winnaar Hunk and Honey-wedstrijd MTV

29 Ze hebben me tenslotte niet van de Wehkamp. Zo van: als ze niet bevalt kun je d'r terugsturen. Fokkelien Oosterwijk, predikante Westerkerk Amsterdam

30 Ik ben nogal direct. Dat heb ik wel eens moeten bezuren. Ook al hou ik mijn mond, dan nog valt van mijn gezicht af te lezen of ik het ergens wel of niet mee eens ben. Gerda Verburg, ex-CNV-bestuurder en CDA-kandidaat Tweede Kamer

31 Altijd was ik het timide jongetje, een lieve jongen, al zeg ik het zelf, maar verlegen. Ook een sentimentele flapdrol. Daar schaam ik me niet voor. Marco Borsato, zanger

32 Je eigen God spelen, kent u die uitdrukking? Dominee Gremdaat, alias Paul Haenen

33 De andere twee noemen mij nu Uwe Heiligheid. Paul McCartney, ex-Beatle

34 Van volkorenbrood word je verkouden. K. Bos, chemicus, LU Wageningen

35 Maar Heer, hoe komt het toch dat het vaak aangenamer is te verkeren met heidenen dan met christenen? Antoine Bodar, priester

36 Ik blijf staan, ik loop niet weg. Carlos Picornie, Ajax-fan

37 Ik zal morgen de vacatures bij uw krant bekijken. Volgende vraag. Enneüs Heerma, fractieleider CDA Tweede Kamer

38 Toen dacht ik: Als jij niet onder mij kunt werken, waarom zou dat andersom dan wel moeten kunnen? Ella Vogelaar, vice-voorzitter FNV

39 Ik laat het geestelijk tot me komen, ben er bevindelijk in geworden. Als het niet uit mijn ballen komt, dan krijg ik het niet uit m'n bek. Pieter van Hoof, winnaar publieksprijs Preek van het Jaar

40 Ik voel me goed, ik neem 'm wel. Clarence Seedorf, Nederlandse voetballer

41 Het is ook zo fantastisch om met deze man te mogen leven. Hij is een boeiend mens, zeldzaam intelligent en zeldzaam sociaal bewogen, al hebben veel mensen dat niet in de gaten. Hij is ook zo'n doordenker, zo creatief. Hij is voor mij de ideale man. We zijn nu vijfeneenhalf jaar samen, anderhalf jaar getrouwd, maar elke dag ervaar ik: 1 plus 1 is meer dan 2. Neelie Kroes, ex-politica

42 Ze schreven dat ik een aardappel in mijn keel had. Luciano Pavarotti, operazanger

43 De regering is verantwoordelijk voor de daden van de koning, niet van diens familie. Jean-Luc Dehaene, premier van België

44 Duitsland is niet alleen een land uit oorlogsherinneringen, maar ook het land van dichters, filosofen, componisten en sprookjesschrijvers. Een romantisch land van bergen, rivieren en sparrenbossen, burchten en kastelen. Het is tijd om het voormalig vijandbeeld bij te stellen, maar met respect en begrip voor de trauma's van de oorlogsslachtoffers. Tessa de Loo, schrijfster

45 Het heeft ook weer iets om over te lachen, die vijf punten. Paulette Willemse, zangeres Mrs. Einstein

46 Het voordeel van zo'n verhuizing is dat je in één keer een zeer grote verbeteringslag kunt maken. Hier zouden we blijven steken in kleine stapjes. Pieter Bouw, president-directeur van KLM

47 Marion, wil je met me trouwen? Wibi Soerjadi, pianist

48 Het is een meisje geworden en ze heet Els. Hans van Mierlo, minister van buitenlandse zaken

49 Ik ben graag gekomen, al ben ik slechts een radertje. Er is hier maar één ster, en dat is Mandela. Ruud Gullit, voetballer/trainer

50 Misschien moet ik eens een tijdje niet elke zondag op het podium staan. Jomanda, helend medium

51 We waren uitgepraat. Bram Peper, burgemeester van Rotterdam

52 Ik zou me pas dodelijk ongerust gaan maken, als Amsterdammers níét zouden mopperen. Schelto Patijn, burgemeester van Amsterdam

53 De moord wordt altijd opgelost. Piet Römer, acteur.

54 Gisteravond heb ik een rondje gemaakt door mijn buurt; het zag er behoorlijk rood. Boudewijn Finson, directeur Mitsubishi (Carisma) Nederland

55 Weerstand maakt me niet nerveus, maar ik wil niet in mijn rug gestoken worden. Jan Willem Brinkman, korpschef Rotterdamse politie

56 Dolk op wieken in een jasje van kobalt, buik oranje. Arie van den Berg, dichter

57 Het is vandaag zakdoekendag. Chris Pattern, gouverneur van Hongkong

58 Hij is zelfs verrast als iemand boos wordt. Als hij de parkeerplaats inneemt van iemand die staat te wachten, begrijpt hij niet waarom diegene vervolgens kwaad wordt. Hij heeft geen manieren en begrijpt ook niet wat manieren zijn. Rowan Atkinson, Brits acteur (Mister Bean)

59 Toen ik hier kwam, dacht ik dat Nederland uit gouden stenen was opgebouwd. Zekeriya Gümüs, Turkse kleermaker uit Amsterdam

60 Je hebt me niet eens gevraagd Ernie te doen. Wim T. Schippers, tv-programmamaker

61 Het lijkt wel een peuterspeelzaal! Vladimir Solovjov, vluchtleider Mir

62 Ik verwacht van mijn partij dat ze hier buitengewoon kritisch naar kijkt, anders weet ik niet meer wat ik in die partij te zoeken heb. Ed van Thijn, oud-politicus

63 Dus wat ik nu tegen u zeg, zeg ik vanuit mijn hart. Koningin Elizabeth van Groot-Brittannië

64 Het publiek is achter mij gaan staan en dat vond ik heel erg fijn. Patrick Kluivert, voetballer

65 Mijn vader was 39, toen hij trouwde. Prins Willem-Alexander

66 Dood scoort niet. Violet Falkenburg, presentatrice tv-programma

67 Ik zorg ervoor dat ik nooit voor half tien mijn eerste afspraak heb. De kinderen gaan op de fiets naar school en Lydia brengt ze altijd weg. Als het goed is, maak ik daar dus nooit iets van mee, want dan lig ik nog in bed. Gerrit Zalm, minister van financiën

68 Het mooie weer in augustus in Europa en in juli en augustus aan de oostkust van de Verenigde Staten geeft ons voldoende vertrouwen in een gunstige prognose. Karel Vuursteen, topman Heineken

69 Hoe minder we hebben, hoe meer we geven. Het klinkt absurd, maar het is de logica van de liefde. Moeder Teresa

70 Het plezier is weer terug. We zijn klaar voor welk gevecht dan ook. Er moet weer rekening met ons worden gehouden. Jaap de Hoop Scheffer, CDA-fractieleider Tweede Kamer

71 Het veelgeprezen poldermodel in ons land zal pas dan eerst een succes worden als de stem van moderne armen, vermarginaliseerde zieken, afgewezen asielzoekers en drugsgebruikers net zo goed gehoord wordt als die van ambtenaren, ministers en Kamerleden. Hans Visser, predikant Pauluskerk Rotterdam

72 Ik heb voor deze gelegenheid speciaal iets kleurigs aangetrokken. Philippe Bür, bisschop in ruste

73 Ze namen me ontzettend in vertrouwen. Ze vertelden me dingen die hun kinderen niet wisten. André du M., Haagse verpleger

74 Elke dag is een herkansing. Peter van Straaten, tekenaar

75 In januari ben ik geen dag op de boerderij geweest. Henk Angenent, schaatser/spruitjeskweker

76 Ik heb het boek niet gelezen, ik heb wel wat anders te doen. Koningin Beatrix

77 Varkens zijn lieve en intelligente dieren. Daarom mogen ze van de mens veel verwachten op het gebied van hun welzijn. Jozias van Aartsen, minister van landbouw

78 Wie haalt het in zijn hoofd om Bukman voorzitter van de Tweede Kamer te maken? Dat is een soort Ollie B. Bommel-figuur. Ik heb hem de laatste jaren gevolgd en ik heb hem nooit ergens zien weggaan zonder dat iedereen opgelucht was. Willem Aantjes, oud-politicus (ARP, CDA)

79 Ik heb in tijden niet meer zo lekker gegeten. Stefan Kröger, ontsnapte Duitse crimineel

80 Een 3. Jaap Dronkers, hoogleraar onderwijssociologie

81 Het enige wat mijn vader ooit heeft gewonnen is een gevulde vierkante koekjestrommel bij het toepen in het café. Van de koekjes was niets dan gruis overgebleven. Mijn vader was zo dronken geweest, dat ik de volgende morgen als een kleinduimpje, het spoor van kruimels kon volgen, terug naar het café. Zo gaan wij in de familie om met prijzen. A.F.Th. van der Heijden, schrijver

82 Ik zie jonge collega's wel eens van de kook raken. Dan neem ik ze gelijk mee om eens een half uur indringend op ze in te praten. Hoe gaat het met je vrouw, vraag ik dan, en zijn je kinderen al over de griep heen. Om ze weer even te laten zien waar het in dit leven werkelijk om draait. J. Abcouwer, hoekman op de beurs

83 Waarom doen ze me dat aan? Ik ben pas 19. Louise Woodward, Engelse au pair

84 Ik heb begrepen dat de moraal momenteel op klomphoogte is. De eerste uitdaging is of we via middenrif weer op okselhoogte en dan naar oorhoogte kunnen komen. Leo Beenhakker, voetbaltrainer

85 Die stem heb ik gewoon, het is mijn instrument, dat is geen verdienste. Frits Spits, programmamaker radio

86 Wij moeten offers brengen of slaven worden. Saddam Hoessein, leider van Irak

87 Hé Hé Heleen! Johan Stekelenburg, burgemeester van Tilburg

88 Ik denk dat ik het aan mijn ervaring als coureur te danken heb dat er niet veel meer slachtoffers zijn gevallen. Marco Bakker, zanger

89 Mijn broers zijn nog harder in de hasj gegaan dan ik hasj kan zeggen. Etienne Urka, 'drugsbaron'

90 Wat mij betreft vormen we één fractie. Leen van Dijke, fractievoorzitter RPF in de Tweede Kamer

91 Wij zijn een veilig land. Hosni Moebarak, president van Egypte

92 Ik ben minder veroordelend geworden. Vroeger was ik vaak kwaad. In de tijd van de kruisraketten, het vredeskamp in Soesterberg, de vrouwenzaak, de tijd van mijn politieke acties. Kwaadheid kan een belangrijke drijfveer zijn om te veranderen. Maar echte oplossingen worden niet in kwaadheid bereikt. Irene van Lippe-Biesterfeld, schrijfster

93 Het breekt mijn hart dat het zover is gekomen. Shohei Nozama, topman Japanse effectenhuis Yamaichi

94 Hij is een politieke onbenul. Frits Bolkestein, VVD-fractieleider in de Tweede Kamer

95 Dan moeten we wachten tot het probleem zich door de vergrijzing vanzelf oplost. Henk Kroes, voorzitter Vereniging Friese Elf Steden

96 Ze oogt zo fragiel, maar ook de vorm van haar bekken en de schedelomvang overtuigden me meteen. Liesbeth Smits, archeologe

97 Hoeveel paleizen kan iemand hebben? Richard Butler, wapeninspecteur bij de Verenigde Naties

98 Ik ben geen bestuurder in hart en nieren, daar kom ik rond voor uit. Wien van den Brink, vertegenwoordiger van de varkensboeren

99 Ik spreek tot u als iemand die veel van u en uw familie houdt. Ik smeek u, ik smeek u, ik smeek u, alstublieft. Desmond Tutu, bisschop in Zuid-Afrika

100 De auto speelt een heel vreemde rol in mijn leven. Rob Scholte, kunstenaar

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden