Kerstpreek: Pas op, het kindje ligt los

Duizenden verkondigers van het Woord hebben de afgelopen feestdagen voor soms overvolle kerken de kerstboodschap proberen te verwoorden. Trouw plukte her en der en ongevraagd wat citaten bijeen.

Ds. Fokkelien Oosterwijk Westerkerk, Amsterdam

Op een briefje bij de kerstgroep in ons winkeltje, staat: Pas op. Kindje ligt los!' Wie het argeloos oppakt riskeert dat het uit zijn krib tuimelt: steen op steen, dus stuk. De zerken geven niet mee, zelfs niet aan een Christuskind. Het is een veelzeggend beeld van wat er met dat kind is gebeurd. Jezus is voor velen allang kapot gevallen op de harde vloer van ons nuchtere verstand en op de zerken van onze verwachting. Hij deed niet de wonderen waarvan de zondagsschool zo gloedvol vertelde. Hij maakte je niet beter, hij riep je kind niet terug van de rand van de dood, was geen reddende engel in de storm van je leven.

Is het verhaal van zijn geboorte niet zo ge-ontmythologiseerd dat er wel een erg kaal geloofje overblijft, dat je als het erop aankomt het toch zelf allemaal moet doen? Hebben mensen die aan de zekerheden vasthouden misschien toch gelijk? Mensen die ervan overtuigd zijn: Jezus is van mij.

Het kerstkind ligt los: weerloos voor wie het oppakt met welke bedoeling dan ook. Zo wil het vannacht in onze handen zijn. We zijn uitgenodigd voor de eerste kraamvisite, met de herders die 'vreesden met grote vreze'.

Dr. Huub Oosterhuis Ekklesia/ Rode Hoed, Amsterdam

In den beginne was dat woord - moord niet, heb lief, doe recht - bij God. Ik wil graag geloven in die beeldspraak: dat het woord over wat ons te doen staat en wat wij te laten hebben 'van also hoghe' komt. Dat is poëzie die iedereen verstaat. Toch hadden velen er behoefte aan dit mythologische spreken te ontraadselen, te zeggen: alles over boven komt van beneden, niet 'van also hoghe', maar uit de diepste diepte van de geschiedenis, uitdrukking van miljoenen jaren leven op aarde. Uit de diepte van vertwijfeling en schuld, schade en schande.

Wij vieren op de avond voor Kerstmis dat de woorden 'moord niet, heb lief, doe recht' nog klinken, van also hoghe en uit de diepte. En wij vieren alle wonderen van beschaving en menswaardig leven die uit deze woorden geboren zijn. Wij vieren dat ze herkend worden in hun evidentie, hun steeds weer oplichtende kracht. Dat ze nog werken, als kleinst denkbare bronnen. Dat ze de stoet van schaamte en tegenstem en wanhopige hoop hebben gaande gehouden tot op vandaag en dat nog eeuwen zullen doen, tot het zover is.

Ds. Jan-Willem Doff Rotterdam-Ommoord

De veiligheidsman op de muur van Jeruzalem heeft een woord: vreugdebode komt eraan! 'De Heer is koning!' En dus niemand anders. Eeuwen later klinken die woorden van Jesaja nog heel actueel. In een wereld waar ego's elkaar in binnen- en buitenland om het hardst overschreeuwen roept hij ons toe: de Heer is koning! De vreugdebode krijgt in het evangelie een concrete gestalte in Jezus' geboorte. Johannes vertelt ons op zijn manier het kerstevangelie: Het Woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond. In één zin zet hij de kern van zijn boodschap neer. Hij heeft zijn tent onder ons opgeslagen, staat er letterlijk: God tabernakelt. Maar dit is niet maar een tijdelijk verblijf, een tweede huisje, waar Hij af en toe naar toe gaat vanuit zijhn woonplaats in de hemel.

In Trouw schreef een collega dat hij het liefst ons mensen zelf in de plaats van het kind in de kribbe zag gaan liggen. Wij mogen zelf in navolging van het Woord dat onder ons heeft gewoond, ons heeft aangesproken, opgroeien tot vreugdeboden van Gods belofte, tot teken van het licht dat de duisternis niet kan doven.

Dr. Jan Nieuwenhuis Dominicusgemeente, Amsterdam

Niemand van ons hoeft zich uitzonderlijk alleen te weten, als hij of zij juist vannacht niet ontkomt aan die soms wurgende onzekerheid over wat het moet worden met onze wereld. Op wat voor aardkloot leven wij? Normen en waarden, terroristen, oorlogsgrootspraak, zinloos geweld, allochtonenhaat, hongersnood, een litanie van verschrikking, en in onze binnenkamers, onze droefenis en tegenslagen.

Toch heb ik te midden daarvan niets dan een verhaal zo vierkant en ongelooflijk dat ik er zelf nauwelijks raad mee weet: het verhaal van vannacht. Scharnier ('teken', zegt het verhaal) is een kind. Geen volwassene, geen koning, maar een kind, pasgeboren, de mens in zijn of haar meest weerloze staat, zonder naam, zonder functies of titels. Rondom mensen die er allemaal mee overeenkomen in onaanzienlijkheid. Welnu dáár gebeurt het. De toezegging 'vrees niet' overkomt wie niets te verwachten hadden en alles te vrezen. Zijn wij daarom zo onrustig vannacht: omdat ook wij tot die zelfkant behoren, althans een stuk van ons, waar wij op ons best zijn, onze kern, ons minste zelf. Dat maakt het ons zo moeilijk vannacht: wij komen niet uit met onszelf.

Pater Ewald Lampe Onze-Lieve-Vrouwekerk, Bilthoven

Zal hij komen of moeten we met de paus constateren dat God zich heeft teruggetrokken, dat hij niet komt? Is er wel een die ooit zal komen of is het een fictie, uit nood geboren, een vrome wens die nergens op slaat? En kunnen we dus maar beter naar Amerikaans voorbeeld zelf voor een zee van licht zorgen in en buiten onze huizen?

Is het met God zoals met het lege vak in de supermarkt: 'dit artikel is tijdelijk niet in de aanbieding': nee zo is het niet. Kerstmis is een mystiek feest, dat is relationaliteit, wederkerigheid, er-zijn-voor-elkaar. Kerstmis is niet een lief-baby'tje-feest, maar dynamiek, beweging, is verwijderen van barrières die contact verhinderen, relaties onmogelijk maken.

Ik was blij verrast dat een collega-dominee in Trouw die geen goed gevoel had bij het klaar zetten van de kribbe. Het kindje kwam niet tot leven. Daarom liet hij de kribbe leeg. De mens moet zijn plaats innemen, de gekleineerde, gekwetste mensen kunnen zich de liefde en warmte van de figuren in de stal laten welgevallen.

Pater Ben Faas Sint Barbara, Griendtsveen (L)

Het gaat met deze kerst om verschillende emoties. Voor sommigen is het allemaal iets te veel. En zo zal het destijds in Bethlehem eigenlijk ook wel gegaan zijn. Natuurlijk was er bij Maria de vreugde over de geboorte van haar kind, maar ook de angst en de onzekerheid over de toekomst. En Jozef, die het ook maar zorgelijk vindt in die stal met al dat volk, zal evenmin zonder scepsis zijn geweest. Gelukkig zijn er de herders, die geen boodschap hebben aan mooie praat. De wijzen uit het Oosten, de zoekers , vonden de waarheid in Bethlehem -waar nu geen pelgrims zijn omdat daar haat en nijd heersen. De wijzen kwamen uit Irak, zou je kunnen zeggen, waar nu het gerucht van oorlog rondwaart- gaat het om vrijheid of gaat het om macht? En de engelen zouden nu ook een zware taak hebben.

Maar daar in de kribbe ligt ook het Kind, weerloos zoals alles van waarde. Het Kind wijst ons onze plaats: niet ikke-ikke, de rest kan stikken, niet eerst slaan voor je geslagen wordt. Daarvoor moeten we onszelf klein durven maken. Geef je zachte binnenkant weer een kans, hier bij de stal.''

Ds. Tineke Zijlstra

Protestantse kerk Tienhoven

Als je nu zou weten dat het om Jezus ging, had je dan een plaats ingeruimd? Ik denk dat we allemaal ja zouden zeggen. Maar als je nu niet weet dat bij jou thuis, vannacht, een nieuwe toekomst zou beginnen. Wat dan?

Ik moet denken aan mensen die onderdak gaven aan een vluchteling. Een jong mens nog, zeventien was hij. Er was toe besloten met twijfel in het hart, gevoed door de omgeving. Wat haal je in huis? Zijn naam werd gevraagd. ,,Ik heet Amanuel, zei hij. Toen was opeens de zorg voorbij, de twijfel over. Het afgelopen jaar hebben we meegemaakt hoe het Nederlandse asielbeleid werd aangescherpt. Wij met elkaar hebben andere gedachten gekregen over vol. Is er ruimte voor herberg zoekende mensen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden