Kerst: Ontdekken dat God de wereld aan de haak slaat

Wat is Kerst? God die wenkt in het stro van het alledaagse bestaan.

Neem bijvoorbeeld een paraplu. Die is er zelden als je hem nodig hebt. Is hij er wel, dan past zijn kleur niet bij je jas, of hij prikt een passagier in de tram, of klapt om zodat je opeens midden op straat voor gek staat. Hij speelt verstoppertje in een restaurant of rafelt zielig dat je hem niet goed verzorgt.

Dit is verliefd gedrag. Aandacht trekken. Het is God zelf die plaagt in een plu, omlaag sjeest in beurskoersen of op hoge toon zingt in een Christmas carol. Op andere momenten knelt hij in uw kerstjurk, klaagt in een politicus over Europa of lacht in een meeuw die boven de vloedlijn zweeft.

Daar kun je verder je schouders over ophalen. Velen doen dat ook, terwijl ze voortschuifelen door het stro van hun bestaan. Maar de mensen die nieuwsgierig op die goddelijke aandachttrekkerij ingingen, hebben in de loop van de eeuwen de kunsten, wetenschappen en cultuur voortgebracht.

Zo werd Newton gefascineerd door de maan die weigert als een appel op de aarde te vallen, en ontdekte de wet van de zwaartekracht. Piet Mondriaan werd aangetrokken door de modderige velden en zag een universeel onderliggend ritme dat hij schilderde. Zo werd hij pionier van de abstracte schilderkunst. Florence Nightingale kon haar ogen niet afhouden van door iedereen genegeerde, leegbloedende soldaten en vond de moderne verpleging uit. En vandaag neemt de Europese Unie eindelijk de aandacht vragende beurskoersen serieus, op weg naar een grotere eenheid en discipline.

Kerst is ontdekken dat het buitengewone oogjes geeft in het gewone, als een kind in een stal. Als Jezus later gaat onderwijzen, vergelijkt hij het rijk van God niet met spectaculaire mirakels maar met de inhoud van een keukenkast. Het koninkrijk der hemelen is als zout of gist, als een mosterdzaadje, of brood en wijn. De plank in uw keuken staat vol wonderen. Gebed en meditatie zijn een oefening om dat te gaan zien. Ja, het gewone leven zelf is al zo'n oefening. Langs de os en de ezel moeten we gaan, om te komen bij het geheim waarvoor de engelen buigen.

Kijk naar vrouwe Wijsheid in de Bijbel. Bij haar wordt het huishouden een soort dans, als in een musical. Vlijtig zorgt ze voor haar gasten, het lijkt wel alsof het bij haar altijd Kerst is. Ze bakt brood, slacht vee, maakt wijn, kookt, dekt de tafel en nodigt iedereen uit. Vrouwe Wijsheid 'levert meer op dan zilver, geeft meer profijt dan goud'. Want in haar toewijding aan het gewone leven, laat het heilige zich betrappen. Hoe?

Door de vergankelijkheid van huishoudelijk werk. Dat zal toch geen nieuws zijn voor u. De kamer die je vandaag opruimt, is morgen weer een zooi. De luier die je verschoont, is voor je het weet vuil. De kerstboom strooit met naalden; de wijn blijkt alweer verzuurd; het vlees bedorven; de wasmand vol. En waar is die stomme plu nou toch gebleven? Zodra je even het idee hebt, het beeld dat de boel op orde is, wordt dat onderuit gehaald.

Zo is het huishouden een spirituele oefening om onze vaste opvattingen los te laten, de overtuigingen en beelden die blind maken voor het heilige. Want God is wel dezelfde tot in eeuwigheid maar nooit hetzelfde. Hij is niet zus en niet zo, niet hier en niet daar. Huishoudelijk werk kan ons leren om open en onbevangen te blijven, zodat we God zien lonken als een kerstbal in onze levensboom. Daar wordt een mens wijzer van.

Ook relaties zijn zo'n leerschool. Toen Augustinus, die niet zonder vrienden kon, in een havenstadje een gemeenschap begon en daarvoor een kloosterregel schreef, had hij aan een paar A4'tjes genoeg. Geen uitgebreide voorschriften voor ascetische oefeningen want, zei hij, het dagelijkse leven met elkaar is de beste loutering.

Eenieder die al wat langer met iemand samenwoont zal dat, al dan niet met een zucht, herkennen. De ander ontsnapt steeds weer aan onze controle, als een plu die vandaag met geen mogelijkheid open te krijgen is, maar morgen ongevraagd openklapt - bij voorkeur in een volle treincoupé.

God is net de koningin: hij blijft maar naar ons zwaaien, in alle mensen en dingen. Hij is daarom geen probleem, zoals veel theologen en filosofen denken. Nee, wijzelf zijn het probleem omdat we zonder aandacht leven. Liever laten we ons in beslag nemen door onze gedachten en gevoelens, onze beelden en overtuigingen. Ondertussen zoeken we naar zin en spiritualiteit als naar een paraplu die al die tijd aan onze hand trekt.

Kerst is ontdekken dat God verliefd de wereld aan de haak slaat en zijn ontferming opsteekt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden