Analyse

Kerst als tv-spektakel: is dit het nieuwe christendom?

Publiek tijdens de opnames van het EO-kerstfeest op de Dam vorig jaar. Beeld anp

De EO en het Leger des Heils vieren vanavond Kerst op tv met artiesten op de Dam. De Protestantse Kerk sponsort al jaren 'The Passion'. Religie voor niet-gelovigen.

Huidige popfestivals als Pinkpop of Lowlands, menen sommige historici, zijn verre nazaten van de protestantse zendingsfeesten uit de negentiende eeuw. Met dank aan de pas aangelegde spoorwegen konden gelovigen uit het hele land een dag lang met elkaar optrekken tijdens deze feesten in de open lucht. Na betaling van entree wachtte een programma met samenzang, gebed en toespraken. Het bleek een succesformule: de feesten trokken grote aantallen bezoekers.

Zo bezien is het niet heel vreemd dat de Protestantse Kerk participeert in het 'paasspektakel' The Passion of dat de EO en het Leger des Heils Kerst vieren met populaire artiesten op de Amsterdamse Dam, vanavond te zien op tv: mikken op een massapubliek doen christelijke organisaties al sinds mensenheugenis.

Andere doelgroep
Toch is er een essentieel verschil. De zendingsfeesten trokken duizenden bezoekers, maar dat waren stuk voor stuk fervente kerkgangers. Zij waren ook de doelgroep: de bijeenkomsten moesten hun onderlinge contact vergroten en de identiteit van de groep versterken. Ongelovigen waren op het festivalterrein niet te vinden, zij woonden in verre landen waarvan zendelingen verhaalden.

Inmiddels woont de ongelovige bij Nederlandse kerkgangers om de hoek. Uit cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek vorige week publiceerde, blijkt dat bijna de helft van de volwassen Nederlanders geen religie aanhangt. Daarvan lijken de kerken en christelijke omroepen zich bewust. Hun nieuwste evenementen zijn niet gericht op de eigen achterban maar op de seculiere andere helft van de bevolking.

Voor hen wordt de boodschap gestoken in een populair-seculier jasje: een televisiecommercial of een muziekfeest op het plein, met niet-christelijke artiesten die een geheel (The Passion) of gedeeltelijk (Kerst op de Dam) niet-christelijk repertoire vertolken. Dat staat tamelijk ver af van wat er op zondag in de kerk gebeurt.

Evenementencultuur
Uit deze aanpak spreekt een veranderde opvatting van wat religie is. Het christendom wordt hier niet gepresenteerd als een rituele levenswijze vol vaste gewoontes (zoals kerkgang op zondag) maar als een eenmalige speciale gebeurtenis. 'Komt allen tezamen' luidt de tv-slogan waarmee de Protestantse Kerk reclame maakt voor Kerst. Behalve als verwijzing naar een bekend lied klinkt het als 'wees erbij en mis het niet'.

De christelijke boodschappers hebben de oversteek gemaakt naar een seculiere evenementencultuur. Die kenmerkt zich niet door herhaling en vaste gewoontes, de aantrekkingskracht ligt juist in verrassingselementen zoals de locatie of de optredende artiesten.

Een spotje op tv en een muziekfeest op het plein prikkelen de nieuwsgierigheid van een niet-kerkelijk publiek. Ze bieden, in de woorden van de protestantse hoogleraar Henk de Roest, 'een vrijblijvende mogelijkheid voor bezinning en inspiratie'. Of het zal leiden tot veel extra zondagse kerkgangers is de vraag, maar het beleveniskarakter en de eenmaligheid van de evenementen zorgen bij de bezoekers voor een (kortstondig) gevoel van saamhorigheid.

Kerst 2013 zorgt de kerk zo voor tijdelijke vormen van gemeenschap en voor verbondenheid tussen mensen. Aan haar aloude doelstelling blijft ze daarmee onverminderd trouw.

 
Het christendom wordt niet gepresenteerd als een rituele levenswijze vol vaste gewoontes, maar als een eenmalige speciale gebeurtenis
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden