Opinie

Kersentuin ruikt naar Chanel

AMSTERDAM - Het is of de sloop van De Kersentuin al is begonnen. In de voorgevel van het landhuis is een bres geslagen, zo groot als een toneelopening. In Tsjechovs toneelstuk duurt het vier bedrijven voordat de eerste slagen daadwerkelijk vallen, maar binnen het eerste half uur weet je eigenlijk al dat verkoop en afbraak onafwendbaar zijn. In de voorstelling van De Trust heeft vormgever Bernhard Hammer het publiek doeltreffend tot ooggetuige gebombardeerd van die onvermijdelijkheid.

Nog één keer zal voor de duur van een voorstelling (première afgelopen zaterdag) de vergane glorie tot leven worden gebracht. Of liever: herinneringen daaraan worden opgehaald. De ambiance is grauw en doods. Sloffend en prevelend is de stokoude bediende Firs met pannetjes in de weer om althans de ergste lekkages op te vangen, opdat de thuiskomst na jaren van de eigenaresse niet meteen in het water valt. Als hij steunend het opstapje naar een zijkamertje neemt, komt dit met hem erdoorheen lopend naar het midden van de vloer geschoven. Toneel op toneel. Het decor is verrassend, maar kaal. Als Ljoebov het even later verrukt 'mijn lieve mooie kinderkamer' noemt, heeft zij het over iets dat niet meer is. Een oude kast is het enige nog overgebleven meubelstuk.

In het wufte Parijs heeft Ljoebov al haar geld erdoorheen gejaagd. Terwijl het meeste meubilair inmiddels lijkt verkocht om de ergste schulden af te doen, houdt zij halsstarrig de illusie van het trotse familiebezit in stand. Waarschuwingen en adviezen van Lopachin, zoon van een voormalig lijfeigene, om het landgoed alsnog rendabel te maken door perceeltjes met zomerhuisjes te verpachten, worden weggewoven. Hoe kan hij, een rijk geworden boer dat-wel-maar: een boer, immers iets begrijpen van de emotionele betekenis van zo'n uniek domein. Tussen realiteitszin en romantische dagdromerij is een onoverbrugbare kloof. De oude landadel is niet in staat de overstap naar de nieuwe tijd te maken. Als het niet zo treurig was, was het komisch.

Anton Tsjechov schreef 'De Kersentuin' (1904), zijn laatste stuk, bijna vanzelfsprekend als een blijspel, een blijspel dat impliciet verwijst naar de in het Rusland van rond de eeuwwisseling op til zijnde veranderingen. In het zicht van het komende millennium heeft De Trust de handeling naar het hier en nu verplaatst. Soms iets te nadrukkelijk. Zijn de glanzend dure parfumtasjes van Chanel nog aardig, de elektrische tandenborstel is wat overdone. Als thema's universeel zijn, blijken zulk soort aanwijzingen overbodig. Veel aardiger is de terloopse verbinding die via de Beatle-song 'Yesterday' gelegd wordt tussen de (overigens door Firs gewraakte) bevrijding van het lijfeigenschap destijds en de anti-autoritaire flower power-beweging van de jaren zestig. Dat Yesterday gezongen wordt door de struikelende boekhouder Jepichodov, maakt deze meteen tot een overjarige jongeman die de moderne tijd nooit zal kunnen bijbenen.

Trusts 'Kersentuin' is een toneelfeestje, geestig en met een weldadig tempo. Regisseur Theu Boermans heeft zijn spelers opgezweept tot in details doordacht en gestileerd spel dat razendsnel zwenkt tussen serieuze emoties en kunstmatig gedrag. Voortdurend zie je het verschil tussen wat iemand voelt en hoe die zich vermant ofwel meent te moeten gedragen. Soms wordt dat een zo luchthartige boventoon dat het de weemoed, die aan wat voorbij en verloren gaat kleeft, dreigt te overschaduwen. Die zit wel in een onuitsprekelijk melancholieke scène tussen Charlotta - Sjarlotta in de vertaling van Boermans: nooit geweten dat hij Russisch beheerste - en Firs; zij de vrouw zonder verleden (een fraai zigeunerachtige Anneke Blok met hondje), hij de man die nooit geleefd heeft (een mooi tandeloos mummelende Jappe Claes). Overigens wordt gelukkig geen van de personages karikaturaal.

Sylvia Poorta is een prachtig jeugdige Ljoebov, die lenig de wulpse uitspattingen in Parijs en een koninklijke uitstraling in haar houding verenigt. Haar tegenpool, de nouveau riche Lopachin, wordt door Jaap Spijkers verademend gewoon gespeeld, niet boerser dan nodig. Zijn 'tot zoens' klinkt als een onhandig grapje, maar wanneer hij, net eigenaar geworden, zich met een feesthoed kroont oogt hij als een wat zielige clown. In hem ziet niemand een koning. Dat beiden tegelijk gaan huilen om de ontstane situatie is banaal en ontnuchterend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden