Kernwapens zijn terug op de politieke agenda

Initiatief Pax verplicht Kamer tot debat

Vandaag spreekt de Kamer over een burgerinitiatief om Nederland kernwapenvrij te maken. Vredesorganisatie Pax verzamelde vorig jaar de 40.000 handtekeningen die nodig zijn om een voorstel op de Kameragenda te plaatsen. Inmiddels heeft de gespannen relatie tussen het Westen en Rusland nucleaire afschrikking ook weer in de belangstelling van de Navo gebracht. Daarmee is het plan om de Amerikaanse kernwapens van vliegbasis Volkel te verwijderen nu weinig kansrijk.

Toen Pax in 2014 het burgerinitiatief 'teken tegen kernwapens' opzette, leek de lobbyclub de wind mee te hebben. In november 2013 nam de Tweede Kamer een motie aan van Jasper van Dijk (SP), met steun van coalitiepartner PvdA. Die stelde dat 'de vervanger van de F-16 geen nucleaire taak mag hebben'. Dat zou Nederland vrijwel kernwapenvrij maken. De Amerikaanse tactische kernwapens op Volkel zijn bedoeld om bij een oorlog onder Nederlandse straaljagers te hangen. Die kunnen dan grote formaties vijandelijke troepen uitschakelen. Over enkele jaren moet de JSF deze taak overnemen.

De afgelopen jaren werden de kernwapens in Volkel regelmatig bekritiseerd als achterhaald overblijfsel uit de Koude Oorlog. De wapens liggen al jaren op vliegbases van Navo-landen die zelf geen kernmacht zijn, zoals Nederland, Duitsland en Italië. Ze waren ooit bedoeld als signaal van Amerikaanse betrokkenheid bij de verdediging van Europa tegen de Sovjet-Unie.

Door de Russische agressie tegen Oekraïne schuift het denken over de wapens weer de andere kant op. PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink zegt dat, gezien de gespannen relatie met Rusland, Nederland niet eenzijdig kan beslissen om te stoppen met zijn nucleaire taak. Ontwapenen moet volgens Eijsink in overleg met andere landen binnen het bondgenootschap. De PvdA wil ook dat het pas gebeurt als Rusland tegelijkertijd zijn arsenaal van tactische nucleaire wapens afbouwt.

Minister van defensie Jeanine Hennis en toenmalig minister van buitenlandse zaken Frans Timmermans schreven als reactie op de motie van Van Dijk dat Nederland een kernwapenvrije wereld voorstaat, maar dat concrete stappen plaatsvinden in Navo-verband en in overleg met andere kernmachten.

Dat is momenteel onwaarschijnlijk. Rusland moderniseert zijn tactische kernwapens juist. Die dienen als compensatie voor de mindere militaire slagkracht ten opzichte van de Navo, en kunnen worden ingezet ter verdediging van het Russische grondgebied. Westerse militairen vrezen dan weer een Russische aanval op de zwakke Baltische staten. Om die af te slaan, zou de Navo ook raketsystemen en aanvoerlijnen in naburige delen van Rusland zelf moeten bombarderen. In dat geval dreigt een confrontatie met de Russische tactische kernwapens. Om het gebruik van die kernwapens en om Rusland af te houden van militaire avonturen in de Baltische regio, moet de Navo over soortgelijke middelen beschikken, vinden militaire experts. Pax is het niet eens met dat adagium van 'wie vrede wil, moet zich voorbereiden op oorlog'.

Alexander Vershbow, plaatsvervangend secretaris-generaal van de Navo, zei deze maand dat de rol van kernwapens bij de verdediging van het bondgenootschappelijk grondgebied prominent op de agenda komt te staan bij de tweejaarlijkse Navo-top, in juli in Warschau plaatsvindt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden