Kernwapen is velen te dierbaar

De conferentie over het internationale verdrag tegen verspreiding van kernwapens, die vorige week in New York is begonnen, verkeert in moeilijkheden, nu steeds meer landen op kernwapens azen en de VS het plan om een atoomparaplu te scheppen lijken door te zetten.

Edy Korthals Altes

In 1970 spraken de kernwapenmogendheden Amerika, Frankrijk, Engeland, China en Rusland af dat ze zouden mikken op kernontwapening en dat ze zouden voorkomen dat nog meer landen dit wapen in handen zouden krijgen.

Om de zoveel tijd komt de wereld bijeen om te zien hoe het verdrag er voorstaat. De review-conferentie van het non-proliferatieverdrag, die vorige week in New York is begonnen, staat onder grote druk. Het uiteenvallen van het hele non-proliferatie regime is daarbij geenszins uitgesloten. Tot de oorzaken horen de kernproeven van India en Pakistan en de verwerping van het kernstopverdrag door de Amerikaanse Senaat.

De grote kernwapenstaten houden krampachtig aan het kernwapen vast. Van een wezenlijke bereidheid tot het nakomen van de verplichting tot serieuze onderhandelingen gericht op kernontwapening is geen sprake.

Rusland heeft de laatste jaren de rol van het kernwapen -vooral die van de tactische kernwapens- opgevijzeld. Op de Russische positie zullen de Europese landen vermoedelijk weinig directe invloed kunnen uitoefenen. Geheel anders ligt dit bij de VS als aanvoerder van het Atlantisch bondgenootschap.

Dat Washington zich blijft vastklampen aan het kernwapen is zorgwekkend. De 'perfectionering' hiervan wordt voortgezet. Voorts kondigde het Energy Department onlangs aan dat het voornemens is meer dan 6000 kernkoppen te vernieuwen. Wanneer zelfs een land als de VS, die op alle terreinen over een enorme overmacht beschikken, het kernwapen onmisbaar achten, is het niet verbazingwekkend dat ook landen die in een veel zwakkere positie verkeren daar begerig naar worden.

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat naast de klassieke rol van afschrikking ook een actieve inzet overwogen wordt bij een bedreiging die uit kan gaan van bepaalde staten die beschikken over biologische en chemische wapens. De vrees voor deze wapens is uiteraard gegrond, onbegrijpelijk is echter dat voor de bestrijding hiervan gedacht wordt aan kernwapens, terwijl er zo'n ruim scala van andere mogelijkheden beschikbaar is die bij aanwending aanzienlijk minder slachtoffers onder de burgerbevolking zouden maken.

Akelig is de vastbeslotenheid waarmee de VS -met een grote inzet aan mensen en middelen- de militarisering van de ruimte doorzetten. Het klinkt zo onschuldig: 'een schild tegen de raketten van schurkenstaten'. Wie kan nu bezwaar maken tegen een paraplu? Zowel door Rusland als door China zijn intussen bedenkingen geuit.

Gevreesd moet worden voor het verzwakken of zelfs onderuithalen van het voor de beheersing van het kernwapen zo belangrijke Anti Raket Verdrag (ABM) uit 1972. Ook Europese landen hebben terecht bedenkingen geuit, niet in de laatste plaats omdat zij vrezen dat 'een fort Amerika' de samenhang in het bondgenootschap zal ondermijnen.

Van groter betekenis is echter dat met het 'antiraketschild' een beslissende stap wordt gezet op de weg naar een vierde dimensie van oorlogvoering, naast die te land, op zee en in de lucht. De honderden technologische toepassingen benodigd voor een 'bescheiden' raketschild kunnen niet alleen voor defensieve maar ook offensieve operaties worden gebruikt.

In feite hebben we te doen met een voorstadium van een veel groter project namelijk dat van de absolute beheersing van de ruimte. Dat de militarisering van de ruimte verregaande gevolgen heeft, ook voor Europa, ligt voor de hand.

In vergelijking met 1989 is het aantal kernwapens drastisch verminderd. Wanneer zelfs de inzet van een honderdtal kernwapens voldoende is voor een onherstelbare vernietiging van het leven op aarde, kunnen we nagaan dat er nog een lange weg moet worden afgelegd voordat de mensheid verlost wordt van een hels perspectief.

Bij de zo ingewikkelde kernwapenproblematiek moeten hoofdzaken van bijzaken worden onderscheiden. Daarbij gaat het niet om de exercitie van het telraam ~het opsommen van al datgene wat er al gebeurd is- maar om het doorbreken van het inzicht dat het kernwapen werkelijk dient te worden afgeschaft.

Steeds duidelijker wordt de stem van diegenen die ~met kennis van zaken- verkondigen dat ,,het bezit van het kernwapen de veiligheid van alle staten vermindert. Staten die deze wapens bezitten worden zelf doelwit van nucleaire wapens''. Precies het tegendeel dus van wat men denkt na te streven.

Voor het welslagen van de conferentie is het van grote betekenis dat de delegaties -alvorens zich te verliezen in technische discussies- op grond van hun menselijke verantwoordelijkheid, diepgaand bezinnen op de rol van nucleaire wapens. In wezen gaat het hierbij om een totale herziening van een nog steeds dominerend, maar intussen achterhaald veiligheidsconcept. Wetenschap en technologie hebben ons immers in een wereld binnengeleid waarin het voor het voortbestaan van de mensheid essentieel is dat het accent verschuift van militaire inspanningen naar actief vredesbevorderende maatregelen. De huidige prioriteit ligt helaas volstrekt anders. Het welslagen van de review-conferentie is voorwaarde voor een leefbare toekomst. Dit vereist een gezamenlijke inspanning zowel van de kernwapen- als niet-kernwapenlanden.

Nu de Verenigde Staten voor belangrijke beslissingen staan is het van belang dat de Europese Navo-bondgenoten een duidelijk standpunt innemen en waarschuwen tegen ontwikkelingen die het non-proliferatie regime kunnen schaden. Ook Nederland zou hier als loyale bondgenoot een rol kunnen vervullen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden