Kermis der dwaasheden

Niemand die in drie woorden kan uitleggen wat 'Europees' is, en toch worden wij geacht ons Europees te verenigen. Maandelijks zoekt Trouw naar wat Europeanen bindt en wat onafwendbaar blijft scheiden. Vandaag: Europa gezien vanuit Tokio, door de ogen van de zoon van een Nederlandse vader en een Duitse moeder.

Japanners weten evenveel van Europa als Nederlanders van Japan. Vrijwel niets dus. Ze weten natuurlijk wel dat er een Europese Unie is met een bleke muntbaby die een wiegendood dreigt te sterven, maar veel verder gaat hun kennis niet. Wim Duisenberg geniet in het keizerrijk grote onbekendheid, zijn uitmuntendheid onttrekt zich geheel aan de Japanse waarneming. Iemand als Frits Bolkestein, om de grootste Nederlandse Europportunist te nemen, hoeft in Tokio geen pruik op te zetten om incognito te reizen.

Japanners staan onverschillig tegenover Europa, omdat ze er 1) niet veel van weten en 2) niet veel van w¡llen weten. Zelfs voor Japanners die er wel wat van weten, is Europa te ver van hun slaapstee. Indien je als geboortige buitenlander lange tijd tussen die igno rante Japanners woont, ga je van lieverlee anders tegen dat door zichzelf geobsedeerde Europa aankijken. Ik woon bijna tien jaar in Japan. Als zoon van een Nederlandse vader en Duitse moeder ben ik een product van het moderne Europa. Als kleinzoon van een Nederlandse dominee en Duitse SS'er is het onverenigbare Europa in mij verenigd, is het onrijmbare gerijmd tot een genetische vloek. Europa kan mij nooit koud laten.

Vanuit Tokio is het goed vast te stellen: aan de westkant van de Euraziatische vlakte is zich een gedrocht aan het ontwikkelen. Europa in zijn EU-gedaante is al verworden tot Egoïstische Unie. Alle schone idealen van de oprichters, inclusief het voorgoed onschadelijk maken van Duitsland, leggen het af tegen de gecollectiveerde hebzucht in de Groot-Europese Gemeenschappelijke Welvaartssfeer.

Europa's brullende meerderheid met zijn gewetenloze predikers van nietsontziend materialisme heeft het supra nationalisme weten te verlagen tot een mij kotsmisselijk makend supernationalisme. 'Europa' dient als schild tegen onfortuinlijken die zonder aanzien des persoons uitgemaakt mogen worden voor 'economische vluchtelingen'. De unie van xenofobe vrekken verdraagt geen mededinging, ook al is duidelijk dat die nieuwkomers wezenlijk bijdragen aan het bruto supernationale product. De vrije beweging van goederen en personen geldt louter voor aangewezen goederen en personen.

Europa verloedert in mijn ogen tot een amorele, zielloze, hardvochtige statenklontering, een geestelijk dor continent waar niets gedijt behalve geld, geld, geld. En plots kruipt er scepsis op. Het is tekenend dat, nu de euro als een herfstblad van historisch dieptepunt naar historisch dieptepunt dwarrelt, er in Nederland en andere voormalige harde-valutalanden voor het eerst sprake is van oppositie tegen verdere Europese eenwording. De met veel poeha omhelsde en bewierookte Mammon moet opeens worden teruggeruild tegen het oude gulden geldkalf, roepen de Hollandse Midassen.

Naar dat Europese werelddeel heb ik geen heimwee. Sterker, ik heb een bijna fysieke weerzin gekregen tegen teruggaan. Als ik niettemin mijn eiland verruil voor een paar weken Nederland, merk ik bij iedereen de jachtigheid, de opgejaagdheid, de verslaving aan meer, meer, meer. De gesprekken die ik daar moet aanhoren gaan altijd over huizen, grotere, duurdere, verbouwde huizen, over beleggingen, eerste, tweede, derde hypotheken, oude, nieuwe en nog nieuwere banen, eerste, tweede, derde echtgenoten, grote, grotere auto's, tweede, derde wagens, tweede, derde en vierde kinderen, aandelen, opties, valuta, kapitaalvlucht, loopbaanplanning.

Zou er nog iemand tevreden zijn met wat hij heeft?

De omloopsnelheid van het leven is de afgelopen jaren in de delta van Schelde, Maas, Rijn, IJssel, Weser en Elbe dusdanig verhoogd, dat iemand die twee jaar op dezelfde stoel zit een oude rot in het vak is. West-Europeanen draaien steeds snellere loopbaantjes, springen van betrekking naar betrekking, gieren van verantwoordelijkheid naar meer en nog meer verantwoordelijkheid, spiralen naar boven naar boven naar boven. Nederlanders - of om het even Belgen, Duitsers en Denen - bevinden zich in een duizelingwekkende opwaartse thermiek die door henzelf wordt aangezien voor 'nieuwe economie', waarin echter niets meer gemaakt wordt behalve carrière. Het is een bizarre inflatie van opgepompte ego's. De roes waarin deze lieden leven, gaat gepaard met een steeds moeilijker te verzadigen inhaligheid. Elke geldverslaafde behoeft immers steeds grotere doses van het verslavende middel om zijn roes te handhaven.

De alomvattendheid van dit fenomeen verbaast me. Dat zelfs doodgewone, verstandige mensen aangestoken worden door de krankzinnige tijdgeest schokt me. Mensen die vroeger idealisten werden genoemd en die vies van geld en auto's waren, rijden tegenwoordig vrolijk rond in auto's en speculeren met hun spaargeld. Ze beleggen 'ethisch', 'groen', 'duurzaam' en 'verantwoord', ze rijden in een 'schone' auto, tanken niet bij Shell. Dit alles om hun geweten te bedaren. Maar ze spelen het spel mee dat ze ooit verfoeiden. Vrijwel iedereen is geïnfecteerd, vrijwel iedereen laat zich meesleuren door de mallemolen op de Europese kermis der dwaasheden.

Als je het van een afstand bekijkt, ga je denken dat je te maken hebt met Nederlanderthalers lijdend aan een stuitende, besmettelijke en ongeneeslijke vorm van mensdolheid. 'Het ging nog nooit zo goed met Nederland!', juicht de voorman van de bungee jumpende lemmingen, G. Zalm.

Het past allemaal zo mooi in het nieuwerwetse Europa van grensoverschrijdende geldbegeerte en winstbejag, het Europa waarvan Nederland een van de belangrijke heteluchtmotoren is.

Is het in Japan dan zoveel beter? Ik zou willen antwoorden: ja. Zo'n rechttoe- rechtaan 'ja' bedriegt natuurlijk. In Japan, in de jaren tachtig, heerste eenzelfde op speculatie gebouwde euforie als nu in West-Europa. The Great Gatsby, het grote feest. Iedereen had geld, iedereen joeg iedereen op, naar meer en nog meer geld. Het bleek een zeepbel, het is bekend. De zeepbel klapte in 1990. Sindsdien heerst hier officieel malaise, recessie, laagconjunctuur of hoe je het ook noemen wilt.

Arm zijn de meeste Japanners daar overigens niet van geworden. Van 'Verelendung' is geen sprake. Japan heeft nog altijd het grootste spaaroverschot op aarde. Japan is nog altijd de crediteur van de wereld, de grote geldschieter - van de Verenigde Staten in het bijzonder.

De mensen hier zijn hun zegeningen gaan tellen, en hun yens. Bescheidenheid is op de deugdenschaal weer boven gekomen. De brulapen van de opgeklopte economie zingen tegenwoordig lagere toontjes. Japan is door de langdurige tegenspoed een serener land aan het worden. Het land hervindt zijn innerlijke balans.

Mijn communistische overbuurvrouw, mevrouw Suzuki (89), heeft het allemaal zien aankomen. De schijnvoorspoed van de jaren tachtig in Japan kon niet voortduren. Mevrouw Suzuki's buren, de grootkapitalisten Nishimoto en Aminaka, met wie ze sinds vijf decennia op voet van Koude Oorlog leeft, hebben de waarde van hun huizen en grond zien kelderen, maar niemand in mijn straatje heeft zich hoeven te verhangen. Gespeend van illusies leeft iedereen in mijn buurt prettig - of zelfs prettiger - door.

Europa is voor mij Pleuropa. Het Verdrag van Amsterdam moet, nu het nog kan, worden opgezegd en vervangen door een verwaterde bondgenootschappelijke afspraak. Als er werkelijk een machtig conglomeraat Verenigde Staten van Europa (VSE) groeit, zou het superegoïsme dat eraan ten grondslag ligt funest zijn voor de VSE en voor de rest van de wereld. Je hoeft geen groot onheilsprofeet te zijn om dat te voorzien.

Burgeroorlogen binnen de VSE, afscheidingsoorlogen. Het lang ingetoomde Duitsland breekt in de tweede helft van de 21ste eeuw uit de VSE. Alleinggang is profijtelijk geworden; Duitsland heeft geen trek meer de VSE te financieren. Frankrijk laat nucleair wapengekletter horen om de VSE-provincie Duitsland weer in het gareel te krijgen. Schermutselingen, met con ven tionele wapenen, aan de voormalig Duits-Franse grens. Die gevechten lopen uit de hand. Doden over en weer, opflakkerende haat. Voor verdere escalatie is niet veel nodig.

Zo zal Europa worden teruggeworpen in de tijd, met heroplevend regionalisme en nationalisme, stammenstrijd, etnische verontwaardiging. Iedereen zal uiteindelijk armer en doder worden van dat tot implosie gedoemde Europa.

De Nederlandse economische vluchtelingen in de Ardèche, in Brasschaat, op de Canarische Eilanden, aan de Cos ta Brava, de Costa del Sol en in Porto Ercole zien de catastrofe niet aankomen. Ze zullen niet tijdig uit Europa vluchten om in het veilige, paradijselijke Japan economisch asiel aan te vragen.

Tegen die tijd bestaat Nederland gelukkig allang niet meer en de Nederlandse taal heeft zich uitgedoofd door op te gaan in het Engels. Onze nazaten spreken - van spellen noch stellen is nog sprake - een it-account-managers-pidgin waarin alleen etymologen batavismen kunnen herkennen. De meesterwerken in de dode Nederlandse taal worden door niemand meer begrepen. J. J. Voskuils zevenduizend bladzijden blijken voor niets geschreven. Zelfs de bestsellers van Thomas Rosenboom, en andere literatoren die voor het brede, oliedom geachte publiek schreven, staan aan de vergetelheid bloot. Nederlandstalige boeken dienen slechts als muurbedekking bij de inrichting van woningen van mensen die intellectueel willen lijken, een ontwikkeling die in de jaren negentig van de twintigste eeuw begon. De polderbeschaving zal waarlijk zijn ondergegaan, ruim voordat de rest van Europa zich in de groeve stort.

Met Robert Musil, in 'Der Mann ohne Eigenschaften', zeg ik te geloven, dat 'der Teufel die europ & ldquor;ische Welt aufgebaut hat und Gott seinen Konkurrenten zeigen lassen will, was er kann!'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden