Kerkvoogden weer in de ring tegen top van hervormde kerk

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - Hoe staat het met de financiele positie van de hervormde gemeenten in Nederland? Zorgelijk, zeggen de plaatselijke kerkvoogden. Valt best mee, klinkt het vanuit het landelijke apparaat. De zoveelste botsing tussen het 'grondvlak' en de 'top' van de Nederlandse hervormde kerk.

De ring waarin de schermutseling zich afspeelt, is het verenigingsblad van de plaatselijke beheerders van hervormd geld en goed, De Kerkvoogdij. De deelnemers zijn, aan de ene kant, een prominent lid van de landelijke hervormde 'radenrepubliek', directeur R. Dekker van de Generale financiele raad (GFR), en, ter anderen zijde, twee experts van de vereniging van kerkvoogdijen, dr. W. J. Diepeveen en tweede penningmeester J. van Vliet.

Dekkers verhaal komt erop neer dat de kerkvoogden veel te somber doen over de financien van hun gemeenten. Diepeveen en Van Vliet ontkennen dat. Ze halen vervolgens uit naar de landelijke top van hun kerk, die zelf niet bij machte zou zijn een krachtig, weldoordacht en voor geinteresseerde buitenstaanders helder financieel beleid te voeren. Als lichtend voorbeeld prijzen ze hun eigen achterban aan, die wel op verantwoorde wijze de tering naar de nering zou hebben gezet.

Inzet van de discussie zijn de eind vorig jaar gepubliceerde resultaten van een enquete die de vereniging van kerkvoogdijen in de gemeenten had laten houden. 'Eerder bemoedigend dan rampzalig' noemt Dekker het beeld dat ze geven van het recente verleden. Hem viel op, dat in 1985-1989 "het aantal kerkgebouwen, pastorieen, dominees, kosters, organisten en overig personeel gemiddeld met (maar) 2 procent was afgenomen" . En dat terwijl het aantal geregistreerde hervormden met 6 procent daalde. Hij noemt nog wat andere mooie gemiddelden, waaronder een stijging van de voordelige saldi met 65 procent, en stelt vast dat de kerkvoogdijen de afgelopen jaren goed geboerd hebben.

Analogie

Dat is nou typisch voor de landelijke top, riposteren Diepeveen en Van Vliet: de boel simplificeren door naar gemiddelden te kijken. Dan komt je tot conclusies die ongeveer even informatief zijn als de medeling dat "onlangs een mevrouw verdronken is in een rivier die gemiddeld 30 cm diep was" .

Het is niet de enige passage waarin de woordvoerders van de kerkvoogden blijk geven van hevige maar beschaafd geformuleerde irritatie. Kijk op de werkelijheid krijg je pas, zeggen ze, door de cijfers te differentieren, bijvoorbeeld naar regio, en op het beleid erachter te letten. Dan blijkt dat de situatie op menige plaats echt zorgelijk is en in de grote steden 'vrijwel rampzalig'. Dan blijkt ook dat de bezuinigingspolitiek van kerkvoogdijen maar tijdelijk soelaas biedt. En over gemiddelden gesproken: die 2 procent daling betekent nog altijd een verlies van 42 predikantsplaatsen, 10 procent minder kosterswoningen en, in de grote gemeenten, 12 procent minder betaalde part-timers.

Inkomsten uit bezit

Ook de toekomst ziet Dekker minder zwart in dan de kerkvoogden. Zeker, de kosten stijgen sneller dan de kerkelijke bijdragen maar daar staat tegenover dat de inkomsten uit bezit 'zeer sterk' omhoog gaan. Zijn opponenten leggen een ander accent: de inflatie wakkert aan, gemeenten teren in op hun reserves (waarvan de omvang door geen der partijen wordt onthuld). De voordelige saldi liepen in 1990 al terug en zullen in 1995 waarschijnlijk gedaald zijn tot 42 procent van het peil van 1989. "Alle reden om de stormbal opnieuw te hijsen."

Maar wat Diepeveen en Van Vliet het hoogst zit, is het financiele gehannes dat ze aan de kerkelijke top waarnemen. Onvermogen om behoorlijk te plannen is daar al decennia lang troef en als de gemeenten opmerken dat het landelijk apparaat zich moet houden aan dezelfde spelregels als zij, stuiten ze 'op hardnekkig onbegrip'.

Dekker voorspelt beterschap. Er is inmiddels immers een organisatiebureau ingeschakeld. Dat is met een 'verbeter- en veranderplan' gekomen en het synodebestuur heeft dit aanvaard. Op die manier wordt eraan gewerkt om via duidelijke keuzen landelijk 20 procent te bezuinigen "en toch de gemeenten (nog) beter van dienst te zijn" .

Uit onvrede met dit plan heeft onlangs, zoals Dekker niet vermeldt, de secretaris algemene zaken van de hervormde kerk, ds. mr. J. Haeck, Leidschendam verlaten. Diepeveen en Van Vliet vinden dit eerder een veeg teken dan een lichtpunt. Haeck ziet, suggeren ze, het betrekkelijke belang van wat er aan de top van de kerk gebeurt, scherper in dan andere landelijke managers en heeft er meer oog voor, dat de top zich behoort te richten naar het grondvlak.

Adviesbureau

Dat die top prijzige adviezen van een organisatie-bureau nodig heeft om in eigen huis orde op zaken te stellen en het management van de toekomstige Samen-op-wegkerk van hervormden, gereformeerden en lutheranen op poten te zetten, stemt de twee ook niet vrolijk. Ze geven de voorkeur aan een landelijke kerk die, anticiperend op de problemen van de toekomst, zelf prioriteiten stelt, kortom, eerst haar eigen boontjes dopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden