Kerkscheuring onafwendbaar in fusiekerk

Ruim honderd hervormde dominees doen niet mee aan Samen-op-weg, en nog meer gemeenten, zegt dr. W. op 't Hof. ,,De kerkelijke top wil er niet van horen. En straks roepen ze moord en brand.''

Scheuringen in fuserende kerken zijn eerder regel dan uitzondering, zei kerkrechtprofessor L. Koffeman onlangs. Dus schrikken de Sow-kerken niet, nu van links tot rechts gesputterd wordt tegen de fusie die in 2003 haar beslag moet krijgen. Afhakers zijn bijkomende schade, waarover je je leedwezen uitspreekt -en de Sow-trein dendert gewoon door naar Station Fusie.

W.J. op 't Hof uit Nederhemert van het Comité tot Behoud van de Nederlandse Hervormde Kerk, is tegen een Sow. En ergert zich aan de geestverwante Gereformeerde bond (rechterflank hervormde kerk). Die roept wel 'ach en wee' en dat men lijdt onder Sow, maar ook dat ze niet terugkunnen.

Die stugge medewerking legt de bond geen windeieren, schampert de Katwijkse predikant P.J. Stam. De bond is 'omgekocht' met sleutelposities in de kerk en benoemingen aan theologische opleidingen. ,,Nog nooit hadden ze zoveel hoogleraren. De macht smaakt ze goed.''

De halfhartigheid van de bond maakt, zegt Op 't Hof, dat 'zelfs jonge predikanten die eerst de bondskoers deelden', zich nu achter het ondubbelzinnige 'Sow neen' van het Comité scharen. Berichten over een paar dozijn afhakers vallen in het niet bij de schatting van Op 't Hof. Volgens hem bestaat het anti-Sow-blok nu uit ruim honderd -'misschien wel 125'- dominees. Een aanhang die, nu Sow 'bittere werkelijkheid' wordt, kan groeien tot de helft van de bond. Die rekent zo'n 400 predikanten tot zijn achterban.

Op 't Hofs honderd zijn er aanmerkelijk meer dan de dertig 'gekrookte rieters', ultra-orthodoxen die door niets zijn te bewegen de ene fusiekerk te omarmen als voorzetting van de hervormde kerk, de 'planting Gods'. Naast die predikanten zijn, zegt Op 't Hof, 'zeker zoveel gemeenten' van zins tegen Sow stelling te nemen. En, 'wat nog nooit vertoond is': tien tot vijftien classes (regionale kerkvergaderingen) 'zoeken elkaar nu op om de kerk van haar onheilzame weg af te houden'.

De tien predikanten van Katwijk, de grootste hervormde gemeente van het land, hebben deze week de eenheid van de plaatselijke gemeente 'op nummer één' gezet, zegt ds. Stam. ,,We blijven bij elkaar, eventueel de één onder de koepel (Sow, red.), de ander zonder de koepel.''

De omvang van het verzet 'wíl het hoofdbestuur van de gereformeerde bond niet zien', zegt Op 't Hof. Of dat klopt, is de vraag. Enkele afdelingen zouden van 'de struisvogelpolitiek' afwillen, een scheiding der geesten is onontkoombaar. De bond, zeggen verschillende ingewijden, staat op scheuren. Bondsvoorzitter G.D. Kamphuis erkent dat er 'grote spanningen' zijn, die tot een breuk zullen leiden als de kerkelijk top de fusie doorzet. ,,Een scheuring in de bond is erg, maar een gescheurde kerk is een ramp.''

De bezwaren tegen de aanstaande Protestantse Kerk in Nederland zijn leerstellig van aard, zegt Op 't Hof -de grondslag van de kerk verandert, de Drie formulieren van enigheid (geloofsdocumenten uit 1600) verliezen gezag. Niet iedereen heeft verstand van dogmatische verschillen, maar gelukkig is er het kerkelijk homohuwelijk, dat het verontruste protest prima mobiliseert. Een kind begrijpt dat gelijkgeslachtelijke liefde 'de HEERE een gruwel' is.

Het Comité loopt zich warm om een kerkscheuring te organiseren, al beschouwt men zichzelf helemaal niet als scheurmaker: ze wil de hervormde kerk voortzetten, de Sow-gezinden, díe scheiden zich af. Een 'groep van 20' fungeert als harde kern die een steeds uitdijende groep rebellen verzamelt. ,,Zit je daar eenmaal tussen, heb je je tegenover elkaar faliekant tegen Sow uitgesproken, dan kun je niet meer terug. Het is een morele verplichting'', zegt een betrokkene. Op 16 oktober komen ze weer bijeen.

De overwegingen om al dan niet mee te gaan met Sow zijn niet alleen geestelijk van aard. Angst voor verlies van traktement en pensioen doen dominees terugdeinzen voor drastische stappen. Onterecht, meent de Stichting hervormd kerkrecht, die officieel losstaat van het Comité, maar wel banden ermee heeft. In de nieuwe (neen: oude) hervormde kerk krijgt ook ieder zijn geld.

Het is, aldus de Stichting, helemaal niet zo moeilijk om niet mee te doen met Samen-op-weg. Beleg als kerkenraad een gemeenteavond en schrijf een aangetekende brief naar de verantwoordelijke organen, dat is alles. Voor het gemak heeft de stichting al een concept-brief opgesteld, met argumenten en voorgedrukte adressering. De brief eindigt met de waarschuwing aan de generale synode dat die geen aanspraak kan maken op geld en goed van de plaatselijke hervormde gemeente als die niet met Sow meegaat. Die lokale gemeente mag wél aanspraak maken op de landelijke bezittingen.

Op 't Hof wijst op nóg een beletsel voor predikanten: status. Dominees in 'zware' hervormde kerken hebben die, en zijn er gevoelig voor; overstappen naar een splinterkerkje doen ze niet zo gauw. Met het groeiend aantal sympathisanten vervalt dat probleem: de voortgezette hervormde kerk moet een kerk worden van respectabele grootte.

De kerkelijke top is, aldus Op 't Hof, 'zeer indringend' op de hoogte gebracht van de getallen en ontwikkelingen. Dat hielp 'geen millimeter'. ,,Ik vroeg hun: als jullie zelf constateren dat de kloof onoverbrugbaar is, wat doen jullie dan? Een repeterende breuk met gemeentes, uitgevochten voor kerkelijke en wereldlijke rechtbanken en rollebollend over straat, of fatsoenlijke regelingen treffen? Het synodemoderamen wil er niet van horen. Straks roepen ze moord en brand.''

Het was een 'absurde ervaring': net hersteld van een hartaanval moest hij zijn oude studiegenoten (en bonders) die nu de kerkelijk top uitmaken vertellen dat de kerk door hen wordt verkwanseld.

,,Ik hoop en bid dat het allemaal nog spaak loopt'', zegt de Katwijkse ds. Stam over de voorgenomen Sowfusie. Hij verwacht dat linkse gereformeerden als Heitink en Dekker, rechtse van het Confessioneel gereformeerd beraad en orthodox-hervormden de handen ineenslaan, en de ophonden fusie afwenden ten gunste van een federatief verband.

Die samenwerking zit er aan te komen: blijkens een vertrouwelijk memorandum gaan belanghebbenden met kerk- en gewone juristen achter de schermen onderhandelen over gezamenlijke actie in die richting.

Stam wordt geen Sow-predikant als dat nergens toe leidt. Evenmin treedt hij toe tot de voortgezette hervormde kerk. ,,Dan blijf ik liever in mijn eentje in een schuurtje achter.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden