Kerken in te ruime jas, zegt vader van Kerkbalans

UTRECHT - Een "godswonder" . Zo betitelde de aftredende voorzitter van de interkerkelijke commissie geldwerving, ds. W.H. den Ouden, het succes van 'Kerkbalans', waarvan hij als de baker en de vader geldt. Een januarimaand van sneeuw en ijs kan het succes nog vergroten, leert zijn ervaring.

Voor Den Ouden (72) was het gisteren de laatste keer dat hij het startsein mocht geven voor de jaarlijkse actie 'Kerkbalans'. Er zullen deze maand weer zo'n honderdduizend vrijwilligers - zeg maar: vrijwilligsters - op pad gaan om mensen tot een bijdrage te bewegen voor hun kerk, voor de salarissen van haar ambtsdragers, de instandhouding van de gebouwen en voor de organisatie.

Twintig jaar lang heeft Den Ouden de actie geleid en gestuurd; het waren jaren van forse ontkerkelijking. Het 'wonder' is dat de opbrengst in die periode desondanks de inflatie goed heeft bijgehouden. Hervormden, gereformeerden en rooms-katholieken - de vier andere deelnemende, kleine kerken buiten beschouwing gelaten - brachten samen in 1970 zo'n 230 miljoen op, in 1990 zo'n 700 miljoen. De geldontwaarding in die periode ligt op een vergelijkbaar niveau.

Is er een kentering ten kwade? Vorig jaar werd de inflatie slechts half goedgemaakt. Den Ouden is optimistisch, denkt dat de eindcijfers van de werkelijke opbrengst dat nog wel rechttrekken. Zijn optimisme wordt niet gedeeld door de voorzitter van de r.-k. commissie geldwerving, mr. J.M.Chr. Klok. Overigens vindt ook Den Ouden dat de kerken leven in een te ruime jas, die verder moet worden ingenomen: teveel, te grote kerkgebouwen, een te uitgedijde organisatie aan de top.

Den Ouden noemt de actie 'Kerkbalans' in opzet en werkwijze "uniek in de wereldkerk" . Maar dat is in Nederland de verhouding tussen de kerken en tussen kerk en staat nu eenmaal evenzeer, zo lichtte hij toe.

Communicatie

Prof. Bas de Gaay Fortman, lid van de deputaten oecumene van de Gereformeerde kerken en econoom, legde gisteren nog eens uit waarom 'Kerkbalans' een warme aanbeveling verdient voor iedereen die op een of andere wijze het goed vindt dat de kerk er is en blijft. Wie er niets mee te maken willen hebben, moeten niets geven. Een envelop van 'Kerkbalans' is in hun brievenbus verkeerd bezorgd, geeft De Gaay Fortman toe.

Hij stond wel even stil bij het verschijnsel dat mensen soms zo boos worden van deze envelop, terwijl ze ander ongevraagd drukwerk gewoon weggooien. 'Kerkbalans' kan zorgen voor een zekere communicatie tussen de kerk en mensen met wie die communicatie kennelijk ooit is misgegaan. Jaarlijks horen de vrijwilligers van 'Kerkbalans' aan de deur heel wat grieven. Het is goed voor het bedrijf om naar klachten van de mensen te luisteren, zo zegt De Gaay Fortman Philips' topman Timmer na.

Zware woorden

De kerken hebben het al met al toch moeilijk om geld van de mensen los te krijgen. Mensen zijn erg gehecht aan een individueel consumptiepatroon en een kerk, elke kerk, vraagt juist een gemeenschappelijke inzet. Daar wil ook De Gaay Fortman niet aan tornen. Maar met het oog op vooral de jongeren zou hij wel wensen dat de kerken wat minder gewichtig en hoogdravend over zichzelf en hun idealen spraken. "Van gewichtigheid houden jongeren niet. Het zou wellicht soepeler kunnen, met minder zware woorden."

De Gaay Fortman onderstreept dat het voortbestaan van de kerken belangrijk is voor allerlei werk ten behoeve van vluchtelingen, migranten, thuislozen, gehandicapten enzovoorts. Kerken houden "structuren van barmhartigheid" in stand en daarmee een vorm van beschaving in onze samenleving. Een belangrijk motief, ook voor randkerkelijken, om aan 'Kerkbalans' mee te doen.

Democratie

"Denk niet," zegt De Gaay Fortman, "dat wij via Kerkbalans minder democratische structuren in stand houden." 'Kerkbalans' versterkt de kerk aan de basis en die kan in Nederland alleen functioneren als er sprake is van inspraak en medezeggenschap.

Binnen de r.-k. kerk gaan wel eens stemmen op die eraan twijfelen of de laatste twintig jaar de kerk aan de basis en de medezeggenschap wel zo versterkt zijn. Er wordt van die zijde wel eens gesuggereerd het geld voortaan maar buiten bisschoppelijke kanalen als 'Kerkbalans' om te leiden. De Gaay Fortman blijkt daar niet voor. 'Kerkbalans' is immers niet het enige kanaal van geldwerving. Wel is het het kanaal om de organisatie als zodanig overeind te houden. Hij is niet optimistisch over de gevolgen, als die organisatie in elkaar zou zakken. Volgens deze gereformeerde democraat is de democratische tendens aan de basis van de r.-k. kerk zeker sterker geworden mede dankzij 'Kerkbalans'.

Voorzitter mr. Klok van de r.-k. geldwerving wilde evenmin van de suggestie weten om omwille van de democratie ( "Wat is dat trouwens?" ) de geldkraan richting bisschoppen een tijdje dicht te draaien. Voor Klok gold echter in zekere zin een omgekeerd argument als voor De Gaay Fortman. 'Kerkbalans' draagt volgens hem slechts peanuts bij aan wat in de ogen van sommigen de autoritaire kerkstructuren zijn. Wie via het inhouden van een bijdrage aan 'Kerkbalans' zijn onwelgevallige bisschop denkt te pakken, pakt primair zijn plaatselijke parochie en het pastorale werk dat op velerlei gebied in breder verband wordt gedaan.

'Kerkbalans' een goed doel met veel succes. Ook een 'godswonder', zoals ds. Den Ouden jubelde? De Gaay Fortman waarschuwde tegen triomfalisme. Met een verwijzing naar het motto van de actie van dit jaar - Voor het nodige evenwicht - is voor hem elk evenwicht zoek als hij ziet wat Nederland op Oudjaar aan vuurwerk verschiet of met kerst besteedt of als hij de levensstijl van kerkmensen in het algemeen vergelijkt met wat zij al met al overhebben voor dit brede, goede doel. En goed is het, doelmatig ook, vindt De Gaay Fortman. Want alles komt direct ten goede aan werk, dat "sociaal is gericht en het milieu nauwelijks belast."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden