Kerken / Ballingen Irak blijven bang

Onder dictator Saddam was Irak redelijk veilig voor kerken. Met de komst van de Amerikanen nam de wetteloosheid toe. Christenen worden gegijzeld omdat ze vrij welvarend zijn. In de Jordaanse hoofdstad Amman spreken ze over hun angst.

Kerstmis was vreselijk. Tanya zat de hele dag met haar gezin thuis, te bang om naar de kerk te gaan en te bang om familie te bezoeken. ,,Wat als ze een bomaanslag zouden plegen?'', zegt ze met grote ogen. ,,Wat als een van mijn kinderen op straat gekidnapt zou worden?''

Niet alleen tijdens de kerst was het leven in Bagdad onzeker. Volgens  Tanya (die haar achternaam liever niet in de krant ziet) loopt de christelijke gemeenschap in Irak al maanden op haar tenen. Mensen durven niet naar hun werk te gaan en sturen hun kinderen niet naar school. Het is voor iedereen moeilijk, geeft Tanya toe, maar christenen voelen zich extra bedreigd. ,,Omdat we een minderheid zijn. En omdat ze denken dat wij aan de kant van de Amerikanen staan.''

Kort na kerst heeft de jonge vrouw de knoop doorgehakt en is met haar gezin naar buurland Jordanië gevlucht, naar haar zus, die een paar jaar eerder al was vertrokken. Nu leven ze met zijn tienen op een tweekamerflat in Al Fuhais, een nederzetting buiten hoofdstad Amman, waar een paar honderd Iraakse gezinnen wonen. Het is een mooi dorp, met witte huizen op de heuvels en witte flats langs de hoofdstraat, maar een heleboel gezichten staan somber. ,,Daar herken je ze aan'', zegt Faris Warda, de eigenaar van de supermarkt, hoofdschuddend. ,,Die mensen zijn net aangekomen.''

Tanya is niet de enige. Betrouwbare cijfers ontbreken, maar de Iraakse regering schat dat ruim veertigduizend christenen in 2004 zijn gevlucht naar buurlanden Syrië en Jordanië. Deze schatting is volgens het Hoge Commissariaat voor Vluchtelingen van de Verenigde Naties te hoog, maar het kantoor in Amman heeft zelf geen andere cijfers en geeft toe dat de stroom van vluchtelingen de afgelopen maanden fors is toegenomen.

Eén van hen is Issa (die zijn volledige naam ook niet wil geven). De vijftigjarige man zit op een plastic stoeltje voor het huis waar hij tijdelijk onderdak heeft gevonden, en zit te kaarten met een buurman. Boven de voordeur hangt een kruis en binnen hangen de muren vol met posters van Jezus. Veel meer is er niet. Een bank. Een tapijt. En een kleine televisie.

Het haar van Issa is sneeuwwit, maar zijn gezicht is bruin en praktisch rimpelloos en zijn heldergroene ogen lachen. Tot hij begint te praten. ,,Onder Saddam was het leven niet altijd gemakkelijk'', zegt hij, zijn woorden voorzichtig kiezend. ,,maar nadat de Amerikanen zijn binnengetrokken, hadden we geen leven meer.''

Issa had een slijterij waarmee hij goed verdiende, maar die is door opstandelingen in brand gestoken. En toen de oom van zijn beste vriend werd gekidnapt, besloot Issa met zijn gezin te vertrekken. ,,In de media hoor je alleen dat buitenlanders worden gekidnapt'', zegt hij somber. ,,Maar wij, doodgewone Irakezen, zijn daar ook het slachtoffer van. En het kan iedereen gebeuren: je broer, je vrouw, je kind. Ze slepen je in de auto, slaan je kapot en laten je familie door de telefoon horen hoe je ligt te gillen. Daarna wordt er een bedrag genoemd. En als je familie niet op tijd betaalt, word je vermoord.''

De bedragen die worden gevraagd zijn niet misselijk. ,,Het ligt eraan hoe rijk je bent'', legt Issa uit. ,,Het begint bij vijftienduizend dollar en loopt op tot enkele tonnen. En christenen zijn een geliefd doelwit, omdat wij beter zijn opgeleid, betere banen hebben en dus meer geld verdienen.''

Criminele bendes hebben geen politieke of religieuze agenda, maar sinds het begin van de opstand in Irak zijn christenen ook het doelwit geworden van islamitische fundamentalisten. Volgens waarnemers hebben zowel soennitische als sjiitische fundamentalisten het op 'de kruisvaarders' gemunt omdat ze in hen een vijfde colonne van het Westen zien.

In totaal wonen er 750000 christenen in Irak, ongeveer drie procent van de bevolking, en de grootste groep behoort tot de chaldeeuwse kerk, een autonome oosterse stroming die het gezag van de paus erkent. Ze wonen hier al bijna tweeduizend jaar: al in de eerste eeuw na Christus (en dus vijfhonderd jaar voor de komst van de islam) wordt er melding gemaakt van een gemeenschap in Mesopotamië die Jezus Christus aanbidt.

De twee religies hebben honderden jaren relatief vreedzaam naast elkaar geleefd en ook onder het seculiere regime van Saddam Hoessein werden de christenen met rust gelaten. Maar sinds de val van de dictator is de geest uit de fles. In augustus vorig jaar, werden er vier kerken in Bagdad en één in Mosoel opgeblazen in gecoördineerde bomaanslagen. Omdat deze zo vroeg in de ochtend plaatsvonden, is hier niemand bij om het leven gekomen maar sindsdien leeft de christelijke gemeenschap van Irak in doodsangst.

,,Natuurlijk was Saddam een slechte man'', zegt Samira, een ingenieur uit Bagdad, ,,maar er was in elk geval een systeem dat ons veiligheid bood. Er was geen verschil tussen moslims en christenen en als er een misdaad werd gepleegd, kon je tenminste naar de politie stappen.''

Samira is twee weken geleden in Amman aangekomen en komt net uit het ziekenhuis waar haar zus voor een bloedziekte wordt behandeld. ,,Er is daar niets meer'', zegt ze. ,,Geen stroom, geen water, geen veiligheid.''

De tranen lopen Samira over de wangen als ze vertelt hoe haar zus in Bagdad niet behandeld kon worden, dat ze alles verkocht hebben om de rekeningen in Amman te kunnen betalen, en dat ze bijna door hun geld heen zijn en geen idee hebben hoe ze de laatste operatie moeten bekostigen. ,,We hebben geen papieren, dus we mogen hier niet werken. En trouwens, het is voor de Jordaniërs zelf al moeilijk om aan een baan te komen.''

Ook Tanya huilt. ,,Ik hoop dat het tijdelijk is'', zegt ze, terwijl ze haar tranen weg veegt. ,,Irak is mijn land, ik heb daar mijn wortels.''

Daarna wijst ze naar haar dikke buik. ,,En deze hier - ik hoop echt dat de kleine gewoon in zijn eigen land kan opgroeien.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden