Kerkdorp, Polderdorp

Andrea Stultiens fotografeerde het alledaagse leven in twee oer-Nederlandse dorpen. Een oud kerkdorp en een nieuw polderdorp: de verschillen zijn groot, de overeenkomsten ook. Zelfs een jong dorp heeft eigen rituelen.

Samenleven in een dorp, dat is wat fotografe Andrea Stultiens (1974) wilde vastleggen. Al doende realiseerde ze zich dat ze vooral tradities aan het fotograferen was. ,,Die maken dan ook het leven in zo'n dorp. In beide dorpen viel me op dat er clubjes mensen zijn die zich enorm inzetten om er wat van te maken. Of het nou carnaval is, een rommelmarkt of een barbecue, ze grijpen elke gelegenheid aan.''

Het eerste dorp waar Stultiens op doelt is Sint Odiliënberg, een eeuwenoud dorp bij Roermond. Het tweede is Kreileroord, een jong dorp in de Wieringermeerpolder, die in de jaren vijftig werd aangelegd. Over beide dorpen maakte ze een fotoboek: 'Kerkdorp' respectievelijk 'Polderdorp.'

Het idee voor beide boeken ontstond min of meer toevallig. Voor een afstudeerproject begon ze zes jaar geleden in haar geboortedorp Sint Odiliënberg (3600 inwoners) te fotograferen. Het resultaat was een klein boekje, dat goed van pas kwam toen de provincie Noord-Holland enkele jaren later een fotograaf zocht die het dorp Kreileroord (590 inwoners) wilde vastleggen. ,,Die opdracht was mij op het lijf geschreven'', voelde Stultiens. ,,Wat ik in Sint Odiliënberg gedaan had, kon ik nu in een ander dorp gaan doen.''

Niet dat ze ooit van het dorp gehoord had, noch dat ze zich geheel aan de opdracht wilde houden. Aanvankelijk verlangde de provincie namelijk beelden die zouden laten zien dat deze jonge dorpskern relatief arm is. ,,Dáár wilde ik het niet direct over hebben'', zegt Stultiens. ,,Ik zei: als ik mensen fotografeer, blijkt vanzelf wel om wat voor dorp het gaat.''

Inderdaad geven haar boeken een treffende indruk van het leven in beide dorpen. Kinderen in de speeltuin, toeschouwers aan de rand van het voetbalveld, kastanjes op een keukentafel: toelichting is nauwelijks nodig. ,,Op de uitkijk'', luidt bijvoorbeeld de tekst bij de foto van een inwoonster van Sint Odiliënberg die blijmoedig uit het raam naar buiten kijkt. Of: ,,Praatje aan de Schaapsweg'', bij een foto waar twee vrouwen het laatste nieuws samen doornemen.

Gerard Rooijakkers, bijzonder hoogleraar Nederlandse etnografie, schreef in beide boeken een essay. Het is de verdienste van Stultiens, schrijft Rooijakkers, dat zij de lezer/kijker met ,,de onverwachte schoonheid van het triviale'' confronteert. Voor een katholiek dorp vol rituelen en tradities als Sint Odiliënberg lijkt dit makkelijker dan voor Kreileroord, maar ook in het laatste geval is de fotografe er volgens Rooijakkers opvallend goed in geslaagd.

,,Het ligt voor de hand te denken dat het samenleven in Kreileroord opnieuw is uitgevonden'', schrijft Rooijakkers. ,,Tot op zekere hoogte klopt dat, maar de sociaal tamelijk homogene arbeidersbevolking heeft cultuur en tradities van elders meegenomen. Zelfs in zo'n nieuw gesticht dorp begin je nooit tabula rasa - dat is de mens eenvoudigweg niet gegeven.''

Bladerend door 'Polderdorp' is het niet moeilijk te ontdekken wáár het culturele leven zich afspeelt. Het dorpshuis en de ijsbaan zijn opvallend vaak gefotografeerd, kennelijk zijn dit dé ontmoetingsplaatsen van Kreileroord. Zo dient het dorpshuis de ene keer als gymnastiekzaal voor kleuters, de andere keer als ontvangstruimte voor Sinterklaas, expositieruimte voor moderne kunst of sportzaal waar ouderen koersballen.

Dan de ijsbaan, een opgespoten stuk land aan de dorpsrand. We zien er mensen volleyballen, barbecuen, schaatsen of voorbereidingen treffen voor de kermis. Steeds met datzelfde weidse polderlandschap op de achtergrond, een decor waar menig schaatser of volleyballer van droomt. In een hoekje links achterin staat steevast dezelfde vrachtwagen. ,,Dat zag ik pas achteraf'', bekent Stultiens. ,,Ik fotografeerde vaak in het weekend, dan staat die vrachtwagen daar geparkeerd.''

Vergelijkbare foto's in Sint Odiliënberg zijn gemaakt tijdens carnaval, de sjoemelmert (rommelmarkt), de sacramentprocessie en repetities van het kerkkoor. Misschien, overdenkt Stultiens, neemt de kerk in 'Kerkdorp' een iets te prominente plek in. Als dat zo is, dan komt dat door haar katholieke opvoeding, die haar een fascinatie voor rituelen en tradities heeft meegegeven.

Haar geboortedorp roept nog steeds een 'dagboek van een herdershond'-gevoel bij haar op. Ter illustratie wijst ze op een foto van een pastoor en misdienaar die op communicanten staan te wachten. ,,Dat is toch echt de pastoor als herder? Zie dat café op de achtergrond: dit is een katholiek plaatje dat je jaren achtereen kunt maken.''

Kreileroord daarentegen ademt de sfeer als van de film Noorderlingen van Alex van Warmerdam, ,,maar dan vijftig jaren later''. Alle winkels (kruidenier, bakker, groentenboer, stoffenzaak, postkantoor, bank en frituur) zijn alweer verdwenen, de geplande kerk is zelfs niet eens gebouwd. Bijna met ongeloof wijst Stultiens op een foto van een rijtjehuis met vooruitstekende gevel: dit moet een voormalige winkel zijn, en daarmee één van de grootste huizen van het dorp, dat slechts zeven straatjes telt.

Beide boeken zijn aangevuld met historische foto's uit archieven en privé-collecties van bewoners. Net als Stultiens foto's tonen deze het leven van alledag: het oogsten van bloembollen, schiettenten op de kermis, vliegerende kinderen en groentenkistjes op een keukenvloer. Hóe verschillend beide dorpen ook zijn, er zijn foto's die in beide dorpen genomen zouden kunnen zijn: kinderen in de speeltuin, huizen uit de jaren zeventig en dansende jongeren in een feesttent.

,,De kracht van het verenigingsleven trof me het meest'', vertelt Stultiens. ,,Zelfs in zo'n klein dorp als Kreileroord zijn ongelooflijk veel clubs. Voetbal, autoracers, damesbiljart, dart, noem maar op. Alleen de muziekverenigingen ontbreken - die zijn er in Sint Odiliënberg natuurlijk wel. Volgens mij zijn dit soort clubs nodig om onderlinge contacten goed te houden - daardoor verzanden zulke dorpsgemeenschappen niet.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden