Opinie

Kerkasiel is een brevet van onvermogen voor overheid

De uitgeprocedeerde asielzoekers zoeken warmte bij een straalkachel in de leegstaande gekraakte St. Josephkerk in AmsterdamBeeld ANP

In een kerk in Amsterdam zitten sinds een week ruim tachtig mensen die een dak en eten zoeken. Het zijn uitgeprocedeerde asielzoekers uit landen die de mensen niet zomaar terugnemen of kunnen nemen. Sommigen hebben misschien zelfs nog een procedure lopen, maar die geeft geen recht op opvang. Ze mogen dus wel in Nederland zijn, maar hebben niets om van te leven en mogen ook niet werken. Anderen hebben al maanden tot jaren in vreemdelingenbewaring gezeten, maar het lukt de Nederlandse overheid maar niet om hen uit te zetten.

Uitgeprocedeerde asielzoekers zitten in Nederland al decennia klem. In 2007 werd met toenmalig staatssecretaris Albayrak een bestuursakkoord gesloten over een pardonregeling. Gemeenten zouden geen noodopvang meer verstrekken aan uitgeprocedeerde asielzoekers als deze lokale noodopvang door verschillende maatregelen van het Rijk overbodig zou worden gemaakt.

In 2010 kwamen diverse gemeenten al tot het oordeel dat die maatregelen helaas onvoldoende waren. Hoogleraar migratierecht Thomas Spijkerboer van de Vrije Universiteit concludeerde onlangs in een onderzoeksrapport dat het Rijk haar beloften aan de gemeenten niet heeft ingelost. Ook de Raad van Kerken vroeg afgelopen maand in een brief aan de staatssecretaris voor veiligheid en justitie hoe het mogelijk is dat het aantal op straat gezette mensen blijft toenemen. In het eerste halfjaar van 2012 zijn meer dan vijfduizend vreemdelingen met een asielachtergrond op straat beland.

Op straat gezet
Het is een groot maatschappelijk vraagstuk en dé oplossing ligt niet voor het grijpen. Je kunt echter wel stappen in de goede richting zetten. De Adviescommissie Vreemdelingenzaken, de gemeenten en kerken geven al jaren aan hoe het beter zou kunnen. De Steunpunten Perspectief voor ex-ama's (jonge, voormalig minderjarige asielzoekers) die zich richtten op het voorkomen van illegaliteit en op het creëren van een oplossing op een humane manier, bleken een succes. Tijdens het experiment zijn voor honderden uitgeprocedeerde jongeren in negentien steden structureel oplossingen gevonden. Minister Leers stopte dit experiment zonder een goed alternatief te bieden. Elke week worden nu weer jongeren op straat gezet, ook in deze winterkou.

Ook de Poolse organisatie Barka, die sinds kort in Nederland werkt, is een alternatief. Barka koppelt een meer psychologische aanpak door ervaringsdeskundigen aan het bieden van een veilige aankomstplek in het land van herkomst. Natuurlijk lijkt terugkeren naar Oost Europa makkelijker dan naar verder weg, maar Oost-Europese illegalen zijn een complexe hulpgroep. Ze kampen vaak met een ingewikkelde verslavingsproblematiek. Barka opereert succesvol in de vier grote steden, met in een half jaar tijd 172 teruggeleidingen naar allerlei landen in Oost-Europa. Daarnaast lopen er ook andere kansrijke projecten voor vreemdelingen zonder verblijfsdocumenten, zoals het transithuis in Groningen en 'Bridges to Better' in Amsterdam, dat omziet naar illegalen met psychische problematiek. Het kan dus wel.

Toekomstperspectief in de landen van herkomst is essentieel. Op deze manier worden de belemmeringen, angst en schaamte één voor één bij illegalen weggenomen. Zo heb je een veel grotere kans om voor deze mensen oplossingen te creëren. Perspectief bieden, in contact blijven, hard werken, tijd investeren en pragmatisch handelen zijn daarbij vereist.

De straat is het probleem
Terugkeerbeleid gaat dus allemaal veel verder dan hier of daar individuele projecten financieren. Het moet gaan om een daadwerkelijke structurele omslag bij de rijksoverheid om samen met gemeenten, kerken en maatschappelijke organisaties tot oplossingen te komen. De straat is daarbij in elk geval niet de oplossing. De straat is het probleem. De strafbaarstelling van illegaliteit verergert dit fenomeen en is overduidelijk een stap in de verkeerde richting.

Om de spagaat op te lossen waarin het vreemdelingenbeleid zich al jaren bevindt, moet het Rijk zijn verantwoordelijkheid nemen en die niet langer van zich afschuiven. We kunnen daadwerkelijk stappen vooruit zetten, waardoor elkaar opeenvolgende incidenten, steeds nieuwe tentenkampen of kerkasiel overbodig worden. De voorbeelden zijn er. Wij als gemeenten willen wel. Nu justitiestaatssecretaris Teeven nog. Gezien de door hem geuite wens om tot constructieve samenwerking te komen met het lokaal bestuur, heb ik hoge verwachtingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden