Kerk zoekt toekomst

Hoe ziet de toekomst van het christendom in Nederland er uit? Het landelijke project '7keer7' brainstormt er zeven maandagavonden over met sprekers, gelovig en ongelovig, én met het publiek. 'Geloof brengt de hemel alvast naar de aarde.'

Ontstaat er een nieuw soort christendom in Nederland? Theoloog Reinier Sonneveld denkt van wel. Sonneveld, schrijver van populair-theologische boeken, is ervan overtuigd dat christenen van de nood een deugd maken; de krimp van de kerk zal tot nieuwe ideeën leiden.

Samen met drie andere dertigers - vrienden van hem, onder wie EO-presentator Herman Wegter - bedacht Sonneveld het landelijke project 7keer7. Vanavond begint het in een café in Haarlem. Het is bedoeld als 'publieke brainstorm' over de toekomst van het christendom in Nederland.

De formule is eenvoudig: op zeven maandagavonden (tot en met 7 juli) trekken de initiatiefnemers kriskras door Nederland, van Ede tot Zwolle en van Leeuwarden tot Eindhoven. Elke avond zijn er zeven sprekers, min of meer bekende gelovige en ongelovige Nederlanders, zoals EO-coryfee Andries Knevel (gelovig) en interviewer Frénk van der Linden (niet gelovig). Zij geven hun opinie over de goede en slechte kanten van het christendom: wat moeten christenen achterlaten, wat kunnen ze meenemen? De initiatiefnemers hopen uiteindelijk op inspiratie voor de toekomst van de kerk.

"Je merkt bij veel christenen een crisisgevoel", zegt Sonneveld. "De belangrijkste vraag lijkt: we zijn met steeds minder, hoe blijven we voor de jeugd interessant? Dat gevoel leeft heel breed, van evangelisch tot behoudende traditionele kerken."

Tegelijk bespeurt Sonneveld ook iets anders, een tweede - juist positieve - ontwikkeling in kerkelijk Nederland. "Dat is het gevoel van nieuw elan, dat je als christenen waardevol bent voor de wereld. Er is een groeiende gretigheid om iets nieuws te proberen."

Sonneveld zie om zich heen steeds meer initiatieven: gelovigen die een voedselbank runnen, maaltijden voor de buurt organiseren of uitgeprocedeerde asielzoekers opvangen. "In mijn woonplaats Utrecht alleen al ken ik tientallen van dit soort projecten. Het is wat je ook bij de ChristenUnie ziet: wat linksige politiek op sociaal gebied, maar voor de rest zijn het keurige mannenbroeders."

Wat daarbij opvalt, vertelt Sonneveld, is dat het vooral de wat meer behoudende gelovigen zijn die zich vol enthousiasme inzetten. Daarin zit volgens hem een cruciaal verschil met een eerdere generatie kerkgangers, die zich in de jaren tachtig van de vorige eeuw op de vredesbeweging stortten en tegen kernwapens demonstreerden. Die groep verliet daarna massaal de kerk. Sonneveld denkt te weten hoe dat komt. "Toen ging het alleen nog maar over de aarde. De hemel was verdwenen. Bij ons gaat het ook over een leven na dit leven. Geloof is de inspiratiebron om de hemel alvast naar de aarde te brengen."

undefined

Hier en nu

De bron van inspiratie voor '7keer7' komt uit Groot-Brittannië. Daar vertelt de Anglicaanse theoloog Tom Wright een boodschap die volgens Sonneveld ook voor Nederland de moeite waard is. "Heel in het kort komt het hier op neer: geloven is niet gericht op een leven na de dood, hoewel dat er natuurlijk wel is. Het belangrijkste is het hier en nu."

Op elk van de zeven avonden zijn er zeven andere sprekers. Vanavond in Haarlem staat onder anderen predikant en columnist van deze krant Jean-Jacques Suurmond op het programma. Hij noemt het 'op zich een goed idee' om na te denken over de toekomst van de Nederlandse kerk, maar zijn boodschap kan de bezoekers (de organisatie verwacht vooral christenen) vanavond rauw op het dak vallen. Anders dan organisator Sonneveld ziet Suurmond niet veel van het vermeende nieuwe elan. "Het christendom in Nederland is bezig te sterven. Het is een pijnlijk proces en daarom kijken veel christenen weg. Maar je moet het onder ogen zien."

Hij denkt dat de gretigheid waarmee deze nieuwe groep christenen maatschappelijke activiteiten omarmt iets anders verhult. "Ik vermoed soms dat het zich inzetten voor dit soort projecten een manier is om de verlegenheid te verbergen. Zo van: zie je wel hoe nuttig wij zijn? Het lijkt me een vlucht van een kerk die steeds kleiner en onzichtbaarder wordt."

Sonneveld laat bewust critici aan het woord, legt hij uit. Ook atheïsten, joden en moslims mogen hun zegje doen. "Zij hebben natuurlijk ook hun ervaringen met christenen. Dat is relevant. Het is belangrijk te weten hoe er op je gereageerd wordt."

Kennen de christenen voor wie deze avonden bedoeld zijn dan zelf geen mensen die niet christelijk zijn? Sonneveld: "Natuurlijk kennen ze anderen. We laten deze mensen aan het woord, omdat we van hen een bijzonder, doordacht en origineel perspectief verwachten. Als je zoveel verschillende mensen bij elkaar zet, dan zit je dicht op de huid van de tijd."

Rosanne Hertzberger, columniste in NRC Handelsblad, is zo'n spreker op wie Sonneveld doelt. Hertzberger is geen christen, ze is lid van de liberaal-joodse gemeente in Amsterdam. Ze ging in op de uitnodiging om te spreken, omdat ze "bijzonder geïnteresseerd is in de betekenis van religie".

undefined

Kansen

Volgens Hertzberger zijn er wel degelijk kansen voor de kerk. Ze wijst op de Vluchtkerk, een leegstaande kerk in Amsterdam waar een groep christenen een tijdje geleden uitgeprocedeerde asielzoekers opving. "Het lukt de kerk tenminste nog een beroep te doen op het collectief. Individualistisch achter je computer met Facebook en Twitter kom je niet tot actie."

Maatschappelijke actie is een belangrijke taak van de kerk, vindt ook Sonneveld. Hij ziet het zelfs als de kerntaak van de toekomstige kerk in Nederland. Hij wijst op onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. "Christenen doen verreweg het meest en langdurigst vrijwilligerswerk."

Suurmond denkt daar duidelijk anders over. "Zoiets als een voedselbank - het is op zich zinnig en het is mooi dat het christendom hiertoe inspireert, daar niet van. Maar maak het niet groter dan het is. Dit soort projecten kunnen ook door andere instanties gedaan worden. Op een gegeven moment is de voedselbank overbodig, wat moet je dan? Het wezen van het christendom gaat over andere zaken. Het gaat over vertrouwen in God, geloof en gebed."

Suurmond mag het instituut kerk dan zien verdwijnen, toch is hij allerminst somber gestemd over de toekomst van het geloof. "Ik ken collega's die wakker liggen als ze denken aan de toekomst. Ik denk dan: mens, kwel je niet zo. De vertrouwde kerkvorm verdwijnt, maar God niet natuurlijk. God is overal. Gód geeft het geloof, wíj hoeven het niet zelf in stand te houden. Dat besef is voor mij heel bevrijdend." Lachend: "Inderdaad, ik klink toch nog heel gelovig."

Ook volgens Hertzberger hebben christenen weinig reden tot paniek. "Vanuit joods perspectief hoeven christenen zich geen zorgen te maken. Het klinkt misschien macaber, maar je kunt negentig procent uitroeien en ons geloof bestaat nog steeds."

Reinier Sonneveld, Jean-Jaques Suurmond en Rosanne Hertzberger.

Op zeven maandagavonden, van 26 mei tot 7 juli, onderzoekt 7keer7 hoe het christendom toekomst kan hebben. Aanvang: 20 uur. Toegang: 14 euro.

undefined

Agenda

26-5 Haarlem Café Studio, Grote Markt 25

2-6 Ede De Flannagans, Notaris Fisherstraat 4

9-6 Zwolle Het Vliegende Paard, Voorstraat 17-19

16-6 Leeuwarden Café Blauw, Hoekstersingel 1

23-6 Eindhoven New York Café, Dommelstraat 9

30-6 Rotterdam Grand Café Het Witte Huis, Geldersekade 1C

7-7 Hilversum Gebouw EO, Oude Amersfoortseweg 79

Zeven sprekers op zeven avonden die in zeven minuten wat vertellen. Het getal zeven komt niet voor niets zo vaak voor, vertelt Sonneveld. "Het is een fijn bijbels getal. Zeven staat voor de volheid en de volmaaktheid. Zeven is ondeelbaar, het is het hoogste priemgetal onder de tien."

Zeven sprekers, zeven avonden, zeven minuten

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden