Review

Kerk tussen keramiek en kermisSimonis: Een wereldramp

HILVERSUM - Het was allemaal niet nieuw, maar nieuw genoeg voor een dag lang praten bij de KRO en het dan nog niet weten, over het KRO-onderzoek 'God in Nederland, 1966-1979-1996'. Cijfers en nog eens cijfers over geloof en kerk in christelijk Nederland en de vraag hoe de plussen te verzilveren en hoe de minnen om te keren.

'Minder God in Nederland', kopte Trouw zaterdag op pagina 1 en dat verdroot de hervormde synodevoorzitter ds. Wim Beekman. Waarom niet de toon gezet met de verrassende constatering dat de kerken kennelijk zoveel crediet hebben - veel hoger scoren als het gaat om betrouwbaarheid in het publieke debat dan de overheid, de politieke partijen en de media. Waarom niet eerst gewezen op het grote sociale engagement van vrijwilligerswerk door kerkleden?

De hervormde cijfers in het onderzoek zijn meer dan ooit gestempeld door de rechte rug van de Bonders. Beekman is blij dat het kostbaar goed van de gereformeerde bond zo tot uitdrukking komt. De orthodoxie van de Bonders, hun persoonlijk geloof ziet hij als een 'stuk kapitaal' van de hervormde kerk, waar je zuinig op moet zijn, al is het niet het enige en al hoopt hij niet op een orthodoxe meerderheid in zijn kerk.

Prof. Gerard Dekker, een van de drie godsdienstsociologen achter 'God in Nederland', waarschuwde tegen voorbarige euforie over de gebleken maatschappelijke goodwill van de kerken. Dat is een broos bezit, dat de kerken gemakkelijk kunnen verspelen, oordeelt hij. Aan het adres van degenen die roepen dat de kerken het actuele debat bepalen (armoede, tentenkamp) herinnerde hij aan mr. Docters van Leeuwen, die vindt dat de kerken “als fossielen de publieke agenda volgen”.

Volkskrant-redacteur J. Tromp leverde kritiek op het 'Muskens-achtige triomfalisme'; de bisschop, naast hem aan tafel, scheen volgens Tromp te denken dat hij de samenleving “leuk bij de taas” had met zijn armoede-offensief. Maar de bisschop had velen mateloos geïrriteerd, wist Tromp. Muskens zat er niet mee, vond dat een bisschop best blij mocht zijn, als hij eens een keertje succes had. Na tien jaar gerammel aan de poort hadden de kerken eindelijk de voet tussen de deur bij de minister-president gekregen. “De monseigneur heeft een snaar geraakt met de goede timing,” erkende CDA-fractieleider De Hoop Scheffer. Deze wilde de bisschop en algemeen secretaris Ineke Bakker van de Raad van kerken echter nog wel goede raad meegeven, opdat hun stellingname in het armoededebat niet tot interne polarisatie zou verworden, zoals destijds met de kruisraketten. “Niet neutraal, maar ook niet activistisch,” luidde het CDA-vermaan.

Bisschop Muskens rekent ¿ 360 per jaar extra voor een bijstandsmoeder om tot één gulden per dag en vindt het zijn goed recht erop te hameren dat zij daar niks aan heeft, maar volgens De Hoop Scheffer is het bepalen van de hoogte van de uitkeringen typisch de taak van de politiek, niet van de kerk. Maar of politiek en pers het nu leuk vinden of niet, Muskens is niet van plan de taas van Tromp los te laten: hij blijft de tweedeling in Nederland aanklagen: de armoede èn de verrijking. Ineke Bakker eveneens: zij zegt dat de kerken goed weten waar ze het over hebben - met veel deskundigheid, ervaringsdeskundigheid ook, in eigen huis.

Een farizeese strikvraag voor de bisschop: Mag een arme in Afrika ter voorkoming van aids een condoom stelen? krijgt een dito antwoord: dat is aan de bisschoppen daar.

Maar de kerken kunnen niet alleen varen op de wind mee van armen en vluchtelingen. Voor kardinaal Simonis valt weinig te oogsten na 25 jaar ijveren voor orthodox geloof. En voor zijn protestantse gesprekspartners was het nauwelijks een troost dat het bij de roomsen zoveel erger is. De kardinaal spreekt somber van een cultuurcrisis. Een crisis van ik-beslis-zelf, van autonomie tegenover gehoorzaamheid aan Gods woord.

De gereformeerde synodevoorzitter ds. R. Vissinga en zijn hervormde collega Beekman deelden de zorg, maar zagen de toegenomen mondigheid van de mensen toch positiever: meer kansen voor een doorleefd geloof. Zijn mensen nu minder christelijk omdat ze niet meer zoals vroeger alle 52 zondagen van de catechismus kunnen opzeggen?, vroeg Vissinga zich af. Beekman ziet wel een probleem op termijn: een geloof dat niet meer vanuit de kerk wordt gevoed is binnen een, twee generaties weg.

En Vissinga voelt zich een kerklijder, omdat hij er maar niet in slaagt duidelijk te maken wat hijzelf aan waardevols in het geloof ontdekt.

'Totaal machteloos' voelt ook kardinaal Simonis zich soms. Deze cultuur vindt dat je in de duisternis moet leven en wil niet leven in het licht dat Christus is. “Als er maar weer eens een wereldramp gebeurt, dan wil ik het nog wel eens zien.” Vissinga en Beekman gingen met dit apocalyptische scenario niet mee.

Hoe verder met de kerken? Staan ze over vijftien, twintig jaar in de Gele Gids slechts onder de C van campinghouder of de R van rituelen-makelaar? Nee, nee, gewoon onder de K van kerken, klonk het zelfbewust. Hoe is dat dan nu? In Amerika etaleren de kerken zich zonder enige gêne pagina's lang in de Yellow Pages, maar hier niets daarvan, geen regel. Het zou een cultuuromslag betekenen als een kerk zich in de gele gids durfde presenteren als 'betrouwbaar', 'persoonlijke bediening', 'sociaal-bewogen', 'ijzersterk aanbod'. Kerken die tussen 'keramiek' en 'kermisbedrijven' daar wat aantrekkelijks van maken hebben de boodschap van 'God in Nederland' begrepen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden