Kerk mist voeling met haar markt

De kerk is een bedrijf met God als voorzitter van de raad van bestuur. Maar met veel filialen gaat het niet goed, zegt Hans Kuijpers (46), de eerste directeur van Willow Creek Nederland. Een kosten-batenanalyse van de kerken in Nederland en de opmars van Willow Creek.

Kerken hebben de voeling met hun markt verloren, constateert Hans Kuijpers. ,,Als je als ondernemer naar de kerk kijkt, dan zou je moeten concluderen dat er echt iets drastisch moet veranderen.'' Volgens Kuijpers hebben veel gemeenten hun bewogenheid verloren; ze zijn gaan navelstaren binnen de kerkmuren. ,,En dat is killing.''

Hij neemt de Samen-op-wegkerken als voorbeeld. ,,Ik heb nog nooit gehoord dat drie noodlijdende bedrijven gaan fuseren in de hoop er zo beter uit te komen. Dat is een heilloze weg, al zou ik hen natuurlijk wel willen helpen.''

Ondernemen is Kuijpers met de paplepel ingegeven. Zijn vader zat in het bedrijfsleven en na zijn studie ging Kuijpers als jurist dezelfde weg. Hij werd directeur van Nedlloyd Engeland, maar besloot zich ruim een jaar geleden te richten op de kerkelijke filialen in Nederland. Spijtig, vond zijn vader eerst. Vooral vanwege de financiële achteruitgang. Maar het is een roeping, vindt Kuijpers en hij kon niet anders dan daaraan gehoor geven. ,,In de anglicaanse kerk zag ik veel plaatselijke gemeenten midden in de maatschappij staan. Ze organiseerden cricketwedstrijden, voetbaltoernooien en stonden in alles, ook in hun bijbelverhalen, dicht bij de mensen. Het ging goed met die plaatselijke kerken. Dat heeft mijn ogen geopend.''

Kuijpers kende het slechte kerkelijke klimaat in Nederland, met het almaar dalende ledental. ,,In Engeland zag ik dat het mogelijk was om de kerkmuren open te breken. Ik dacht: dat moet ook in Nederland kunnen.''

Een jaar heeft hij nagedacht, voordat hij met zijn gezin de koffers pakte, terug naar Nederland. Hij ging theologie studeren in Utrecht, maar maakte de opleiding niet af. ,,Ik zat een keer over Latijn gebogen en dacht toen: jemig, ik moet dít niet leren, maar de taal van de jeugd. Ik kan me nu beter tot de kerk richten door mijn ervaring in het bedrijfsleven. De theologie laat ik over aan anderen.''

Kerken een spiegel voorhouden, dat beoogt Kuijpers als directeur van Willow Creek Nederland. ,,Het gaat erom hoe de wereld je ziet. Alles moet je tegen het licht houden met de vraag: is dit wezenlijk voor je geloof. En wat is je missionaire taak? Wil je je eigen cultuur instandhouden, dan is dat een keuze. Maar het kan zijn dat je cultuur een drempel is voor buitenstaanders.''

De visie van Willow Creek past in het straatje van Kuijpers. In Chicago groeide de kerk van de Amerikaan Bill Hybels een kwart eeuw geleden van 125 gelovigen naar een kerk met 20000 leden.

In Hybels visie zijn kerken niet meer alleen het domein van gelovigen, maar ook voor buitenkerkelijken. Om hen te trekken, zet hij een voor Nederlandse begrippen daverende show neer, met theater, flitsende optredens, vlotte preken en moderne muziek.

Het Amerikaanse succes lijkt ook in Nederland wortel te schieten. Drie kerken passen het hele concept toe, ruim dertig gebruiken delen ervan. Al tien jaar kijken Nederlanders nieuwsgierig naar deze wonderlijke kerkgroei in Amerika, want de cijfers lonken. Het lijkt een toverformule om stervende kerken tot leven te wekken. Ouderlingen en predikanten tekenen in voor groepsreizen naar Chicago, waarvoor rond de duizend euro wordt neergeteld. Seminars zijn vaak volgeboekt.

Volgens Abram Krol van de Werkgroep Gemeentegroei is niet zo eenvoudig vast te stellen of Willow Creek de oorzaak is van groei. ,,Er zijn kerken die meer mensen willen bereiken en dan besluiten ze het concept van Willow Creek toe te passen. Maar dat betekent niet dat Willow Creek alleen de reden van het succes is; die kerken waren al op de goede weg.''

Chris van Andel, hervormd predikant uit Amsterdam, probeert al enige jaren de principes van WC toe te passen. Resultaat? ,,Geen duizenden, een handvol. Maar het gaat niet om de getallen, elk mens is belangrijk.'' Het invoeren van een nieuw model vraagt tijd, is zijn ervaring. ,,Zoiets moet je niet doordrammen, je moet een visie delen met elkaar. In Amerika mag Willow Creek het ei van Columbus zijn, maar als er hier geen draagvlak voor is, is het een nieuwe teleurstelling.'' Van Andel vindt het belangrijk dat gelovigen zich afvragen waar ze met hun kerk heen willen. ,,Ik kom vaak mensen tegen die nauwelijks nadenken over de toekomst van hun kerk. Ze reageren alleen op het moment zelf, of kijken hoogtens een paar weken vooruit.'' Zijn gemeente is zich meer gaan richten op de allochtonen in de wijk. ,,We hebben het accent gelegd op diaconaal werk en op activiteiten voor kinderen, want deze omgeving is heel kinderrijk.''

Krol vindt het een teken van vitaliteit als een gemeente een kritische analyse van haar activiteiten aandurft. ,,Dan heb je meer kans op groei.''

In Nederland zullen er geen Willow Creek Community Churches komen, wel bestaat de Willow Creek Association, de organisatie die naar het voorbeeld van Chicago bestaande kerken wil leren visie te ontwikkelen voor binnen- en buitenkerkelijken. Deze organisatie drijft op giften vanuit Chicago, sponsors, donateurs en op merchandising: met de verkoop van boeken, video's, cassettes en trainingen worden de principes aan de man gebracht.

Kerken moeten hun doel voor ogen blijven houden, instrueert Kuijpers. ,,Het doel van een bedrijf is winst maken opdat het kan voortbestaan. De kerk is een verantwoorde onderneming bij uitstek om de 'geestelijke gezondheidszorg' te runnen. De winst van de kerken is dat ze zoveel mogelijk mensen aanspreken.''

Waar komen die zielen vandaan? Sinds jaar en dag kenmerkt kerkelijke groei zich door de overstap van gelovigen van minder naar meer florerende gemeenten. Het is de vraag of het Willow Creek-concept in Nederland buitenkerkelijken trekt of alleen gelovigen die toe zijn aan wat verfrissing. ,,De doelgroep is niet alleen mensen van buiten de kerk, ook randkerkelijken horen erbij. Als een lauwe kerk leegloopt en een andere gemeente loopt vol, is dat toch winst. De fakkel van het geloof wordt langer brandend gehouden. Zo is er weer energie en inspiratie om in de buitenwereld te investeren, want daar ligt je bijbelse missie.''

Willen kerken zich het concept van WC eigen maken, dan zullen ze aan hun eigen cultuur moeten sleutelen. ,,Er is een kloof tussen de wereld en God. Die moet je niet wegmoffelen, je moet duidelijk maken waar je voor staat. Je kunt niet meer aankomen met 'verloren schapen', het zijn mensen die de weg kwijt zijn in een complexe samenleving. Veel beelden moeten herschreven worden, ook al staat het niet zo letterlijk in de bijbel. Het is zoiets als een bijbelvertelling. In traditionele kring gaan dan de stekels omhoog, maar mensen van buiten begrijpen het verhaal zo beter.''

Behalve aanpassingen in de liturgie, moet de kerk ook gaan nadenken over haar rol in de maatschappij. ,,En dan vooral zoeken naar het gat in de markt op het gebied van geestelijke volksgezondheid. Niet voor de kerkgroei, maar vanuit bewogenheid. Met die houding zijn gelovigen veel eerder bereid tot concessies aan hun oude vertrouwde kerkdienst.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden