Kerk herneemt rol in Soedan

Bijbelstudie onder een rieten kerkdak. (FOTO MAGNUM)

Na afloop van de burgeroorlog trok de kerk zich terug uit het politieke leven van Zuid-Soedan. Maar dat werkte niet, de regering is te zwak en het oorlogsgevaar te groot.

Voorzichtig zet een vrouw een lied in. Even zoekt ze naar de juiste toonhoogte. Andere vrouwen volgen, slagwerk ondersteunt de groepen en tenslotte vallen de mannen in.

Elke ochtend zit de katholieke kerk in de Zuid-Soedanese stad Yambio vol. De mis duurt al snel langer dan anderhalf uur. Af en toe verlaat een kind het kerkgebouw om op tijd op school te komen.

Ieder dorp kent een of meer kerken, opgetrokken uit riet. Joseph, een dertiger uit Yambio, vertelt dat er op zondagen drie diensten zijn, twee in de lokale taal en één in het Engels voor mensen uit omliggende landen die in Soedan werken. „Ik ga elke zondag naar de kerk”, zegt hij. Joseph werkt soms voor hulpprojecten die vanuit de kerk worden ondersteund.

Volgens de katholieke bisschop Kussala Eduardo Hiiboro speelt de kerk een fundamentele rol in Zuid-Soedan, juist nu de onrust in het grootste land van Afrika weer toeneemt.

De kerk stelt zich sinds kort, net als in de burgeroorlog, actief op in het maatschappelijke en politieke leven. Enkele jaren richtte ze zich voornamelijk op de erediensten, maar nu is ze weer actiever betrokken bij de politiek en wederopbouw. Het voorkomen van een nieuwe oorlog staat daarbij voorop.

Hiiboro: „Een nieuwe oorlog zal nog veel erger zijn dan de vorige. Er zijn meer wapens dan ooit. Ik vrees dat het niet blijft bij de twee miljoen doden die vorige keer vielen, maar verwacht er eerder vier of vijf miljoen.” Hiiboro reist de hele wereld af om samen met andere Soedanese kerkleiders aandacht te vragen voor de problemen van de parochianen in zijn bisdom.

Hun oproep om het vredesakkoord te redden, lijkt gehoor te vinden. De overeenkomst tussen Noord- en Zuid-Soedan werd in 2005 gesloten. Daarin staat onder meer dat verkiezingen moeten worden gehouden (volgende maand) en een referendum (begin volgend jaar). In dat referendum mag de zuidelijke bevolking kiezen of ze onafhankelijk wil worden van het noorden. In het spoor van de kerken hebben tien internationale vredesorganisaties onlangs aandacht gevraagd voor de broosheid van het vredesproces.

De internationale gemeenschap lijkt nu te luisteren. „De kerk komt in het hele land. Daar waar de internationale gemeenschap, de politiek in Soedan en hulporganisaties geen toegang hebben, zijn wij aanwezig”, zegt Hiiboro.

In de tweede oorlog tussen Noord- en Zuid-Soedan, die van 1983 tot 2005 duurde, lukte het de kerken als enigen de getroffen gebieden binnen te komen. Zij hielden niet alleen diensten, maar zorgden ook voor opvang van vluchtelingen, verzorgden gewonden, gaven onderwijs en deelden voedsel uit.

Bij de vredesonderhandelingen tussen het noorden en het zuiden, vervulden de kerken een belangrijke adviserende taak. Volgens Nico Plooijer, Soedanspecialist en als politiek adviseur verbonden aan de organisatie IKV/PaxChristi, werd er naar de kerken geluisterd. „De optie voor een onafhankelijk Zuid-Soedan is grotendeels aan de lobby van de kerken te danken, doordat de kerkleiders meespraken bij de onderhandelingen.”

Na de vrede bemoeiden de kerken zich minder met politiek en hulpverlening, ’omdat de regering het zelf moest proberen’. „Dat is niet goed geweest”, zegt Hiiboro. „De regering in Zuid-Soedan is nog onvoldoende georganiseerd en de huidige situatie vraagt erom dat we de rol weer op ons nemen die we in de oorlog hadden.” Daarom praat de kerk weer met politici over corruptie, geven kerkleiders voorlichting over de verkiezingen en proberen ze strijdende partijen bij elkaar te krijgen. „We preken de boodschap van vrede en saamhorigheid”, aldus Hiiboro.

Het gevaar bestaat dat kerken hun macht gebruiken om Zuid-Soedanezen politiek te beïnvloeden, of dat ze bevolkingsgroepen tegen elkaar opzetten, erkent Plooijer. „Maar in Nederland was het tijdens de verzuiling niet veel anders.”

Om kerkelijke partijdigheid te voorkomen en het vredesakkoord te redden, praten alle kerkleiders met elkaar, van bisschop tot priester uit alle gezindten. „Een kerk kan niet bij het altaar blijven”, zegt Hiiboro. „Mensen gaan dood en dus moeten we dichtbij hen zijn om hen te helpen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden