KENNETH STARR - Trotse Republikeinse terriër laat niet los

Hij mag dan nu in het middelpunt van de belangstelling staan maar bij zijn benoeming in augustus 1994 tot speciale onderzoeker in het Whitewaterschandaal was Kenneth Starr slechts tweede keus. Volgens zijn vijanden is hij het product van een samenzwering en daarom per definitie verdacht en partijdig.

Toen Janet Reno, de Amerikaanse minister van justitie, vier jaar geleden besloot dat de aanwijzingen in de Whitewaterzaak zo verontrustend waren dat er een onafhankelijk onderzoek nodig was, benoemde ze de gerenommeerde jurist en aanklager Robert Fiske tot leider van dat onderzoek. De minister had toen nog die bevoegdheid. Even later zou de benoeming van speciale onderzoeker worden overgelaten aan een college van drie onafhankelijke rechters. Binnen een half jaar zat Fiske op de schopstoel. De rechtervleugel van de Republikeinse partij was tot de conclusie gekomen dat Fiske er niet alleen met de pet naar gooide, maar ze verdacht hem ervan de boel willens en wetens te traineren. Fiske had invloedrijke vrienden in het Witte Huis, die wilden voorkomen dat de rol van presidentsvrouw Hillary Rodham Clinton en haar echtgenoot Bill in de affaire aan het licht zou komen.

De onderzoeker was een witwasser. Fiske moest dus weg. De missie werd uitbesteed aan de twee senatoren voor North Carolina, Jesse Helms en Lauch Faircloth. Die maakten een lunchafspraak met rechter David Sentelle, een staat- en partijgenoot. En voorzitter van de commissie die de onderzoekers benoemde. Weken later, toen onder de nieuwe richtlijnen de herbenoeming van Fiske aan de orde was, werd de leider van het onderzoek gepasseerd. Het was ongewenst dat de Whitewaterzaak werd behandeld door een aanklager die banden had met het Witte Huis.

De nieuwe man werd Kenneth Starr, geen aanklager maar rechter. Sterker, hij had in zijn hele leven nog geen dag doorgebracht in de staande magistratuur. Dat wilde niet zeggen dat hij niets in zijn mars had. Starr, afkomstig van het prairieland in het uiterste noorden van Texas, had het op zijn 37ste al geschopt tot lid van het hof van beroep in de Amerikaanse hoofdstad Washington. En hij had functies bekleed onder de Republikeinse presidenten Ronald Reagan en George Bush. Die laatste diende hij als landsadvocaat. En daar zat voor de vrienden van Fiske en de Clintons het zeer. Starr is niet alleen een bekwaam jurist, hij is ook een partijganger. Niet zo een met een slapend lidmaatschap, maar een echte actieve. In 1964 deelde hij in Texas al pamfletten uit voor Bush, die een poging deed lid te worden van de Senaat. En paar jaar later trok hij naar Washington om, voordat hij klerk zou worden bij Warren Burger, de toenmalige voorzitter van het Hooggerechtshof, hand- en spandiensten te verlenen voor een Congreslid uit zijn thuisstaat. Dat was, zo memoreerde het nieuwsmagazine Newsweek ruim een jaar geleden, op hetzelfde moment dat ene Bill Clinton op Capitol Hill stage liep bij zíín Democratische senator J. William Fulbright.

Maar waar de huidige president in spijkerbroek en met lange haren meedeed aan het protest tegen de oorlog in Vietnam, daar steunde Starr, voorzien van jasje en dasje, het beleid van president Lyndon Johnson en zijn opvolger Richard Nixon. Conservatief is Starr de rest van zijn politieke en maatschappelijke leven gebleven. Het was dan ook een bittere pil voor hem dat toen Bush in 1990 een nieuwe rechter in het Hooggerechtshof moest benoemen, kandidaat Starr het tegen een concurrent moest afleggen omdat rechtse Republikeinen hem niet conservatief genoeg vonden. De nieuwe rechter werd David Souter, die ironisch genoeg, nu een van de progressieve leden van het hof is.

Sinds zijn benoeming tot speciale Whitewater-onderzoeker is er geen dag voorbijgegaan dat de Democraten, met die in het Witte Huis voorop, niet met argusogen zijn doen en laten hebben gevolgd. Dat komt onder meer omdat hij naast zijn Whitewater-onderzoek gewoon zijn werk is blijven doen voor het advocatenkantoor Kirkland en Ellis in Chicago. In die hoedanigheid verdedigde hij onder meer de tabaksindustrie in een aantal schadezaken. En de partijpolitiek heeft Starr de afgelopen jaren ook niet links laten liggen. In 1996 doneerde hij ruim tienduizend gulden aan een organisatie dat de campagnes financierde van vier Republikeinse presidentskandidaten, onder wie Robert Dole. En hij laat zich niet weerhouden van toespraken voor soms zeer partijdige instellingen, zoals de universiteit van de uiterst conservatieve televisiedominee en leider van de Christian Coalition, Pat Robertson. De wet verbiedt het niet, is zijn verweer tegen mensen die het onverstandig vinden dat hij deze activiteiten voortzet. Begin vorig jaar verbijsterde hij vriend en vijand door plotsklaps mee te delen dat hij zijn Whitewater-werk eraan ging geven om hoofd van de rechtenfaculteit te worden van een obscuur rechts college in Malibu (Californië), de Pepperdine Universiteit.

Hij maakt niet bepaald de indruk dat hij een soort Cal Ripken - Amerika's populairste honkballer - is, sneerde de Democratische senator Joe Lieberman. Starr wilde over zijn besluit niet meer kwijt dan dat het onderzoek onverminderd door zou gaan, maar enkele dagen later kwam hij even onverwacht op zijn beslissing terug. Begon hij 3,5 jaar geleden met een onderzoek naar de doodsoorzaak van Witte Huis-jurist Vince Foster, die nauw was betrokken bij de Whitewater-affaire, in de loop der jaren kwamen daar verscheidene andere affaires bij, zoals het ontslag van de reisafdeling van het Witte Huis en het plotseling opduiken van FBI-dossiers in het kantoor van Hillary Rodham Clinton. De vrucht van het onderzoek, dat tot nu toe zo'n zestig miljoen gulden heeft gekost, is pover: drie veroordelingen en tien schuldbekentenissen.

Meermalen heeft Starr Hillary Clinton ondervraagd of laten ondervragen over haar rol, maar zonder noemenswaardig succes. Dat hij zich toch in de zaak is blijven vastbijten is, daarvan is het hele Witte Huis overtuigd, alleen omdat hij op de politieke vernietiging van de president uit is. De inzet is hoog. Als Starrs acties van deze week op niets uitlopen en Clinton vrijuit gaat, zal de onderzoeker verguisd, gehaat en onteerd zijn. Zo niet dan staat zijn naam voor altijd in de geschiedenisboekjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden