Kenianen stemmen massaal en vrezen voor chaos na de uitslag

Doden bij aanvallen op kieslokalen 'Politici deden niets aan verzoening na bloedbad 2008'

Kenianen houden de adem in. Ze stemden gisteren massaal en wachten nu op de uitslag. De bevolking is nerveus omdat het een herhaling vreest van het bloedvergieten in 2008. Toen kwamen ruim 1300 mensen om het leven bij gevechten tussen etnische groepen na een omstreden verkiezingsuitslag.

De stembusgang ging van start met geweld in de omgeving van de havenstad Mombasa en in het noordoosten van het land bij de grens met buurland Somalië. In Changamwe en Kilifi, plaatsen in de kustregio, hadden aanvallers het gemunt op politie die stemlokalen bewaakte. Meer dan een dozijn mensen kwam om. De politie beschuldigt de separatistische beweging Mombasa Republikeinse raad (MRC), die vorig jaar opriep tot boycot van de verkiezingen.

"Ik heb mijn twijfels. De laatste tijd hoorden we weinig van de MRC. Ik zoek de daders eerder bij politici die aanhangers van rivalen willen intimideren zodat ze niet gaan stemmen. Een bekend middel bij Keniaanse verkiezingen", meldt lerares Aisha Zubeir telefonisch vanuit Mombasa.

In Mandera en Garissa, twee plaatsen in het noordoosten, ontploften granaten in stemlokalen. Zeker twee mensen werden gedood. De beschuldigende vinger wijst naar Al-Shabaab, de beweging van islamitische extremisten in Somalië. Die dreigde met wraak nadat Keniaanse militairen Al-Shabaab uit een belangrijk bolwerk hadden verdreven. Maar ook in Mandera en Garissa rijst het vermoeden dat Al-Shabaab dient als zondebok voor mogelijke politieke manoeuvres.

"Voor mij is niet de vraag wie wint, maar of de verliezer de nederlaag accepteert. Vooral de koplopers bij de race om het presidentschap, Raila Odinga en Uhuru Kenyatta, lijken wel erg zeker van hun zaak", zegt Michela Wrong, schrijfster van het boek 'It's our turn to eat' over de corruptie en het nepotisme van de regering van president Mwai Kibaki. Na twee ambtstermijnen gaat hij met pensioen.

Odinga heeft gezegd dat hij rivaal Kenyatta zal feliciteren als hij de meeste stemmen haalt. Kenyatta benadrukte in zijn eerste reactie na het sluiten van de stemlokalen dat elk dispuut over een uitslag naar de rechters moet gaan en niet uitgevochten mag worden op straat. Wrong gelooft er weinig van. "De etnische rivaliteit is groter dan vijf jaar geleden. Politici hebben niets aan verzoening gedaan. Daarom vind ik deze verkiezingen gevaarlijk."

Opiniepeilingen voorspellen dat Odinga en Kenyatta geen van tweeën de benodigde 50 procent zullen halen en een tweede ronde in april nodig zal zijn.

Bij de meeste stembureaus stonden rijen van soms wel drie kilometer. Het geduld van de kiezers werd ernstig op de proef gesteld onder de gloeiende zon. "Ik was hier om half vijf en zeker niet de eerste. Het begin was chaotisch, want de leden van de kiescommissie hebben te weinig ervaring met de nieuwe elektronische middelen die ze nu ter beschikking hebben", vertelt Jectone Obure, een werkloze accountant in de sloppenwijk Githurai aan de rand van de hoofdstad Nairobi. Hij moest ruim vijf uur wachten eer hij zijn kruisjes kon zetten.

Hij was al om drie uur 's nachts gewekt door jongeren die met toeters en fluitjes door de buurt trokken om mensen op te roepen te gaan stemmen. In Kisumu, in het westen van Kenia, transporteerden bromfietstaxi's kiezers gratis naar stemlokalen. Buschauffeurs weigerden passagiers mee te nemen die niet konden aantonen dat ze gestemd hadden. "De verkiezingsdag was eigenlijk gezellig, buiten het geweld in het oosten van het land. Ik hoop dat de politici het ook prettig houden als straks bekend wordt wie de winnaars en de verliezers zijn."

Onverwacht hoge opkomst van 90 procent
De opkomst bij de Keniaanse verkiezingen ligt rond 90 procent. Bij de vorige verkiezingen in 2007 en een referendum over een nieuwe grondwet in 2010 bleef dat hangen op 70 procent. Volgens waarnemers is dit een teken dat de bevolking zich uiterst betrokken voelde bij de stembusgang van gisteren.

Zo'n hoge opkomst was niet verwacht toen eind vorig jaar 14,5 miljoen potentiële kiezers van een bevolking van ruim 40 miljoen zich registreerden. Kenianen die weigerden zich te registreren, gaven aan dat ze na de omstreden verkiezingen van 2007 geen vertrouwen meer hadden in het proces.

Kenianen konden gisteren zes stemmen uitbrengen. Naast een president kozen ze leden voor het parlement en de senaat, gouverneurs, afgevaardigden voor districtsparlementen en vrouwenvertegenwoordigers.

Vandaag zullen de voorlopige uitslagen bekend worden. Als de opiniepeilingen het bij het juiste eind hebben en de twee koplopers - huidig premier Odinga en vicepremier Kenyatta - in de presidentiële race nek-aan-nek gaan, wordt de definitieve uitslag pas morgen bekend. De winnaar van het presidentschap moet een absolute meerderheid behalen, plus 25 procent van de stemmen in tenminste 24 van de 47 districten die het land telt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden