REPORTAGE

Kenianen moeten wennen aan crematies: 'Na mijn dood wil ik bij mijn familie zijn'

Uitvaartmedewerker Robert Mwania sluit de verbrandingsoven van het Hindu Crematorium in de wijk Kariakor van Nairobi. Beeld Foto Karim Kara

De begraafplaatsen in Kenia liggen overvol, volgens de overheid is crematie de oplossing. De meeste Kenianen moeten daar erg aan wennen.

Rookwolkjes stijgen op uit het crematorium in de volkswijk Kariakor, in de Keniaanse hoofdstad Nairobi. In de open lucht, onder slechts een golfplaten afdak, vindt de crematie van een hindoe plaats. Een priester voert rituelen uit rond de draagbaar waarop het dode lichaam wordt verbrand.

"Voor Kenianen en buitenlanders vindt de crematie hiernaast plaats, in de verbrandingsoven", legt Robert Mwania uit. Hij gaat er prat op dat hij in zijn twintig jaar bij het crematorium zeker achtduizend mensen heeft verast. De meesten waren leden van de kleine hindoegemeenschap in Kenia. "Voor buitenlanders en witte Kenianen is crematie ook gewoon, maar de laatste tijd kiezen ook meer zwarte Kenianen ervoor. Vroeger hadden we er één per maand, nu soms wel drie tot vijf."

Nairobi probeert inwoners ertoe te bewegen zich aan het einde van hun leven te laten cremeren. De prijs daarvoor is zelfs met een kwart verlaagd, omdat de begraafplaatsen overvol zijn. Kenianen geven echter nog de voorkeur aan begraven, ondanks de kosten. Het liefst op het erf rond het huis. Een graf is voor velen een tastbaar bewijs van de aanwezigheid van de geesten van de overleden familieleden. Maar ook erven zijn door de decennia heen, net als begraafplaatsen, volledig gevuld met graven.

Zelfs Mwania, zo gewend aan crematies, wil later worden begraven bij zijn huis op het platteland. "Misschien verander ik nog van gedachten, maar voorlopig lijkt het mij een fijn idee om na mijn dood bij mijn familie te zijn."

Boven het crematorium, dat stamt uit 1933, cirkelen nijlreigers, kraaien en haviken, terwijl een half dozijn honden rondscharrelt. Het voeren van dieren brengt zegeningen, geloven hindoes. Naast manden met bloemblaadjes en kransen ligt her en der afval, terwijl de vuilnisbakken halfleeg zijn. De stenen banken voor nabestaanden brokkelen af. Op een nabijgelegen bouwplaats wordt luid getimmerd en geboord. Niet echt de sereniteit die wordt verwacht voor het afscheid van een overledene.

In de verbrandingsoven worden nu nog vooral buitenlanders en witte Kenianen verast. Beeld Foto Karim Kara

Maar veel keus is er niet voor crematie in Nairobi. Het enige andere crematorium is eigendom van het gewest Nairobi. De oude verbrandingsoven draait op halve kracht en staat langs een drukke vierbaansweg tegenover de ingang van het wildpark bij de hoofdstad. Bavianen zijn regelmatige bezoekers, en in tijden van droogte wandelt vee van nomaden er rond en doet zich tegoed aan bloemen op de begraafplaats die aan het crematorium grenst.

Het arme deel van de bevolking kiest vaker voor crematie vanwege de gunstiger prijs. Anderen volgen het voorbeeld van bekende Kenianen die tot verassing besloten. Mwania herinnert zich de crematie zeven jaar geleden van Wangari Maathai, de Keniaanse milieuactiviste die de Nobelprijs voor de vrede kreeg. "Er was toen veel verontwaardiging over haar wens, maar het zette Kenianen aan het denken. De recente toename van crematies komt na de verassing, in april, van veteraan politicus Kenneth Matiba."

Voor leden van de hindoe-gemeenschap wordt de crematie buiten, onder een golfplaten dak, uitgevoerd. Beeld Foto Karim Kara

Die trend is ook waargenomen bij uitvaartcentrum Lee. Paul van Brussel, een van de partners van het bedrijf, is verrast over de cijfers. "Van begin dit jaar tot en met juli hadden we 21 crematies, waarvan 16 na april. Toen waren Matiba en een andere bekende Keniaan net gecremeerd. En van die 16 waren er 7 Kenianen, beduidend meer dan anders", vertelt hij in het uitvaartcentrum naast het Nairobi Hospitaal, waar verse bloemen en een fonteintje bezoekers verwelkomen. Het verkeer van de drukke weg voor de deur is binnen nauwelijks te horen.

Van Brussel is niet erg te spreken over de situatie in de twee crematoria, en overweegt er zelf een neer te zetten. Zeker nu de noodzaak voor crematies groeit en een, zij het voorzichtige, verandering merkbaar is in de wens van Kenianen wat er later met hun stoffelijke resten gebeurt. "De bestaande crematoria zijn oud en niet goed onderhouden. Het zijn geen adequate plaatsen voor nabestaanden om afscheid te nemen. Wij willen graag iets gepasters aan onze klanten bieden."

Kerk waagt zich niet aan advies

De invloedrijke kerken in het land onthouden zich van advies aan hun leden over de keuze tussen crematie of begrafenis. Bisschop Mark Kariuki, van de evangelische alliantie, meent dat Kenianen nog aan het idee van verassing moeten wennen. "We hebben veel begrafenissen bijgewoond maar zelden een crematie."

Aartsbisschop Jackson ole Sapit, hoofd van de anglicaanse kerk in Kenia, zegt dat de cultuur rondom de dood altijd al aan verandering onderhevig was. Als voorbeeld geeft hij zijn eigen bevolkingsgroep, de Masai, die zich nu laten begraven in doodskisten. "Lang geleden lieten we onze doden buiten de kraal (gebied met de woningen en het vee) achter voor de leeuwen of hyena's. Er werd een geslachte geit bij gelegd om wilde dieren te lokken."

Lees ook: 

De Nederlandse markt voor cremeren floreert

De crematiebranche groeit gestaag. In 2017 bleek dat het aantal crematies inmiddels het aantal begrafenissen overstijgt.

India moet anders cremeren

Cremeren in India gaat met veel hout en CO2-uitstoot gepaard. Een aantal jaren geleden kwam de Indiase organisatie Mokshda met een milieuvriendelijker systeem. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden