Kenia weigert medewerking aan Rwanda-tribunaal

AMSTERDAM - Het internationaal tribunaal van de Verenigde Naties dat is ingesteld om de schuldigen van de genocide in Rwanda te vervolgen, heeft te kampen met ernstige tegenslag. President Daniel arap Moi van Kenia, waarheen veel van massamoorden verdachte Rwandezen de wijk hebben genomen, weigert zijn medewerking.

ERIC BRASSEM

Moi liet deze week weten dat hij verdachten weigert uit te leveren en dreigde in één adem zelfs leden van het tribunaal die het wagen voet op Keniase bodem te zetten te laten arresteren. Volgens Moi moeten de VN eerst vaststellen wie verantwoordelijk is geweest voor de moord op de presidenten Juvenal Habyarimana van Rwanda en Cyprien Ntaryarmira van Burundi. Pas dan kan er van een gerechtelijk onderzoek sprake zijn.

Moi doelt op het neerschieten van het presidentiële vliegtuig, in april vorig jaar nabij de Rwandese hoofdstad Kigali, waarbij beide presidenten om het leven kwamen. Onmiddellijk daarna togen extremistische Hutu's erop uit om Tutsi's en gematigde Hutu's te vermoorden. Als motivatie voor de moordpartijen, die aan een half à 1 miljoen mensen het leven zouden kosten, werd aangevoerd, dat de rebellen van het door Tutsi's overheerste Rwandees Patriottisch Front het toestel hadden neergeschoten.

Inmiddels zijn de meeste Rwanda-experts het er wel over eens dat het vliegtuig moet zijn neergeschoten door extremistische Hutu's en niet door het RPF, dat nu sinds ruim een jaar aan de macht is in Rwanda. Veel invloedrijke Hutu's waren zeer ontevreden dat president Hayarimana (een Hutu, dat wel) compromissen had gesloten met het RPF.

Die Hutu-nomenclatuur, ook wel de akazu (letterlijk 'huisje') geheten, had gouden tijden beleefd met Habyarimana. Ze had zoveel bij machtsdeling te verliezen dat ze van de president afwilde. De extremistische kliek concentreerde zich nota bene rond de vrouw van de president, Agathe Habyarimana, tegen wie de huidige Rwandese regering een arrestatiebevel heeft uitgevaardigd.

Mevrouw Habyrimana verblijft in Kenia. Naar verluidt heeft zij in Nairobi een Mercedes met chauffeur tot haar beschikking. Haar familieleden hebben grote investeringen in Kenia lopen en ze heeft er gezelschap van talrijke notabelen van het Hutu-regime dat vorig jaar door het RPF werd verdreven. Onder hen Felicien Kabuga, multi-miljonair en oprichter van de beruchte radio-zender Mille Collines, die tijdens de slachtpartijen de extremisten opzweepte en van logistieke informatie voorzag.

De reden dat de extremistische Hutu-politici uitweken naar Kenia, is dat het oude Rwandese bewind van oudsher goede betrekkingen had met Kenia. Veel anderen vertrokken naar Zaïre, waarmee de banden ook nauw waren. Het was al lang duidelijk dat Zaïre noch Kenia geneigd zijn om serieus mee te werken met het Rwanda-tribunaal, omdat zij het RPF vijandig gezind zijn. Kenia en Zaïre beschouwen het RPF als een pion van de Oegandese president, Yoweri Museveni, die zij verdenken van imperialistische aspiraties in de regio.

De jongste uitlatingen van president Arap Moi moeten in dat licht bezien worden. Moi's argumentatie dat eerst moet worden uitgezocht wie president Habyarimana's toestel heeft neergeschoten voordat de Rwandese massamoordenaars kunnen worden berecht, raakt kant noch wal. Moi lijkt met die redenering te willen meegaan met de theorie, dat woedende volksmassa's zich aan de Tutsi's hebben vergrepen uit woede over de moord op hun president. Inmiddels is zonneklaar dat die theorie pure propaganda was van de verantwoordelijke politici, die de slachtingen uitstekend hadden voorbereid en uitvoerden.

Medewerkers van het tribunaal zeiden dat Mois tegenwerking verdere vertraging in de procesgang zal teweegbrengen. De hoogste aanklager van het tribunaal, de Zuidafrikaanse rechter Richard Goldstone, sprak van een schending van het internationaal recht en heeft uitleg van Moi geëist. De eerste arrestatiebevelen voor personen die in Kenia verblijven, zouden naar verwachting volgende maand worden uitgevaardigd. “Het tribunaal is in problemen”, aldus een woordvoerder van het tribunaal gisteren. “Totdat we nadere opheldering hebben, kunnen we niet naar Kenia.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden