Kenia heeft haast met ontheemden

Met de geplande repatriëring van ontheemden gaat de Keniaanse regering voorbij aan de dieperliggende problemen van het land.

De eerste beelden van de foto-expositie ’Kenya Burning’ grijpen de toeschouwer meteen bij de keel. Verkoolde lijkjes van kinderen liggen desolaat op een dorre akker ergens in de Riftvallei. Een man wordt aan zijn lange dreadlocks getrokken. Jongeren staan om hem heen. Een legt zijn lange kapmes te rusten op het hoofd van de man met de dreadlocks. „Ik denk dat ze alleen z’n haar hebben afgesneden”, zegt de suppoost desgevraagd, maar het beeld is er niet minder indringend door.

„Ik ben sprakeloos”, brengt Edith Kavere uit, die zojuist met twee vriendinnen de tentoonstelling in Nairobi bezocht. Een vriend van me zei: ’Ga erheen’. „Het voelt net of je de crisis opnieuw beleeft.”

Deze bezoekster had het niet treffender kunnen verwoorden. ’Kenya Burning’ maakt indruk. Alles komt langs: de met keien bezaaide geblokkeerde wegen, het brute politiegeweld, de inmiddels bekende kerk in Kiamba, ditmaal in lichterlaaie gevangen.

En dan ineens hangt er, tussen de beelden van dood en verwoesting, een meer dan levensgroot portret van Raila Odinga, inmiddels premier van Kenia. Zijn gezichtsuitdrukking verraadt een mengeling van emoties, ingehouden woede en pijn. Zijn ogen zijn vochtig en bloeddoorlopen. Zou hij zich op dat ogenblik afvragen of hij meer had kunnen doen om het in december en januari voortrazende geweld te stoppen?

Terugkijken op de zwarte maanden na de verkiezingen wil de Keniaanse regering liever niet. De ontheemden moeten zo snel mogelijk rudi nyumbani, oftewel ’terug naar huis’, zoals de operatie officieel heet. Ongeveer de helft van de Kenianen die hun huizen ontvluchtten na het verkiezingsgeweld, is inmiddels teruggekeerd. De resterende 70.000 ontheemden zullen binnen een maand weer thuis zijn, voorspelt de Keniaanse overheid.

Maar er zijn twijfels over de haast van de regering. „Mijn broer verloor zijn boerderij in Eldoret, zijn vee, zijn zaaigoed”, zegt Nairobiaan John Silva. „Maar het zou beter zijn als hij gecompenseerd wordt en zich elders settelt. Anders is de kans groot dat de situatie zich bij de volgende verkiezingsronde zal herhalen.”

Silva spreekt een breder gedeeld gevoel uit. Allen willen zo snel mogelijk de draad van het leven weer oppakken, maar de vraag is of dat mogelijk is op diezelfde plek waar zij, nog geen drie maanden geleden, door hun buren met kapmessen, pijlen en bogen werden verdreven.

Scepsis over de veiligheid is er ook. „Ik hoop op een geslaagde herhuisvesting, maar ik heb er mijn twijfels over”, zegt Hassan Omar Hassan van de Keniaanse Nationale Mensenrechtencommissie. „Ik kom zelf uit Eldoret en ik zie dat etnische vijandigheid er nog steeds is. Lokale gemeenschappen staan niet te trappelen om mee te werken. Aan de andere kant zie ik ook niet veel enthousiasme bij de mensen die zijn verjaagd om naar hun oude stek terug te gaan.”

Volgens Omar Hassan gaan bewindslieden erg makkelijk voorbij aan de oorzaken die ten grondslag lagen aan het geweld, de wrok bij bepaalde gemeenschappen, de armoede, de ongelijkheid. En de diepgewortelde overtuiging van velen dat bepaalde bevolkingsgroepen worden voorgetrokken. „De regering moet zich niet alleen richten op herhuisvesting, maar ook het gevoel van achterstelling wegnemen bij de rest van de bevolking.”

De haast rond operatie ’Terug naar huis’ duidt erop dat de Keniaanse regering het recente drama wil verdringen. Een bezoek aan ’Kenya Burning’ kan het korte termijn geheugen opfrissen. Maar volgens de samenstelster is er sinds de opening nog geen politicus gesignaleerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden