Kenia: etnische zuivering of politieke strijd

(Novum/Ap) - Leden van Kenia's grootste stam, de Kikuyu, zijn met duizenden verdwenen uit de stad Kisumu. Het is de eerste stad - maar waarschijnlijk niet de laatste - die etnisch gezuiverd is. "Als we Kikuyu's vinden, slachten we ze of verbranden we ze levend", zegt de 19-jarige Daniel Odongo, die met een kapmes in de hand temidden van een groep mannen met roestige bijlen en ander wapentuig staat. "Maar we kunnen er geen een vinden."

Toen president Mwai Kibaki werd uitgeroepen tot de op 27 december gehouden verkiezingen, nadat het tellen van de stemmen door onduidelijke oorzaken dagenlang was opgehouden, werd er gemuit in het aan het Victoriameer gelegen Kisumu. Mensen gingen de straat op, sloegen aan het plunderen en stichtten brand. De meeste inwoners zijn Luo's, het volk van oppositieleider Raila Odinga, die de verkiezingen volgens hen ten onrechte verloor. Hun woede over Kibaki's dubieuze verkiezingsoverwinning richtte zich in Kisumu al snel op alle Kikuyu's, die de politiek en economie beheersen. Huizen van Kikuyu's werden in brand gestoken, bewoners weggejaagd of vermoord.

Uit politierapporten blijkt dat gedurende de eerste twee weken van januari dagelijks gemiddeld 21 bussen, volgepropt met angstige Kikuyu's, de stad onder politie-escorte verlieten. Dat komt neer op twintigduizend mensen, op een inwonertal van 504.000. Hoeveel er daarna nog op eigen houtje vertrokken zijn, is niet duidelijk. Er zijn nu nog 150 Kikuyu's in Kisumu, en ze kamperen tegenover het politiebureau, in de hoop te worden beschermd tegen moordlustige stadsgenoten.

Daniel Odongo klaagt over de bescherming die de overgebleven Kikuyu's van de politie krijgen.

De Kikuyu's in het kampement zijn de armsten van de armsten, en ze zijn gehecht aan de stad.

"Als dit zo doorgaat, dan moet ik ook de stad uit", zegt Donise Kangoro treurig. De 50-jarige handelaar heeft twee dagen niets gegeten, woont al twintig jaar in Kisumu en heeft twee kinderen. Hij is getrouwd met een vrouw van een andere stam, de Luyha. Zijn vrouw en kinderen vluchtten nadat het geweld was losgebarsten, maar Kangoro bleef achter. Hij heeft de boze oppositieaanhangers gezien die de huizen van zijn mede-Kikuyu's in brand staken, hij hoorde de berichten van massaslachtingen van stamgenoten verderop in het land. Maar toen hij vijf dagen geleden eenmaal de joelende massa achter zijn buren aan zag gaan, besefte hij dat er geen genade bestond en rende hij ervandoor. Geld, voedsel, kleren en handelswaar, alles liet hij achter.

In heel Kenia zijn volgens de regering meer dan driehonderdduizend mensen op de vlucht geslagen of gejaagd. De zuivering is een feit: de hele etnische kaart van Kenia, eens een kosmopolitische mengelmoes, kan opnieuw getekend worden. De Amerikaanse Afrika-gezant Jendayi Frazer sprak woensdag van 'een duidelijk geval van etnische zuivering' in de Riftvallei.

Het geweld in Kisumu begon toen de demonstranten aan het plunderen sloegen en de politie in reactie op de menigte schoot. Enkele Luo's kwamen daarbij om. Sindsdien zijn in heel Kenia meer dan achthonderd mensen gedood. Een van de moordpartijen vond afgelopen week plaats in de Riftvallei, toen Kalenjins in Nakuru achter Kikuyu's aangingen, die op hun beurt de Luo's en andere stamleden in de stad Naivasha te lijf gingen.

Toen de moorden in Nakuru en Naivasha eenmaal begonnen, vermoedde Dorothy Atieno al dat een opeenvolging van wraak ontketend was. De moord in Nairobi op een parlementslid van de oppositie was de laatste aanzet. "Ik belde een Kikuyu-vriendin van me op en zei dat ze onmiddellijk de stad moest verlaten als ze niet vermoord wilde worden", zegt ze stilletjes, wriemelend met haar gelakte nagels op een paarse jurk. "Gelukkig was ze al gevlucht." Op de school waar Atieno lesgeeft was ongeveer de helft van de twaalfhonderd scholieren Kikuyu. Na de verkiezingen verdwenen ze, en nu is er niet een meer over, vertelt ze.

In een van de ergere uitbarstingen gingen de Kikuyu's achter negentien Luo's aan. Ze vluchtten een huis in de krottenwijk Naivasha in, dat daarop in brand werd gestoken. Iedereen kwam om, inclusief de baby's die erbij waren.

Odongo zegt dat het die gebeurtenis was die hem zo kwaad op de Kikuyu's maakte. Door de hele stad zijn nu zwartgeblakerde huizen, als rotte tanden in een verder gaaf gebit. Veel van die Kikuyu-huizen zijn geplunderd en gesloopt door buren die soms tientallen jaren in vrede naast hun Kikuyuburen hebben gewoond. Kinderen spelen in de ruïnes waar misschien nog een aantal foto's in de modder herinneren aan de mensen die hier eens woonden.

De 6-jarige Nicky Ocheng van de Luo-stam vertelt hoe hij twee boeken uit het huis van zijn vriendje Maina meenam. Gevraagd of Nicky ooit nog met Maina - een Kikuyu - zal spelen, antwoordt hij: "Alleen als Raila president wordt." Andere kinderen giechelen.

De kinderen zeggen wat hun ouders zeggen: eerst een politieke oplossing voor de gecorrumpeerde verkiezingen, die door binnen- en buitenlandse waarnemers bekritiseerd zijn. Dan kunnen de buren weer terugkomen.

Odinga en Kibaki zijn dinsdag weer begonnen met praten, maar de aanhangers weten niet meer wat ze moeten verwachten en de leiders zelf spreken elkaar voortdurend tegen. Toch ligt in die impasse ook de enige oplossing, zegt Kangoro, en daarin zijn zijn aartsvijanden het met hem eens. Toen hij vluchtte, liet hij zijn huissleutels bij de buren om een beetje op het huis te passen. "Het zijn niet alleen maar slechteriken", zei hij.

Op een barricade staat een brandende vrachtwagen met de tekst 'We willen geweren' op de zijkant gespoten. George Otieno staat ernaast en zegt dat de gevechten 'niet op basis van stammen' worden gevoerd. Hoewel hij niet weet op wie de Kikuyu's die hij opjaagt hebben gestemd, ziet hij het als de enige manier om de druk op de president hoog te houden.

"Dit is puur politiek", zegt Atieno, en zwaait met zijn kapmes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden