'Keizer Wilhelm II was maar een beetje schuldig'

Na de Eerste Wereldoorlog blokkeerde Nederland vervolging van de Duitse keizer. Een eeuw later zetten juristen alsnog een proces op.

Een eeuw na het begin van de Eerste Wereldoorlog kreeg de Duitse keizer Wilhelm II toch nog het strafproces waaraan hij in 1918 ontsnapte. Acht jaar lang bogen Nederlandse juristen en historici zich over de vraag naar de strafrechtelijke schuld van de naar Nederland gevluchte keizer. De rechters bevonden hem slechts op één van de vijf aanklachten schuldig.

"Dat zal veel historici zeker niet bevallen", zegt Hans Andriessen (79) met een lichte grijns. Al veertig jaar leest hij alles over de Eerste Wereldoorlog. Hij ergerde zich steeds vaker aan de eenzijdige kijk van historici op de oorzaken van de Grote Oorlog.

"Duitsland en de keizer worden altijd gezien als de grote schurken die verantwoordelijk zijn voor de Eerste Wereldoorlog met miljoenen doden als gevolg. Ik heb daar mijn twijfels over. Een manier om daar meer licht op te krijgen, is door alsnog dat proces op te tuigen waar de geallieerden na het einde van de oorlog zo op aandrongen."

Dat dit proces er toen niet kwam, lag aan de toenmalige Nederlandse regering. De keizer had, toen de zaak niet meer te redden was, als politiek vluchteling in Nederland asiel aangevraagd en gekregen. Daarom weigerde de regering, ondanks enorme internationale druk, hem uit te leveren. Het kabinet was er van overtuigd dat hij geen eerlijk proces zou krijgen met rechters die afkomstig zouden zijn uit de landen van overwinnaars. De Britten hebben, zo zegt Andriessen, heel even overwogen om de Duitse opperbevelhebber met geweld uit zijn landhuis in Doorn te halen, maar zagen daarvan af.

Nu wordt vandaag met een conferentie het boek 'Het proces tegen Wilhelm II' gepresenteerd, met daarin een requisitoir, een pleidooi en het vonnis. Het requisitoir tegen de keizer is gebaseerd op de vijf aanklachten die de geallieerde overwinnaars formuleerden in het Verdrag van Versailles. Daaronder vielen onder meer het schenden van internationale verdragen en het voeren van een onbeperkte onderzeeëroorlog tegen de koopvaardij waarbij duizenden burgerdoden vielen.

De rechters, onder wie hoogleraar strafrecht Jan Reijntjes en oud-hoofdofficier Ruud Rosingh, vonden hem alleen schuldig aan het schenden van de neutraliteit van België door Duitsland. Het pleidooi voor de keizer is, niet geheel toevallig, door onder anderen Andriessen ter hand genomen.

Van Keizer Wilhelm II heeft volgens Andriessen vanaf het begin nooit echt een reëel beeld bestaan. Kijkend naar de wand met 1500 boeken over de Eerste Wereldoorlog zegt hij: "Ik schat dat in 90 à 95 procent van die boeken de keizer er slecht vanaf komt. Dat varieert van licht kritisch tot aan echt zwartmaken. Vanaf het begin knaagde bij mij het gevoel: is dat wel zo?"

In de meerderheid van die boeken wordt hij volgens Andriessen afgeschilderd als krankzinnig en oorlogszuchtig. De meest gezaghebbende biograaf van de keizer, John Röhl, stelt dat hij ernaar streefde om van het Duitse Rijk een supermacht te maken. "Ik vroeg me telkens af welk bewijs historici daarvoor hadden. Het kon me nooit overtuigen. Ik geef toe dat hij arrogant, autoritair en zeer onsympathiek was, maar dat is toch wat anders."

Zakenman verdiept zich in de oorlog als liefhebberij

Hans Andriessen (79) was in 2001 oprichter van de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog. Hij schreef over dit onderwerp tien boeken. Van zijn boek 'De Eerste Wereldoorlog in beelden' werden 400.000 exemplaren in dertien talen verkocht.

Andriessen werkte lange tijd als directeur van een internationaal opererend bedrijf. Tijdens de lange vliegreizen doodde hij de tijd met het lezen over de Eerste Wereldoorlog. Vaak verbleef hij voor zijn werk in Washington waar hij voor een kapitaal aan kopieën maakte van officiële documenten over de oorlog, met het doel om daarover na zijn pensionering te schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden