Opinie

Keesens Meeuw breekt met de ’vierde wand’ van Tsjechov

’Een meeuw’ van Tsjechov bij Keesen & Co t/m 5/4 met o.a. 20 en 21/2 Haarlem (Toneelschuur), 3-9/3 Amsterdam (Frascati) en 11-15/3 Utrecht (Theater Kikker). Info: www.keesen-co.nl

’Een meeuw’, Tsjechovs stuk dat mij al sinds mijn studententijd vergezelt, is niet een meesterwerk als ’De drie zusters’ of ’De kersentuin’, maar is onmiskenbaar Tsjechov. De languissante sfeer op het Russische landgoed in de zomer, de trefzekere ironie van de buitenstaander, in dit geval de arts Dorn, alter ego van de schrijver zelf, en de bijtende ironie over de vergeefsheid van liefde en verlangen maken het tot een parel in de vernieuwing van het theater dat, samen met dat van Ibsen en Strindberg, ons tot ruim een eeuw later achtervolgt en bezighoudt.

Vertaler en regisseur Willibrord Keesen heeft in zijn enscenering van ’Een meeuw’ geprobeerd radicaal te breken met de ’vierde wand’, die onzichtbare, maar toch ook bij Tsjechov sterk aanwezige scheiding tussen publiek en spelers. Als toeschouwers worden wij als het ware persoonlijk aangesproken op de sores van de personages: het lijkt alsof niet de antagonisten, maar wijzelf de medeplichtigen zijn van de dramatische ontwikkelingen. Dat wordt alleen maar erger gemaakt doordat ’Een meeuw’ door Tsjechov als ’een komedie’ is betiteld. Het is een bittere komedie, waarin de zelfmoord van de jonge Kostja niet alleen de bezegeling is van een onbeantwoorde liefde, maar het fiasco van een samenleving die ten diepste onverschillig is voor elkaar.

In ’Een meeuw’ vechten twee generaties hun ambities – dat wat ze van het leven verwachten en dat waar ze tenslotte in berusten – op een dwingende manier uit. Ze zijn allemaal verliezers, de een nog wanhopiger dan de ander. Het is zonder meer een deprimerend stuk. Waarom zou je hiernaar kijken? Wel, omdat het een fantastische komedie is, een comedia humana die de spelers van Keesen & co met een hartverwarmend engagement met ons, toekijkers, spelen. Namen? Monique Kuijpers, de actrice Arkadina en moeder van Kostja, die zich insnoert in tenenkrommende moederliefde. Haar broer Sorin, Michiel Nooter, die zich als zestiger weigert neer te leggen bij het feit dat zijn leven ten einde loopt. Een obstinate Kostja van Joeri Vos die met tijdgebonden stemverdraaiingen weigert zijn lot in eigen handen te nemen, een allertreurigste schrijver Trigorin van Bram Coopmans. En als hart van het stuk die Dorn, een je bij de kladden grijpende Reinout Bussemaker.

Heeft ’Een meeuw’ ons nog iets te zeggen? Ik zou het niet weten. Het is theater, door deze acteurs met zoveel liefde en prikkelend enthousiasme gespeeld, dat ik voldaan huiswaarts keer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden