Kazachstan wint bij atoom-?boom?

De komende decennia zullen er in de wereld honderden extra kerncentrales worden gebouwd, verwachten experts. Uraniumproducenten zoals Kazachstan spinnen er garen bij.

Het Atoominstituut in Almaty is omgeven door dubbele rijen gerold prikkeldraad, gewapende soldaten in camouflagepak patrouilleren over het terrein. Dit is het hart van Kazachstans nucleaire industrie. Het Atoominstituut werkte in de sovjettijd aan de ruimtevaart en de wapenproductie, maar concentreert zich nu vooral op medicijnen en energie.

Elena Tsjorkova (45), spijkerbroek en wit T-shirt, was in de sovjettijd een van de specialisten in het schemergebied tussen ruimtevaart en oorlogsindustrie. „Maar dat betekende helemaal niet dat wij dachten nu eens ’lekker bommen te gaan maken’. Wij zijn vakfanaten en waren dolenthousiast over de ontwikkeling van de ruimtevaart. Maar de technologie die je daarvoor gebruikt, kan ook worden ingezet voor wapenproductie.”

Tsjorkova maakte de omslag mee naar vreedzame productie, net als de naar schatting 2000 andere Kazachen die kennis hadden van massavernietigingswapens. Om te voorkomen dat zij na de val van de Sovjet-Unie in 1991 hun kennis zouden verkopen aan terroristische groeperingen of schurkenstaten, werden projecten opgezet om ze aan het werk te houden.

Het grootste probleem is nu het lage salaris dat ze krijgen. „Sinds we in 1994 met de projecten begonnen, is het salaris steeds 35 dollar per dag gebleven”, vertelt Natalja Tomarovskaja van ISTC (International Science and Technology Centre), een organisatie die ervoor zorgt dat de geleerden aan het werk blijven. „Toen was dat een enorm bedrag, nu stelt het weinig meer voor.”

Nog steeds bestaat er daardoor angst dat kennis in verkeerde handen komt, of dat terroristen radioactief materiaal te pakken krijgen. Dat kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor een zogeheten ’vuile bom’, die grote paniek kan veroorzaken. Op de vraag of zich ooit ’ongelukken’ hebben voorgedaan, waarbij wetenschappers nucleair materiaal of expertise hebben doorverkocht, schudden de onderzoekers van het Atoominstituut beslist het hoofd. „Het Instituut werd altijd al streng bewaakt”, zegt professor Zjenis Zjotabajev (65). Op het toilet hangt een aankondiging dat ook daar videocontrole plaatsvindt.

Kazachstan kan volgens experts steeds meer profiteren van het feit dat het zijn atoomkennis heeft behouden. Bovendien beschikt het land over 19 procent van de uraniumvoorraden in de wereld. Doordat landen hun CO2-uitstoot willen terugdringen en zich minder afhankelijk willen maken van olie en gas, komen er tot 2030 zo’n 300 kerncentrales bij, denkt de OECD (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling). Alleen al vorig jaar produceerde Kazachstan dertig procent meer uranium voor de export. Het sloot vorige week een groot contract met India en twee maanden eerder deals met enkele Chinese kernenergieproducenten.

Het staatsuraniumbedrijf Kaz-atomprom hoopt volgend jaar al de grootste uraniumproducent ter wereld te worden. Ook wil Kazachstan zelf meer kernenergie produceren. Hiertegen bestond tot nu toe weerstand vanwege de trauma’s van het nucleaire verleden. Doordat het land in de sovjettijd gebruikt is als testgebied voor kernwapens, zijn er veel mensen ziek geworden en overleden aan kanker.

Doordat de atoomdeskundigen aan het werk zijn gehouden, kan Kazachstan nu profiteren. „De sovjetwapenindustrie heeft beslist tot iets goeds geleid”, vindt ook professor Zjotabajev. „De USSR heeft ons een basis verschaft. Zonder de kennis die we toen hebben opgedaan, zouden we nooit in staat zijn tot ons vreedzame onderzoek van nu.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden