Opinie

Kattaikkuttu theater uit India kan volks en boers zijn met platte grappen, maar ook heel poëtisch.

De Indiase theatergroep Kattaikkuttu Sangam is te gast, een kleurrijk muziektheater, met uitbundige schminck, hoofdtooien en kostuums, van het platteland van Zuid-India. Ze spelen episodes uit het Mahabharata epos; voor volwassenen de voorstelling 'De achttiende dag' en voor kinderen het sprookje 'Bhima en de bloem'.

De Nederlandse theatermaakster Evelien Pullens, die een inleiding bij de voorstellingen geeft, heeft in India met de groep samengewerkt en leerde zo de cultuur achter het Kattaikkuttu theater kennen. “Het bijwonen van een traditionele Kattaikkuttu-voorstelling in een dorp op het platteland van Zuid-India is een belevenis“, vertelt Pullens.

Zij schetst een idyllisch tafereel: “Het begint om tien uur in de avond, duurt de hele nacht en is pas afgelopen bij zonsopgang. Alle dorpelingen komen kijken, met een matje of wat kranten om op te zitten. Soms vallen ze even in slaap en als er iets spannends gebeurt schiet iedereen weer wakker. Als ze niet op het podium zijn, rusten de acteurs uit in een hutje van kokosbladeren. Tegen het ochtendgloren brengen de mensen offers en soms komen priesters uit de nabijgelegen tempel op het podium om water, kokosnoten of bananen te brengen. De acteur die de koning in het verhaal speelt vereren zij als een godheid.“

Het thema van de voorstellingen is terug te voeren op het beroemde Indiase Mahabharata epos, het grote epos van India. De heldin van het verhaal is Draupadi, een vrouw die getrouwd is met vijf mannen. In de religie van het platteland is Draupadi een vooraanstaande Godin, zoals Shiva dat is voor de hogere kastes. Haar mannen zijn broers van elkaar en in een voortdurende strijd verwikkeld met honderd neven.

Het grootscheepse familiedrama is begonnen met een dobbelspel, waarin de broers al hun bezittingen verloren en berooid eindigden in de jungle. Wraakzucht en jaloezie leiden tot een hevige oorlog, die steeds opnieuw op het toneel tot ontlading komt.

Pullens: “Het is een theatervorm met zang, wij zouden het volksopera noemen. In elke provincie zie je weer andere nuances terug in het theaterspel. Het kan volks en boers zijn, met platte grappen, maar ook heel gestileerd en poëtisch. Sommige teksten zijn geschreven in het oude Tamil en voor moderne Indiërs niet meer te verstaan, maar de verhalen en karakters kennen ze allemaal.“

Kattaikkuttu theater maakt deel uit van het rituele leven van de lage kaste op het Zuid-Indiase platteland. Het helpt mensen om te gaan met dagelijkse problemen, maar ook met ingrijpende gebeurtenissen. Zo speelde de groep Kattaikkuttu Sangam, die nu in Nederland te gast is, vorig jaar aan de kust van de Indiase deelstaat Tamil Nadu, voor de slachtoffers van de tsunami. Het was een voorstelling die gebruikelijk is bij begrafenisrituelen, om de overledenen voorspoed te brengen.

Het theatergezelschap Kattaikkuttu Sangam staat onder leiding van de Indiase regisseur Rajagopal, die in Tamil Nadu samen met zijn Nederlandse vrouw Hanne de Bruin een theatercentrum heeft opgericht. Kattaikkuttu acteurs en -muzikanten krijgen er les en er is ook een jeugdtheaterschool aan het centrum verbonden.

Evelien Pullens is er inmiddels kind aan huis en gaf de jonge theatermakers les in drama en poppenspel. De jeugdtheaterschool is een belangrijk initiatief in India, zegt zij. “Het is traditie dat kinderen van acteurs, als ze een jaar of tien zijn, van school moeten om als knechtje bij de groep van hun vader in dienst te treden. Ze moeten heel hard werken en het vak leren ze tussen alle klussen door. Het is een van de vele vormen van kinderarbeid in India. Deze school stimuleert de ontwikkeling van de kinderen, want ze krijgen naast de lessen in theater, muziek en grimeren, ook Engelse les en computerles. Er komen ook veel drop-outs van reguliere scholen. In India zitten ze met vijftig leerlingen in één klas en er is geen ruimte voor kinderen die extra aandacht nodig hebben, omdat ze moeilijker leren of thuis problemen hebben. Vaak blijken dat heel creatieve kinderen te zijn en op de jeugdtheaterschool komen ze wél tot hun recht. De kinderen zijn traditioneel opgevoed en diep gelovig, maar de theaterschool maakt hen ook heel werelds.“

Kattaikkuttu theater is van oudsher een mannenwereld, ook de vrouwelijke personages worden door mannelijke acteurs gespeeld. Op de jeugdtheaterschool komen nu voor het eerst ook meisjes. “Het zijn veelbelovende actrices en ze zijn heel trots“, vertelt Pullens. “Maar het is een hele revolutie en het blijft spannend of de meisjes straks van hun familie bij een groep mogen gaan werken.“

Hoe vonden ze het om les te krijgen van een Nederlandse theatermaakster? “Dat was nogal een cultuurclash“, zegt Pullens. “Ik wilde de kinderen, met mijn 'typisch Westerse ideeën', individueel aan het werk zetten. Maar dat vinden ze heel vreemd. Ze zijn gewend om alles na te doen van de oudere acteurs, volgens de traditionele verhouding tussen meester en leerling. Ik heb het opgelost door de kinderen allemaal verschillend materiaal te geven voor het maken van een theaterpop, zodat het niet mogelijk was om hetzelfde te maken.“

Pullens stond versteld van het resultaat: “Ze zijn waanzinnig goed in het maken van gedetailleerde versieringen en gedurfde kleurcombinaties. Nu zijn de poppen die ze hebben gemaakt hun persoonlijke knuffels.“

Wie de uitbundige kostuums, prachtige hoofdtooien en schmink van de acteurs ziet, vermoedt dat daar een team van vormgevers achter zit. Maar de acteurs maken alles zelf. Het schminken van de gezichten is een kunst apart, met kleuren en vormen die symbolisch zijn voor de verschillende karakters. Zo is de god Krishna meestal blauw en de koning in het verhaal heeft een rood gezicht. Pullens volgde er samen met de kinderen lessen in. “Ik dacht heel optimistisch 'dat leer ik wel even', maar ik kon het helemaal niet!“, zegt ze lachend.

De groep die in Nederland optreedt is de volwassen kerngroep van het centrum. Ze spelen een korte versie van de traditionele nachtvoorstellingen, met de titel 'Pattinettam nal', ofwel 'De achttiende dag'.

Het stuk opent met het vertwijfelde personage Duryodhana in indrukwekkend kostuum, die de verschrikkingen bezingt van de familietwist. Al zijn 99 broers zijn inmiddels gedood. Met zijn eigen sterfelijkheid in het vooruitzicht blikt Duryodhana terug op zijn handelen en hij vraagt zich af wat de zin van deze oorlog was.

Zijn tegenspelers zijn de god Krishna en een clown die de spot met koning Duryodhana drijft. De voorstelling heeft veel overeenkomsten met de nieuwste roman van Salman Rushdie, 'Shalimar de Clown'.

Naast 'De achttiende dag' speelt voor jong publiek de sprookjesachtige voorstelling 'Bhima en de bloem'. In deze vertelling gaat de sterke Bhima voor zijn vrouw Draupadi op zoek naar de goddelijke Mandaara bloem. Maar daarvoor moet hij eerst de strijd aangaan met de aapgod Hanuman.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden