Katholieke olifant komt refo-muis niet tegen

In het katholieke Spanje leeft een kleine groep protestanten. Nederlandse zendelingen proberen uit bezorgdheid deze groep, die niet zo lang geleden nog onderdrukt werd, een steuntje in de rug te geven. ,,Als het erop aankomt worden we nog steeds gezien als een gevaarlijke sekte.''

In Pineda de Mar, een dorpje onder de rook van Barcelona, komt zondagochtend een kleine groep mensen bijeen in de Igleisia Cristiana, de protestantse kerk. De kerkzaal is klein. Voorin een katheder en verder stoelen voor zo'n dertig mensen. Nergens een christelijk symbool. De zaal ademt met zijn wit gepleisterde muren een mediterrane en sobere sfeer uit. Een trompettist begeleidt het gezang.

Voorganger van de gemeente is Berend Coster. ,,Een zegen van God'', zegt een van de gemeenteleden. De uit Staphorst afkomstige Coster was ooit geschiedenisdocent. Sinds ruim tien jaar werkt hij voor de Spaanse Evangelische Zending (SEZ), op reformatorische leest geschoeid. ,,Ik zocht een plaats waar de kerk structureel zwak was.''

De SEZ is volgens haar eigen brochure opgericht voor ,,protestanten die in Spanje verdrukt worden''. De Spaanse protestanten kennen een lange traditie van discriminatie en onderdrukking. Pas na de dood van Franco in 1975 kreeg de kerk volledige bewegingsvrijheid. Nog steeds vormen de Spaanse protestanten een kleine, onbekende groep: één procent van de bevolking. En onbekend maakt onbemind.

,,Als het erop aankomt'', zegt Coster, ,,worden we nog steeds gezien als een gevaarlijke sekte. Een huwelijk met een protestant levert in de praktijk heel veel problemen op. Vaak worden de huwenden uit de familie gestoten, want de rooms-katholieke kerk blijft toch de enige ware kerk. Ik ben vrij negatief over de katholieke kerk als politiek machtsblok, maar ik ben solidair met individuele katholieken. Ik ben een keer uitgenodigd door een pastoor. Hij stelde veel vragen. Ik weet dat hij nooit protestants zal worden, en ik word nooit katholiek. Toch heb ik bij die man herkenning ervaren. Verder zijn de katholieke en de protestantse kerk twee verschillende circuits. Er is niet veel onderling contact. Een olifant komt een muis niet tegen.''

Van de Spaanse bevolking is 85 procent rooms-katholiek. Hoewel dit percentage een diepgelovige nationale inborst doet vermoeden, ligt de realiteit volgens Coster anders. ,,Spanje is een uitermate geseculariseerd land. De relatie van de moderne Spanjaard met de kerk, is dezelfde als die met het belastingkantoor. Het geloof is vreselijk ver weg, christelijke waarden en normen spelen hier geen rol. In Nederland is het geloof meer aanwezig in de samenleving. Daardoor komt het christendom in Nederland vaak negatief in beeld. In Spanje is de kerk als bron van heil vrijwel afwezig, de kerk heeft alleen nog een politieke functie.''

Als pastoraal werker, zegt Coster, krijg je al gauw het stigma van 'charlatan'. ,,Ik zit in het hoekje van onbetrouwbaar, louche volk dat zijn geld verdient op onwaardige manier. Omdat ik protestant ben, heb ik het moeilijker. Tegelijkertijd heb ik het makkelijker omdat ik vrij ben van al het kwaad dat de rooms-katholieke kerk wordt aangerekend.''

Berend Coster is een van de weinige fulltime pastorale werkers. Hij wordt betaald door de SEZ. Buiten zijn zondagse preken geeft hij les op protestantse bijbelscholen. Verder is hij redacteur van een Spaans theologisch tijdschrift. In de tijd die hem nog rest vertaalt hij de theoloog Kohlbrugge.

De meeste protestantse voorgangers in Spanje hebben nog een tweede baan. Andreu Rovira Gabiñan, voorganger in Monternés, werkt door de week als bankemployé. ,,Het is geen moeilijke baan'', zegt hij. ,,Daardoor heb ik ruimte om mijn preken voor te bereiden en pastoraal werk te doen. Maar het is wel zwaar. Als 's ochtends de wekker gaat, wil ik meestal in bed blijven liggen.'' De kerk van Monternés telt zo'n zestig leden. Het kerkgebouwtje is iets groter dan dat in Pineda de Mar en er zijn zelfs wat symbolische voorwerpen aanwezig zoals een zevenarmige kandelaar en een kruis. Twee gitaren begeleiden de diensten.

José Miro is protestant geworden toen hij tien jaar geleden verliefd werd op een gemeentelid. Hij zou niet meer terug willen naar de rooms-katholieke kerk. ,,De protestantse kerk erkent alleen Jezus als redder. De katholieke kerk doet dat niet.''

Wat voorganger Coster betreft wordt er geen zending meer bedreven. ,,Ik heb natuurlijk een werknemersverhouding met de SEZ, maar voor het onderwijsgedeelte werk ik onder verantwoordelijkheid van de Evangelische Alliantie, een Spaanse instelling. Mijn werk voelt niet als missie, als zending. Wat is zending nog in deze tijd? Wat voor taak hebben Nederlandse kerken in het buitenland? Dat is moeilijk. Je kunt wel geld geven en literatuur, maar het gaat er in de eerste plaats om wat de kerken hier nodig hebben. Evangeliseren doe ik niet meer. Dat laat ik zoveel mogelijk aan autochtone mensen over''

Er werken nog steeds veel buitenlandse zendelingen in Spanje. De meesten komen uit de Verenigde Staten en Engeland. ,,Zij exporteren een Angelsaksisch getint protestantisme. Ik ben een van de weinige continentale Europeanen. Ik laat een ander protestants geluid horen. Ik heb meer oog voor de politieke, historische en kerkelijke achtergronden van het geloof.''

Dat de protestantse kerkjes klein zijn, vindt voorganger Andreu Rovira geen probleem. ,,In Barcelona is een hele grote baptistenkerk, met wel vijfhonderd leden. Dat heeft nadelen. Want in grote kerken gaat het over structuren, in kleine over mensen. Soms vind ik de toestand van de protestantse kerk hier in Spanje niet hoopgevend. Maar dan denk ik: ook al zijn we met weinig mensen, God is er altijd.''

,,Het is hier een dagelijkse oefening in bescheidenheid'', zegt Coster. ,,Ik besteed vreselijk veel aandacht aan de preek, zodat het daar in ieder geval niet aan ligt. Als ik daarmee ga marchanderen en het groepje is ook nog klein, gaat het mis. Of de Spaanse protestantse kerk levensvatbaar is weet ik niet. Maar als ik zie hoe gemotiveerd de studenten van de bijbelschool zijn en hoe hoog hun niveau is, krijg ik weer moed.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden