Katholieke kerk blijft liever zuiver en kleinschalig

Het katholicisme in Nederland was lange tijd losser in de leer. Maar aartsconservatieven binnen de kerk laken het ’gemis aan eerbied voor het heilige’. Een mis zoals in Obdam is nu uit den boze.

De pastoor van Obdam is voor een verplichte denkpauze op het strafbankje gezet omdat hij een Oranjemis had gecelebreerd. In Den Bosch en Reusel liepen eerder dit jaar de gemoederen hoog op toen een prins Carnaval de hostie werd geweigerd omdat hij niet alleen zijn katholicisme, maar ook zijn homoseksualiteit uitdroeg. Ook op het muziekvlak deed de rk kerk van zich spreken. Een aantal populaire liederen van de dichter-priester Huub Oosterhuis kon in de ogen van een bisschoppelijke censor geen genade vinden. En, iets langer geleden: hij het kiezen van liederen die bij een overledene passen voor diens uitvaartmis, was het wereldlijke oeuvre van, zeg, Frans Bauer, taboe.

Het patroon doet vertrouwd aan – maar niet voor de rooms-katholieke kerk in Nederland. Wel voor een deel van de protestantse traditie. In verschillende orthodoxe denominaties speelden discussies over te zingen liederen hoog op en nog steeds weet men zich daar met homo’s geen raad. Bij disputen over de leer konden de zeeën hoog gaan – desnoods ten koste van levenslange ruzie of het ontstaan van weer een nieuw kerkverbandje. Als het eigen nest maar zuiver bleef. Om met priester Antoine Bodar te spreken: „Protestanten willen altijd gelijk hebben en gaan dus voortdurend uit elkaar.”

Het katholicisme hier te lande was tot voor kort van het lossere type met, zoals Bodar zei, „een gezonde spanning tussen de leer en het leven, theorie en praktijk”. Het leek meer op de Nederlandse Hervormde Kerk (sinds 2004 deel van de Protestantse Kerk in Nederland) met haar volkskerkgedachte. Die kenmerkte zich door een vanzelfsprekende baaierd aan mogelijkheden binnen de kerk – van liberaal tot orthodox.

Daar werd in de afgelopen decennia wel eens van afgeweken, zoals door de aartsconservatieve bisschoppen Gijsen (Roermond) en Ter Schure (Den Bosch), maar dat waren incidenten. Niet hun orthodoxie viel toen op, maar de rechtlijnigheid waarmee ze de ruimte die de Nederlandse rk kerk bood, verengden. Dat laatste lijkt nu eerder regel dan uitzondering.

Het effect ervan verwoordde musicus Gerard van Maasakkers in deze krant: „Recht in de leer zijn staat haaks op het Brabants katholicisme. Toen mijn moeder afgelopen lente overleed, mochten we van de pastoor een heel eigen invulling geven aan de mis. Tot een paar jaar geleden heel gewoon, maar inmiddels zo uitzonderlijk dat iedereen ervan opkeek.”

Van Maasakkers, zelf homoseksueel, stapte uit de kerk, nog voor de beruchte misbruikaffaires uitkwamen. Dat soort kerkverlating lijkt de kerk niet echt te deren. Het Nederlandse katholicisme is in haar houding gaan lijken op het exclusieve protestantisme: liever zuiver en kleiner, dan pluraal en groot; niet meer het grootste kerkgenootschap van Nederland, maar een heilige rest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden