Katholiek worden / Is dat nou die kerk van mij?

Met radio en tv begeleidt het rk Mediapastoraat mensen die katholiek willen worden. Trouw-redacteur Monic Slingerland, zelf een 'nieuwe katholiek', schreef er een handreiking bij. Karin Melis deed een jaar geleden van de weken tot haar doop verslag in Trouw. Haar 'innerlijk proces' leidde niet tot de 'gezellige club' met 'eigengemaakte God' van de KRO-serie.

Het wervende boek 'Word toch Katholiek' van Monic Slingerland heeft me in verwarring achtergelaten. Zelf een jaar geleden gedoopt in de rk kerk verheugde ik me op een 'Praktische handreiking bij een innerlijk proces', zoals de ondertitel luidt. Een handreiking belooft immers een vaste hand waar ik wellicht in onkunde dwaal.

Slingerland, zelf zeven jaar geleden overgegaan naar die ene apostolische kerk, tekent niet alleen ervaringen van neokatholieken op, zij geeft ook instructies: wanneer sta je, kniel je of zit je tijdens de mis. Ze biedt zelfs een verklarende woordenlijst.

Als verkennend katholiek hoef je met Slingerlands boekje geenszins met de mond vol tanden te staan. Aan mij is dat te allen tijde besteed -ik behoef al een gebruiksaanwijzing bij het koken van een eitje, laat staan dat ik het Credo foutloos kan opdreunen.

Mijn verwarring zit elders, in de veelkleurigheid van het katholicisme die hier weer eens breed wordt uitgemeten. Het deed me onmiddellijk verlangen naar de eenduidigheid van een op orthodoxe leest geschoeid protestantisme: daar weet je tenminste waar je aan toe bent, al zal dat keurslijf je ongetwijfeld stijf doen staan. Nee, dan die katholieken, bij voorbaat toegerust met Gods genade, in al hun kleur staan ze blijmoedig in het leven. Al lezende trekt me in Slingerlands geschrift een bont gezelschap voorbij. De auteur presenteert dat ook als zodanig. Met een overrompelende onmiddellijkheid zegt ze dat we op pad gaan met zeven reisgenoten die allen op uiteenlopende wijze de weg naar de doopvont vonden. Je hebt het gevoel er als Big Brother bij te zijn. Het woord 'gezelligheid' is dan al snel in deze kleine gemeenschap gevallen.

Is dat de kerk waar ik me bij heb aangesloten? Een club die, zoals Slingerland zelf schrijft, goedkoper is dan een theatervoorstelling of voetbalvereniging?

Ik hoor liever bij de Duitse mysticus Meister Eckhart, wiens gestrenge maar o zo doorvoelde inzichten over God postuum verketterd werden.

Wie die gestrengheid in Slingerlands boek zoekt, ontmoet letterlijk genomen losbandigheid: die katholieken, die nemen het niet zo nauw. Slingerland spreekt zelfs over 'katholiek elastiek'. Hoewel, daar kan ook weleens de rek uit zijn, gezien een uitspraak van de reisgenoten. ,,Als het me niet bevalt, laat ik me uitschrijven. Dan is het geweest,'' laat er een zich ontvallen. Inderdaad, zoals je een lidmaatschap opzegt.

Gelukkig staan in het boek ook wel andere berichten vanuit het innerlijk katholieke wezen te lezen: dat de voor volwassenen 'uitgestelde' doop een van de meest ingrijpende en onomkeerbare stappen is. Mag nooit ongedaan gemaakt worden, vind ik, hoe groot mijn moeite met de carnavaleske veelkleurigheid ook is. Maar ik val al over een te uitbundig versierde kerk.

Het is niet alleen het op de loer liggende relativisme -ieder zijn eigen particuliere waarheid- dat me de das om doet, maar ook de manier waarop de reisgenoten getuigen van hun wederwaardigheden in de kerk. Van tek sten als 'het is toch gezelliger om samen naar de kerk te gaan', lopen me de rillingen over de rug. Maar gezelligheid gaat een avond lang mee, denk ik dan driftig. Die vluchtigheid jaagt me angst aan. Zoals ook: ,,God is iets wat in mijzelf gebeurt. Ik leef met mijn God, mijn godsbeeld.''

Zo wordt God in verregaande mate geprivatiseerd en gulzig toegeëigend. Mijn God. Hoe verhoud je je tot wat je zelf geproduceerd hebt? Hoe draag je jezelf op aan een projectie? Maar Slingerland spoort aan niet moeilijk te doen, dat hoort niet bij deze club. Katholieken zijn toch een blij volk? En, is God niet altijd gulhartig online, schrijft ze monter?

Alles komt bij me in opstand bij het lezen van dat woordje 'online'. De woorden die we bezigen zijn niet neutraal maar laten in hun geur en kleur hun betekenis gevende sporen na in onze beleving. God in computertaal benaderen doet hem onrecht, al weet ik ook niet goed wat dan wel geschikt taalgebruik in deze is. Al wordt er ook in dit werkje van Slingerland geopperd dat het Woord er niet zo toe doet in het katholicisme, de wijze waarop we woorden bezigen, doet er net zoveel toe als de wijze waarop de mis wordt opgedragen. Hoe belangrijk, dat merk je vooral als de woorden en gebaren van de priester niet bezield zijn. Dan is een mis inderdaad 'geraffineerd als een mantelpakje van Chanel', zoals Slingerland een hoofdstuk noemt.

Toegegeven, katholieken houden van beeldende schoonheid, maar als deze niet door affectie gedragen wordt, is zij schrijnend leeg, nietszeggend. Zoals al die eigengemaakte godsbeelden je niets te zeggen kunnen hebben. Projecties kunnen niet spreken.

Er zijn vele geestelijke woningen binnen de katholieke kerk, is mij ooit verzekerd. Dat stelde mij niet erg gerust. Waar sla ik mijn ogen naar op als een onafhankelijke Eenheid in scherven verstrooid over de wereld ligt? Luchthartig wijst Slingerland erop dat katholiek letterlijk algemeen betekent -een uitnodiging aan veelsoortige geesten waaronder die van mij. In het verlengde ervan liggen termen klaar als 'naastenliefde', 'gastvrijheid', 'solidariteit'. Het zijn, door ons gedachteloze taalgebruik, glibberige en abstracte notities waarachter dubieuze zaken schuil kunnen gaan. Zo is ook overgave allerminst een kwestie van 'gewoon doen', zoals Slingerland zich dat voorstelt, maar iets dat buitengewoon is.

Mijn wrevel over de goedbedoelde aardigheid van Slingerlands boek richt zich evenzeer op mezelf. Hoeveel goeds brengt het van oudsher onderdrukkende absolutisme, dat ik kennelijk impliciet voorsta, voort? En vanwaar mijn gekerm over wie gezelligheid en warmte bij elkaar in de kerk zoeken? Helaas vind ik in 'Word toch Katholiek' geen aanknopingspunten die mijn prangende vragen kunnen verhelderen. Daar is het wellicht ook niet voor bedoeld, voor wie zo moeilijk doen als ik.

Word toch katholiek, door Monic Slingerland, een uitgave van Ten Have (€16,50 op 3364181 t.n.v. Mediapastoraat; vanaf 1 maart in de boekwinkel). Uitzendingen: Zondag, Nederland 1: Het Cenakel, 10.50u.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden