Kathedraal van bomen kopie van die van Reims

ALMERE - Midden in de polder groeit een kathedraal. Groen en ruisend rijen bijna 200 slanke Italiaanse populieren zich aaneen langs dezelfde contouren als de beroemde kathedraal van Reims, op ware grootte 150 meter over de as en 70 meter breed.

De Middelburgse kunstenaar Marinus Boezem ziet in de kathedraal een van de volmaaktste bouwvormen uit de architectuur. Dat inspireerde hem om tien jaar geleden de toen nog iele boompjes, als een natuurlijke replica in de poldergrond te planten. Nu rijzen de populieren 12 meter boven de vlakke polder uit. Over 10 tot 15 jaar zijn de bomen 30 meter hoog, volgroeid en op het punt om weer af te sterven.

Marinus Boezem lijkt ruimte en tijd te willen samenballen in zijn 'groene kathedraal'. In de nieuwe lege polder een eeuwenoude herinnering bouwen. “En er zit ook iets van ironie in, zo vlak bij de 'spierballen-architectuur' van een nieuwe stad als Almere.” Hij ziet ideologische overeenkomsten: “De inpoldering van Flevoland wijst op een geweldige politieke wil en een groot draagvlak onder de bevolking om iets groots tot stand te brengen. Diezelfde kracht moet er geweest zijn om gedurende decennia zo'n kathedraal te bouwen.”

Om in de rijen bomen een kathedraal te herkennen moet je over enige fantasie beschikken. Vanuit de lucht zijn de contouren goed te herkennen, maar tussen de bomen is enige oriëntatie nodig om in de populieren de muren en de zuilen te herkennen die het gewelf van een kathedraal dragen. Dat gewelf wordt in dit geval gevormd door de hemel zelf. De weerspiegeling ervan is echter op de grond te vinden. Het grastapijt wordt doorkruist door witte paden. De dikke strepen overdwars stellen de trafeeën van het gewelf voor en de schuine verbindingen daartussen de kruisribben. Boezem: “Gewelven werden in de middeleeuwen wel de spiegel van de hemel genoemd.”

Steen Bij de entree (portalen) krijg je als bezoeker een steuntje voor je oriëntatie: een granieten steen waarin de plattegrond van de kathedraal van Reims is gezandstraald.

De groene kathedraal is in trek, maar je moet volhouden om de plek te vinden. Zoals het bejaarde echtpaar H. Vijfhuizen uit Almere bijvoorbeeld. “Wij hebben zeker twee uur rondgezworven.” Het paar vindt wel dat de moeite beloond is.

Boezem: “Ik praat nu al vijf jaar met ANWB, Almere, Staatsbosbeheer en zo om gedaan te krijgen dat er bewegwijzering komt (via Waterlandseweg, Vogelweg en Tureluurweg), maar het wil maar niet lukken.”

Verderop zit een moeder met haar twee zoontjes op een bankje onder de bomen. “Het zit hier lekker hoor, maar ik zie er geen kathedraal in”, valt ze met de deur in huis. Veel tijd om te praten is er niet, want haar zaktelefoon verstoort de stilte. “Ik ben zakenvrouw en moet naar huis.”

Boezem zit er niet mee: “Ik denk dat die herkenning wel komt als de bomen volgroeid zijn. En je moet er natuurlijk de tijd voor nemen.” Wel zou hij graag zien dat er helikoptertochtjes werden georganiseerd. Vanuit de lucht zie je de contouren exact. Hij ziet het helemaal voor zich. Zo'n kolibrie die in de brede uitstulping van het koor daalt en opstijgt, met een zweem van transcendente (bovenzinnelijke) beleving.

De kathedraal blijkt in trek bij bruidsparen. Al enkele keren werd een trouwreceptie gehouden tussen de populieren. Boezem: “Er staan hier dan lange tafels opgesteld met drank en hapjes.” Een culturele club uit Almere heeft er al eens vergaderd. Bezoekers van congressen uit de hele wereld nemen er een kijkje. Boezem is voor dit gebruik. De kathedraal moet ingeburgerd raken. Het grote recreatieterrein Kathedralenbos eromheen, met de infrastructuur van paden er naartoe en een parkeerplaats, ziet hij ook als kunst. “Uitgelokt door de kathedraal.”

Boezem deed voor het eerst in de jaren '60 van zich spreken. Hij behoorde tot de vooraanstaande kunstenaars van de Nederlandse avant-garde en kreeg regelmatig publiciteit met soms als bizar ervaren projecten. Hij signeerde ooit de 'aardkloot' met een reclamevliegtuigje, dat met een rookpluim boven Amsterdam zijn naam uittekende. “Dat was de start van mijn thema dat de hele wereld als kunst explorabel is.” Hij was een tijd buitengewoon hoogleraar bouwkunde in Delft, maar wijdt zich nu weer aan zijn werk als beeldend kunstenaar en binnen- en buitenlandse exposities. Hij vertelt er met plezier over, zoals over de sokkel die hij bouwde in het park Tete d'Or (Gouden hoofd) van een renaissance villa in Lyon. “Als je er op gaat staan springen er speakers uit en hoor je mijn stem vertellen over de Rhone, ik benoem de planten bij hun Latijnse namen tegen de achtergrond van een arcadia van natuur- en dierengeluiden.”

Al in de jaren '70 groeide zijn idee voor het 'bouwen' van een groene kathedraal. De voormalige Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders zag het als een welkome vorm van landschapskunst. Uiteindelijk werden de boompjes in 1987 geplant. Twee jaar later moest men van voren af beginnen. Een onverwachte populatie reeën beschouwde de Italiaanse Populis nigra italica als een feestmaal en vrat ze allemaal kapot. Ze werden herplant met gaas er omheen. Vorig jaar was de inauguratie door Han Lammers (een van zijn laatste officiële daden als commissaris der koning) en de Leidse hoogleraar prof. dr. F. P. van Oostrom.

Waarom Boezem nu juist de kathedraal van Reims koos? “Ik zie daar het hoogtepunt in van het uitbeelden van ruimte door de mens. Bovendien had zo'n kathedraal een heel basale functie. Het was ook een vluchtplaats en tegelijk een gemeenschapshuis voor de bevolking.”

De kathedraal in Reims (1275) staat er eeuwen, de groene uitbeelding ervan zal gaan afsterven zodra over een jaar of 15 de populieren zijn volgroeid.

Boezem, enigszins theatraal: “Dan wordt het een ruïne.” Daarmee eindigt het project echter niet. Want in een pas geplant beukenbos, even verderop, is een 'negatief' uitgespaard, ook weer exact volgens de afmetingen van de echte kathedraal. Als de groene kathedraal vervalt tot een ruïne, dan 'leeft' de kathedraal toch voort in het beukenbos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden