Kat-en-muisspel in Maastricht

Drugsrunners intimideren coffeeshophouders, coffeeshophouders huren beveiligers in tegen drugsrunners. En de politie in Maastricht jaagt op hen allebei. Of de overlast afneemt, is de vraag.

11.30u

Inval na inval bij coffeeshops

Coffeeshop Slow Motion is dicht. Vijf jonge Walen proberen in de Bourgognestraat chocola te maken van het plakkaat voor het raam. De namen en adressen van alle coffeeshops in Maastricht staan erop. Acht van de dertien zijn met een blauwe stift doorgestreept. Ook die van Slow Motion. Daar is de politie al langs geweest. 'Koop nooit bij een straatdealer of huisdealer!!!', staat er verder op het pamflet. 'Het is gevaarlijk, en je loopt het risico gearresteerd te worden.'

De politie doet inval na inval bij de coffeeshops, die sinds 5 mei weer aan buitenlanders verkopen. De ene na de andere coffeeshop gaat dicht. De straatdealers proberen in het gat te springen, maar de politie zit hen dwars. De coffeeshophouders, die de klanten naar collega's doorverwijzen, ook.

Het leidde de afgelopen weken tot woedende confrontaties tussen de shophouders en drugsrunners, vertelt Marc Josemans, voorzitter van de Vereniging van Officiële Coffeeshops Maastricht. "'Jullie pakken ons brood af', zeggen ze. En: 'Ik heb ook kinderen.' Zij zien het als een gewone baan, net als jij en ik die hebben." Twee dingen heeft Josemans gemeen met de drugsrunners: allebei verkopen ze wiet. En allebei worden ze nu opgejaagd door de politie. Maar daarmee houdt de vergelijking op, wat Josemans betreft. Hij probeert nu de impasse te doorbreken: als de politie-invallen stoppen, zullen de coffeeshops afzien van schadeclaims tegen de gemeente Maastricht. Of burgemeester Onno Hoes daarop ingaat, is de vraag. Hij rekent erop dat de rechter hem gelijk geeft.

11.45u

Beveiligers belangrijke troef

De vijf Belgen laten zich niet uit het veld slaan. Ze lopen door naar de Hoogbrugstraat. Een van de jongens draagt een petje, een andere heeft een tatoeage van een kruis in zijn nek. Ze hebben twintig minuten gereden vanuit Luik. De jongen met het petje haalt onderweg een zakje wiet uit zijn jas. In Luik gekocht, op straat. "Tien euro voor één gram", zegt hij verontwaardigd.

Coffeeshop Missouri is als een van de laatste nog wel open. Er staat een flinke rij in de hal. Met pretlichtjes in de ogen gaan de vijf Belgen naar binnen. Aan de strakke zwarte bar staan jongens te bestellen. Achterin is een serre met daglicht. Een groep jongeren voert een geanimeerd gesprek, terwijl de rook omhoogkringelt. In een half uur lopen zeker vijftien man in en uit.

Op straat mikt een 18-jarige mbo-student zijn kleine Peugeot scheef in een parkeervak. "Je staat helemaal op de weg, joh", roept een beveiliger. Zijn taak: de overlast bij de coffeeshop beperken, en de straathandelaars wegjagen. Vandaag heeft hij die nog niet gezien. De beveiligers staan er sinds de coffeeshops weer aan drugstoeristen zijn gaan verkopen. Ze zijn een belangrijke troef in de strijd om de publieke opinie.

"Let op je spiegel, als er straks een vrachtwagen langsrijdt", roept de bewaker nog. Maar de jongen in de Peugeot haalt zijn schouders op. Een vriend schiet de coffeeshop in. Ze hebben al een flinke rit achter de rug, vertelt de bestuurder. "Belachelijk. De Heaven was dicht en de Mississipi ook." Hij zou nooit op straat kopen. "Ik heb niet voor niets gewacht tot ik 18 was, en legaal de shops in kon. Die straatjongens zijn niet te vertrouwen. En de kwaliteit hè. Je weet nooit hoe die is."

13.15u

Overlast daalt, overlast stijgt

Het is druk op de terrasjes van eetcafés met namen als 't Piepenhoes en 't Perrepluke. Aan de Maasboulevard hoor je veel Engels en Frans. Twee jonge vrouwen praten over hartstochtelijke liefdes met Spaanse jongens, en over solliciteren bij de EU. Op de Wilhelminabrug staat prominent een politiebusje. Iets lager, aan de kade, liggen de rondvaartboten naast de coffeeshopboten.

"De Smokey dicht? Ah, nee toch", zucht de 31-jarige Vlaming Sven. Hij was opgelucht dat de coffeeshops sinds 5 mei hun deuren weer openden voor buitenlanders. "In de wintermaanden ben ik hier nog twee keer op zoek gegaan naar een runner. Maar om hier met iemand in het donker mee te gaan... Wie weet slaan ze je in elkaar. Die doen alles voor een iPod, haha. Ik ben toen maar weer opgestapt." Vroeger kwam hij hier regelmatig. "Dan ging ik ook winkelen hier. Ik denk dat de lokale economie er behoorlijk onder lijdt, dat wij hier niet meer komen", zegt hij.

Maar sommige buurtbewoners klaagden over de verkeers- en parkeeroverlast op de routes naar de coffeeshops, veroorzaakt door drugstoeristen. Vorig jaar werd daarom in Zuid-Nederland de wietpas ingevoerd. Inmiddels is de wietpas gesneuveld, maar de regel dat buitenlanders de coffeeshops niet inkomen bestaat nog steeds. Hij zou dit jaar eigenlijk moeten gelden in heel Nederland, maar veel burgemeesters kiezen ervoor om niet te handhaven.

De Maastrichtse VVD-burgemeester Hoes was blij met de regel. In de meeste coffeeshopbuurten daalde afgelopen jaar de verkeersoverlast. In de omgeving van Slow Motion en Missouri daalde de ervaren overlast volgens onderzoeksinstituut COT het meest: van 60 naar 25 procent. Maar de overlast door straathandel steeg op veel plekken: in een van de buurten met bijna 10 procent.

Voor Marc Josemans, voorman van de coffeeshophouders, is de oplossing simpel: sta de coffeeshophouders toe om weer aan buitenlanders te verkopen. De coffeeshophouders hebben al eens gelijk gekregen van de bestuursrechter. De gemeente legt die uitspraak echter anders uit.

Josemans vertelt zijn verhaal achter de half gesloten rolluiken van zijn coffeeshop, op een van de zithoekjes in zijn snackbar-achtige interieur. Tegen de muur zwemmen zeven versies van de schildpad, uit het logo van zijn zaak, achter elkaar aan. "Toen ze er net hingen, is de overheid komen controleren of ze echt van kunststof waren", vertelt Josemans lachend. Vorige week heeft ook zijn shop een politie-inval gehad.

Volgens plan, vertelt Josemans. "We hebben dit zelf uitgelokt. Laat nu de strafrechter zich maar eens uitspreken. We hopen dat we dan een definitief antwoord krijgen. Wij willen uit principe buitenlanders niet discrimineren." De immer redelijke Josemans is een publicitaire plaaggeest voor burgemeester Hoes. De politie was 'heel voorkomend' toen hij mee moest naar het bureau, vertelt hij. Na drie uur kon hij weer naar huis. En de sfeer onder de coffeeshophouders is nog steeds 'ontzettend goed'. Financieel kan hij het wel aan een tijdje dicht te zijn. "Ik ben dertig jaar coffeeshophouder. Ik heb goed gespaard."

Maar is Josemans niet medeschuldig aan het feit dat zijn personeelsleden nu weer op straat staan? Hij had zich toch ook neer kunnen leggen bij de buitelander-regel? Josemans laat zijn vriendelijkheid varen. "Dat vind ik een rare vraag." Met stemverheffing: "Mijn werknemers zijn blij dat ik een principieel standpunt inneem. Dit is niet mijn keuze, dit is de keuze van Hoes."

14.30u

Straatdealers

Het politiebusje dat net op de Wilhelminabrug stond, is verdwenen. Er staat nu een patrouillewagen onder de brug. Een jaar geleden duurde het nog geen tien minuten voor een slenterende veertig-minner hier werd aangesproken door drugsrunners. Nu houden ze zich koest, zelfs buiten het zicht van de politie. Een dag eerder is een aantal straatdealers opgepakt.

Kort nadat de coffeeshops de deuren weer openden voor buitenlanders, ging de politie de straatdealers fanatieker aanpakken. Twee weken terug kreeg Maastricht hiervoor extra agenten. De overlast is gedaald, maar de Maastrichtenaren verschillen van mening over de oorzaak.

Voor medewerkster Michelle van goudinkoop 't Goudklompje is het duidelijk: "Coffeeshops dicht: overlast. Coffeeshops open: geen overlast", zegt ze. In de periode dat de coffeeshops geen drugs aan buitenlanders verkochten, zag ze veel drugsrunners. "Oudere dames durfden niet goed bij ons naar binnen", vertelt ze. Ze wijst op de deur, waarvan alleen de onderste helft doorzichtig is. "Altijd dezelfden. Op een gegeven moment herkende ik ze aan hun schoenen! Elke dag hebben we de politie gebeld."

15.30u

Dweilen met de kraan open

Voor 't Goudklompje spreekt een agent vanachter het stuur een lange jongen met een glimmend blauw bomberjack aan. Hij vindt dat die zich verdacht gedraagt. De jongen doet zijn jas open. "Kijk dan! Ik heb helemaal niets!" De agent overlegt over de portofoon met een collega. "Je hebt een boete openstaan", laat hij de jongen weten. "Wat! Ik heb pas 507 euro overgemaakt! Dat is toch niet normaal!", roept de jongen. Tien minuten later mag hij weer gaan. "Niet runnen hè!", roept de agent hem na.

Volgens Josemans en een deel van de buurtbewoners en winkeliers is het dweilen met de kraan open, zo lang de coffeeshops niet aan buitenlanders mogen verkopen. Voorlopig liggen de coffeeshops en de politie echter op ramkoers. Acht van de dertien shops zijn dicht: sommige op last van burgemeester Hoes, anderen op eigen initiatief na een politie-inval. Pas na 12 juni komt er meer duidelijkheid, als de rechter in Maastricht zich buigt over de strafzaken tegen de coffeeshophouders. Vanwege de urgentie wordt de rechtszaak vervroegd behandeld.

De meeste sprekers in deze reportage wilden niet met hun (achter)naam in de krant. Ze willen niet dat anderen weten dat ze coffeeshops bezoeken, of ze zijn bang voor de drugsrunners.

Acht coffeeshops dicht

De coffeeshops in Maastricht verkochten sinds 5 mei weer drugs aan buitenlanders. Dat is tegen de regels.

Bij acht van de dertien coffeeshops in Maastricht zijn de afgelopen weken politie-invallen geweest. Zij zijn nu gesloten. Vijf andere shops gaan door met hun actie.

Vorige week wezen de coffeeshophouders een compromis van de gemeenteraad en burgemeester Hoes af. Nu komen ze zelf met een ander compromisvoorstel: als de politie hen vanaf nu met rust laat, zullen ze geen schadeclaim indienen.

Drugsrunners springen in het gat dat de coffeeshops achterlaten. Tussen coffeeshophouders en drugrunners in de stad bestaan grote spanningen.

Nu zoveel coffeeshops dicht zijn, dreigt de overlast door straathandel toe te nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden