'Kastje open mag, kastje slopen niet'

Senaat akkoord met huiszoekingen bij vreemdelingen, maar deze wet is niet de oplossing voor alles, erkent staatssecretaris Teeven

Hoe ver mag de politie gaan om de identiteit van een vreemdeling te achterhalen? Over die vraag is in Den Haag jarenlang gesproken, met als nieuwste uitkomst dat agenten meer bevoegdheden moeten krijgen. Nu mogen agenten vreemdelingen aanhouden, vastzetten voor verhoor en lichamelijk onderzoeken. Daar moet de mogelijkheid bijkomen om woningen en bedrijfsgebouwen te doorzoeken, concludeerde de Eerste Kamer gisteren. Volgende week wordt erover gestemd. In de Tweede Kamer steunden VVD, PvdA, PVV, CDA, SGP en 50PLUS vorig jaar al het plan.

Hoewel een enkele senator erop wees dat de wet perfect past in het straatje van staatssecretaris en 'crimefighter' Fred Teeven van veiligheid en justitie, wees de VVD'er in het debat fijntjes op het ontstaan van de wet. Het voorstel komt nog uit de koker van toenmalig PvdA-staatssecretaris Nebahat Albayrak.

Albayrak zag dat steeds meer vreemdelingen zich op straat niet direct konden identificeren: van 15 procent in 2006 tot 40 procent in 2009. Ze kondigde daarom in 2009 aan dat de politie woningen mocht doorzoeken, zonder toestemming van de vreemdeling. Maar niet lang daarna viel het vierde kabinet-Balkenende en bleef de wet jarenlang op de plank liggen.

Tot Teeven de vreemdelingenportefeuille onder zijn hoede kreeg. Hoewel hij niet aan de wieg van de wet stond, is hij groot voorstander. Want door de vreemdelingenpolitie huizen te laten doorzoeken, kunnen er meer identiteitsdocumenten boven tafel komen. Daardoor kan het makkelijker worden om mensen uit te zetten. Nu is van veel vreemdelingen de nationaliteit onbekend waardoor niet duidelijk is naar welk land zij teruggestuurd kunnen worden.

De vraag die senatoren gisteren nog bezig hield, was hoever agenten tijdens een huiszoeking mogen gaan. Want, redeneerden zij, een vreemdeling is nog geen crimineel en dient ook niet zo behandeld te worden. Eerder gaf Teeven al aan dat een blik in een sporttas of het inspecteren van een systeemplafond wat hem betreft moet kunnen. "Mag een slaapkamerkast dan ook doorzocht worden?", wilde SP-senator Arda Gerkens weten, die wees op de inbreuk op de privacy.

"Kastje open mag, kastje slopen niet", zei Teeven in een van zijn pogingen om de grenzen van de huiszoekingen te schetsen. Die zoekacties moeten het midden houden tussen zoekend rondkijken en het hele huis overhoop trekken. Er mag geen 'substantiële schade aan de ruimte of aan zaken die zich in de ruimte bevinden' ontstaan. "Het is bij uitstek niet een wet om met het mes tussen de tanden binnen te komen en alles gebroken achter te laten."

Ook vroegen senatoren zich af in hoeverre de huiszoekingen zin hebben. Vreemdelingen zullen snel op de hoogte zijn van de nieuwe regels en hun papieren bij derden onderbrengen, voorspelde SP'er Gerkens. "Vreemdelingen zullen deze niet meer in huizen bewaren. Welk probleem los je dan op?" Ook kunnen vreemdelingen hun stukken gaan bewaren op plekken waarbij de politie 'substantiële schade' moet toebrengen om deze te vinden, schetste D66-senator Thom de Graaf.

"Deze wet is niet de oplossing voor alles", erkende Teeven, die zich inmiddels verzekerd voelt van de steun van de Eerste Kamer. "Het is op voorhand niet uitgesloten dat vreemdelingen op bevoegdheden zullen anticiperen door documenten af te geven bij derden. Maar je maakt je wel heel afhankelijk als je je documenten bij je werkgever onderbrengt. De vraag is of dat op zo'n schaal zal gebeuren, dat deze wet nutteloos is. Hiertoe heb ik geen aanwijzingen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden