column

Kasteelheren in de zorg: het was, het ís om je dood te schamen

Bert Keizer Beeld Trouw
Bert KeizerBeeld Trouw

Moest u huilen of krijsen bij het genadeloze verslag van Rianne Oosterom in Trouw van 27 januari? U gaat die krant niet opzoeken dus hier een ultrakorte samenvatting: manager van gezondheidszorginstelling fuseert erop los totdat er een even reddeloze als heilloze klerezooi ontstaat.

Het gaat over Frans Kochen die er in het Limburgse in slaagde directeur te worden van een aantal ggz-instellingen. Het conglomeraat heette Virenze en het zenuwcentrum was gevestigd in kasteel Rijckholt in Gronsveld. Alleen al die kasteelsetting zou ook de grootste sukkel op het gebied van bedrijfsvoering aan het denken moeten zetten. Maar niet aldus in Gronsveld. Of nee, niet aldus in het krankzinnige land van non-profit-management.

De gevallen bedrijfsleider wordt beschreven als een mengsel van moeder Teresa en Machiavelli. Dat lijkt me een onterecht nare opmerking over de Italiaan, die erg veel wist over machtsuitoefening maar die daarbij zelf een onbesproken leven leidde. Over moeder Teresa zeggen we even niets.

Macht van uitzinnige proporties

Terug naar non-profit-management. Het is een vorm van besturen die heel specifieke ellende kan veroorzaken en dat komt omdat de macht die een manager in die sector naar zich toe kan trekken soms tot uitzinnige proporties kan uitgroeien. Denk maar niet dat er geen stemmen zijn in zo'n organisatie die erop aandringen dat het management door elkaar wordt geschud. Ik heb zelf tientallen jaren in non-profit-organisaties gewerkt, verpleeghuizen, en een van de opvallendste dingen daar is dat het zogeheten hoger management zich vrijwel altijd geheel weet los te koppelen van de werkvloer.

Dat is niet helemaal waar, ze houden wel een band met hun onderdanen en die wordt gevoed door wantrouwen. We vragen ons vaak af waar de alles verpestende controlezucht in de gezondheidszorg vandaankomt, die ertoe leidt dat professionals uren zitten te verneuken voor computerschermen. Die komt uit de kantoren van 'de managers'. Omdat ze daar niet goed snappen wat er op de werkvloer gebeurt, eisen ze afvinklijstjes die voor hen de illusie scheppen dat ze het wel snappen.

Klaar voor de eventuele doodschop

Maar dat wantrouwen is iets heel akeligs. Ik had eens dienst toen een bij ons opgenomen Bekende Nederlander onverwacht overleed. Ik had haar wel gezien op mijn ronde maar niets ondernomen. Later die dag overleed ze plotseling. De doodsoorzaak was onduidelijk en ik vond het erg pijnlijk allemaal. Had ik iets nagelaten? Haar plotselinge overlijden sprong me van alle kanten tegemoet uit radio, televisie en krant. Mijn collega's hielden me zo goed mogelijk overeind.

En onze directeur? Die ging achter mijn rug om naar die collega's toe met de vraag: "Heeft hij iets gemist? Moeten we maatregelen tegen hem nemen?" In plaats van naast me te gaan staan, positioneerde hij zich vlak achter me, voor de eventuele doodschop. En niemand die iets kon ondernemen tegen dergelijke misdragingen.

Non-profit-managers zijn regeerders zonder parlement. Boven hen staat een raad van toezicht, maar die waagt zich niet de organisatie in. Mocht een personeelslid over de directeur heen willen springen om bij die raad te gaan vertellen wat eraan schort dan breekt meteen de pleuris uit. Want zoiets ondermijnt de positie van de directeur, vindt men. Doe je dat toch, dan heb je een probleem. Zelfs na het faillissement van Virenze durven klagende personeelsleden nog steeds niet met hun naam in de krant.

'Frans, hoepel op'

Omdat de controle op hun machtsuitoefening zo beroerd is, kunnen managers in de gezondheidszorg heel ver gaan. Hoe ver? Nou, meneer Kochen was van zins kasteel Rijckholt in achttiende-eeuwse staat te herstellen, met parket, kroonluchters en behang in stijl. En niemand die zei: "Frans, hoepel op, doe gewoon je werk".

Ik heb een directeur gehad die naar Afrika ging om daar ouderenzorg te bestuderen. Het zal mij een zorg zijn, al gaan ze naar de maan om te kijken hoe ouderen het daar doen. Maar wat mij dwarszat was dat het geld voor dergelijke idiote initiatieven weggehaald werd bij de ouderen, geestelijk gehandicapten of dementerenden voor wie we voor moesten zorgen. Het was, het is, om je dood te schamen.

Lees hier het artikel van Rianne Oosterom: Hoe 's lands eerste commerciële ggz-instelling over de kop ging

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden