Kasparow: waar en wie zal dat betalen?

SAN LORENZO DEL ESCORIAL - Waar dollars de afgelopen jaren in overvloed het schaken zijn komen binnen rollen, daar lijkt het meest prominente evenement gelijke tred te houden met de economische wereldcrisis. Sportief werd het even als een zegen beschouwd dat Timman en Short een einde maakten aan de decennia lange Sowjet-overheersing in de wedloop naar de wereldtitel. Commercieel is sprake van devaluatie.

Voor de match om de hoogste mondiale eer tegen Gari Kasparow zijn nog geen financier en speellokatie gevonden. Wie bij de finale om de kandidatenmatches tussen Timman en Short in San Lorenzo del Escorial het woord sponsors laat vallen, krijgt als reactie 'moeilijk thema'. Een blik in de speelzaal brengt duidelijkheid. Geen enkele reclame-uiting valt er rond de speeltafel te ontwaren.

Luis Rentero Suarez, rijk geworden door het opbouwen van een keten kruidenierswinkels en organisator van het befaamde schaaktoernooi in Linares, kocht van de wereldschaakbond Fide de rechten voor het organiseren van de halve finale en eindstrijd van de kandidatenmatches. Dank zij vele sponsors en belangstelling van de Spaanse televisie pleegt de man winst te maken op zijn toernooi, maar vorig jaar ging het mis bij de duels Timman-Joesoepow en Short-Karpow. Rentero leed een gevoelig verlies en trachtte de finale elders te slijten. De Spaanse plaatsen Barcelona, Madrid en La Coruna toonden belangstelling; San Lorenzo, dat dit jaar 200 jaar bestaat, hapte daadwerkelijk toe. Met enige spijt, zo blijkt achteraf. Overheidsgeld was niet beschikbaar, daarvoor heeft Spanje vorig jaar te veel investeringen moeten doen in Barcelona (Olympische Spelen), Sevilla (Wereldtentoonstelling) en Madrid (Cultureel hoofdstad). Het bleek bovendien een onmogelijke opgave om voor het budget van 120 miljoen peseta's een donateur te vinden. Zelfs Nederlandse en Britse multinationals met vestigingen in Spanje zagen geen rendement in een investering in de schaakfinale. Er werden slechts enige kruimelsponsors aangetrokken; de kosten worden nu gedeeld door de initiatiefnemers, een communicatiebedrijf en de gemeente San Lorenzo.

Ook het prijzengeld voor de spelers is niet buitensporig hoog: 300 000 Zwitserse franken, waarvan de winnaar vijfachtste deel krijgt. Dat sluit niet echt aan bij de daadwerkelijke strijd om de wereldtitel, waar voor de winnaar meer dan een miljoen dollar beschikbaar moet zijn. Financieel aantrekkelijk is de match in Spanje voornamelijk door het miljoen Zwitserse franken dat de Duitse fabrikant van schaakcomputers Hegener & Glaser in 1988 uitloofde voor de eerste niet-Sowjetspeler die tegen Kasparow om de wereldtitel zou gaan schaken. Toen het door Timman en Short daadwerkelijk op uitbetalen aan kwam, werd dat bij nader inzien toch niet zo'n goed plan gevonden. Omdat de Oost-West tegenstelling niet meer bestaat, werd de belofte ingetrokken, zo luidde de verklaring. Toen de twee finalisten dat niet pikten, werd een verdeelsleutel gevonden, waarbij de schakers zich overigens verplichtten tot een tegenprestatie op reclamegebied later dit jaar. Beide schakers ontvingen 375 000 Zwitserse franken; de winnaar in Spanje toucheert een extra premie van een kwart miljoen in Zwitserse valuta.

Niet bekend

Maar Los Angeles haakte af. Niet zozeer vanwege de rassenrellen in april vorig jaar, zoals de officiele lezing luidt, maar omdat de sponsor in financiele problemen is gekomen. Vervolgens heeft Kasparow niet nagelaten om de waarde van de tweekamp te laten devalueren, door zich denigrerend uit te laten over de kwaliteit van kandidaat-tegenstands Timman en Short. Over de winnaar van de kandidatenfinale en het verloop van de strijd om de wereldtitel: "His name is Short and it will be short" . Het idee om de WK-match evenals in 1991 over twee steden te verdelen, boorde hij vakkundig de grond in: "Short en Timman zijn zo zwak, dat niemand de tweede helft van de match zal willen hebben."

Het is volstrekt onduidelijk uit hoeveel kandidaat-steden op 8 februari een keuze kan worden gemaakt, wel heeft de Fide inmiddels het gevraagde prijzengeld tot twee miljoen dollar laten zakken. Terwijl voorzitter Florencio Campomanes er aanvankelijk op stond dat het absurde bedrag van bijna zes miljoen dollar dat vorig jaar bij Spasski tegen de teruggekeerde Fischer op het spel stond, zou worden overtroffen.

Het is Timman nog steeds niet duidelijk waarom vorig jaar voor Los Angeles werd gekozen omdat voor de meeste belanghebbenden de Marokkaanse stad Rabat met een beter bod kwam. Maar de macht van Kasparow blijkt buiten proporties groot. Zoals de initiator achter de oprichting van de GMA (de 'vakbond' voor grootmeesters), Bessel Kok, vorig jaar opmerkte: "Als schaken wielrennen was, dan zou Kasparow het etappe-schema van de Tour de France samenstellen en bepalen hoeveel bergen erin mogen zitten."

Beledigd

Rabat is niet bereid opnieuw een bod te doen, diep beledigd door de verklaring van Kasparow dat hij niet wil spelen in een land waar de mensenrechten worden geschonden. Berlijn voelt de gevolgen van de economische recessie; het had als kandidaatstad voor de Olympische Spelen de match wel willen organiseren in de periode dat het IOC haar keuze maakt voor het evenement in het jaar 2000. Het Canadese Hamilton was in de markt, maar nimmer werd de door de Fide geeiste bankgarantie overlegd. Inmiddels is het gemeentebestuur van Barcelona in gesprek met de Fide. De stad heeft tussen de twee- en vierhonderd miljoen peseta's (tussen drie en zes miljoen gulden - red) voor de totale organisatie over. Hoop is ook gevestigd op Londen, indien Short de match met Timman in zijn voordeel beslist. Maar vooralsnog blijkt de belangstelling voor de huidige finale in Engeland bijzonder klein. Ook zou de Joegoslaaf Jezdimir Vasiljevic, de organisator van Spasski-Fischer op het Joegoslavische eiland Sveti Stefan, belangstelling hebben. Weliswaar staat de Fide achter de VN-boycot, maar zij laat haar lidstaten op dat punt vrij voor elk initiatief. Zo werd Spasski niet berispt, toen hij tegen Fischer sportief verloor maar financieel veel won.

Oplaaien

De moeizame wijze waarop tweekampen worden verkocht, heeft de discussie over de opzet van de WK-cyclus hevig doen oplaaien. Er wordt wel geld gestoken in curieuze ontmoetingen (Fischer zou de zestienjarige Hongaarse Judith Polgar gaan bekampen) en de aan populariteit winnende snelschaaktoernooien.

Dank zij Fischer kwam het grote geld in 1972 de schaaksport binnen, vooral omdat de politieke tegenstelling Oost-West het duel met Spasski beladen maakte. Vervolgens was er de vijandige sfeer tussen partijman Karpow en hervormer Kasparow die garant stond voor veel publiciteit. Maar nu telt slechts de kwaliteit van het spel, en blijken Short en Timman niet de aansprekende persoonlijkheden waar de wereld naar uitkijkt.

De lange, maanden durende tweekampen om de wereldtitel worden als een anachronisme beschouwd, maar de Fide lijkt daar vooralsnog geen verandering in te willen brengen. Campomanes wees er deze week trots op dat de driejaarlijkse WK-cyclus reeds tot een tweejaarlijkse dans is teruggebracht. Maar voor Short is dat duidelijk nog onvoldoende. Hij pleit voor een jaarlijks kandidatentoernooi met de sterkste grootmeesters van de wereldranglijst, gevolgd door een WK-match van maximaal vijf weken. Zowel hij als Timman vreest echter dat Kasparow een zo radicale verandering zal dwarsbomen zolang hij de regerend wereldkampioen is. De Rus van zijn troon stoten is daarvoor de enige mogelijkheid. Vooralsnog wordt niemand daartoe in staat geacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden