Kasparow en Fischer zijn tot elkaar veroordeeld

AMSTERDAM - "Als schaken wielrennen was, zou Kasparow het etappeschema voor de Tour de France samenstellen en bepalen hoeveel bergen erin mogen zitten." Nu uitgesproken, zou dit citaat een hoge actualiteitswaarde hebben.

Bessel Kok trok de conclusie al bijna een jaar geleden. De drijvende kracht achter de oprichting van de Grand Masters Association (GMA) wist als geen ander welk vlees hij in de kuip had. Hij liet het schaken dan ook voor wat het was.

Een begaafdere speler bestaat er momenteel niet, daarover is onder de topschakers geen discussie mogelijk. Maar als mens wordt Gary Kasparow beschouwd als een proleet die net zo makkelijk met belangen van zijn collega's solt, als hij achter de speeltafel vijandelijke stukken van het bord slaat. Met het rijzen van zijn ster vervaagden voor Kasparow de grenzen tussen zijn destructieve handelwijze binnen het oorlogsspel en zijn omgangsnormen in het maatschappelijke leven, tot deze totaal wegvielen.

Dat gebeurde onlangs met het bizarre telefoontje van zijn 'tegenpool', Nigel Short. De Britse uitdager van de wereldkampioen voelde zich op het financiele vlak bedrogen door de wereldschaakfederatie Fide en verkocht woedend zijn ziel aan de duivel. Als Professional Chess Association (PCA) wordt door de tweemansbond in eigen beheer de strijd om de 'wereldtitel' gehouden. Goedbeschouwd op dezelfde wilde wijze waarop Bobby Fischer en Boris Spasski elkaar vorig jaar in een lucratieve match vonden, en waarover Kasparow zich slechts schamper heeft uitgelaten. Fischer en Kasparow, de ongeslagen ex-Fide-wereldkampioenen, zoals Jan Timman ze betitelt. Zelf heeft de Nederlandse grootmeester na lang aarzelen en met enige gene het aanbod van de Fide geaccepteerd om tegen Anatoli Karpow om de officiele wereldtitel te spelen.

Schisma's, ze lijken onlosmakelijk verbonden met topschaken. Waar een eenheid onder de spelers gewenst is als front tegen het reeds jaren dubieuze bestuur van Fide-president Florencio Campomanes, denken de super-solisten over het algemeen slechts aan eigen belang. Slechts even leek een doorbraak in deze situatie te zijn gerealiseerd met het contract dat Kok in 1989 met zijn GMA afdwong bij de Fide. De spelersvakbond kreeg een beslissende stem inzake de inrichting en organisatie van de WK-cyclus en de match om de wereldtitel. Maar devoormalige voorzitter Kasparow vond het allemaal niet ver genoeg gaan en keerde zich tegen zijn voormalige strijdmakkers. Hij liet niets na om de GMA te ontmantelen. Hij meed de wereldbekertoernooien van de organisatie, poogde in Rusland een tegenhanger van de GMA op te richten en lurkte zelfs aan de vredespijp met zijn gezworen vijand Campomanes.

Kasparow heeft buiten het schaakbord onderhand met iedereen overspel gepleegd, maar het leverde hem slechts morele nederlagen op. Hij mocht van de Fide zelf op zoek naar sponsors voor zijn WK-match, maar stond met lege handen, toen Los Angeles een riant aanbod introk. Zijn vakbond in Rusland werd een mislukking en de invloedrijke Russische schaakbond veroordeelde het bondgenootschap met Short. Zoals overigens de hele schaakwereld het als een verwerpelijke actie betitelt. Slechts The Times prees de piraten als "nobele strijders voor het zelfbeschikkingsrecht van de topspelers" . Maar dat ooit zo eerbiedwaardige Britse dagblad heeft alle objectiviteit uit het oog verloren, nu het samen met een Nederlandse uitbater van 06-nummers voor drie miljoen pond de rechten van de match heeft verworven.

Geen gelegenheid laten Kasparow en Short voorbij gaan om te benadrukken dat het hen niet om geld is te doen. Ze hebben de schijn tegen, daar hun afscheiding wereldkundig werd gemaakt vlak nadat de Fide de nogal teleurstellende voorwaarden bekend maakte waaronder zij om de wereldtitel moesten gaan spelen. Nee, het gaat de beide heren om de toekomst van het professionele schaken, waarvoor tennis en golf model staan. "Ook daar regelen de topspelers hun eigen zaken en profiteert de overkoepelende bond alleen in financieel opzicht" , aldus de wereldkampioen. Binnen zijn egocentrische denkwereld heeft Kasparow natuurlijk alle gelijk aan zijn zijde: als enige echte topschaker komt alleen hem het recht toe zijn eigen zaken te regelen.

Bankrekening

Vooralsnog voeren de plannen van Short en Kasparow niet verder dan de hun bankrekening verruimende tweekamp. Een onderbouwd plan voor de herinrichting van het topschaken op de lange termijn werd niet gepresenteerd. Geen wonder dat niemand een woord van lof losliet. Hier was sprake van verraad, zeker van de kant van initiatiefnemer Short, die enkele dagen eerder nog een bestuursvergadering van de GMA had geleid. Niets was logischer geweest dan dat Short zijn grieven eerst daar ter sprake had gebracht om vervolgens Kasparow te bewegen met brede steun de revolutie te prediken. Een WKmatch onder de vlag van de GMA - desnoods met de Fide in de rol van figurant - was door iedereen serieus genomen, nu dreigen er bokspraktijken met een versnippering van kwaliteit en titels.

Kasparow en Short staan alleen, waarbij Short straks de rijke maar eenzame verliezer is en Kasparow veroordeeld lijkt tot roemloze rijkdom via een surrogaat-match tegen Fischer. Commercieel is succes verzekerd. Dat is in veel mindere mate het geval bij de officiele tweekamp om de wereldtitel, waartoe Timman en oud-wereldkampioen Anatoli Karpow na aandringen van de Fide hebben besloten. De Nederlander stapte zelfs van zijn principe af om niet in zijn woonplaats, Amsterdam, te willen spelen. De match moet immers verkoopbaar zijn.

Volgens Timman is het de enige mogelijkheid die de Fide openstaat krachtens haar eigen reglementen. De Fide moet echter wel, omdat zij afhankelijk is van haar percentage van het prijzengeld. Zuiver op de graat lijkt de voortzetting niet. De kandidatencyclus is bedoeld om een uitdager voort te brengen; de kampioen kan in een luie stoel afwachten. Zowel uitdager als titelhouder hebben zichzelf vrijwillig buitenspel gezet. Is het dan niet logisch om de verliezende finalist (Timman) tot wereldkampioen uit te roepen, omdat Karpow niet eens de finale van de kandidatenmatches haalde? Wenselijker lijkt het om de crisissituatie aan te grijpen voor hervorming van de huidige ellenlange WKreeks, waarvan iedereen vindt dat hij door de tijd is achterhaald. Voordat Timman aan zijn match met Short begon, concludeerde hij dat pas met de onttroning van Kasparow de buitensporig grote privileges van de wereldkampioen kunnen worden ingedamd. Want die consequentie heeft Kasparow in zijn nobelheid zelf niet getrokken: elke tennis- of golfkampioen keert na de korte euforie terug op aarde om met zijn gelijken van voren af aan opnieuw te gaan strijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden