Karzai geweldige president, juichte de wereld 10 jaar geleden. Wat ging er mis?

Archieffoto van een Afghaanse vrouw met kind Beeld ANP

Tien jaar geleden, toen Hamid Karzai werd aangewezen als de nieuwe president van Afghanistan, hing er iets in de lucht van Kabul waardoor alles in deze grauwe stad een beetje ging glimmen. Hoop. Na decennia van oorlog, geweld en onveiligheid, durfden mensen weer te geloven dat ze een toekomst hadden. Ze haalden hun spaargeld onder het matras vandaan en begonnen een klein bedrijfje, stuurden hun dochters naar school en zongen mee met de cassettebandjes die jarenlang waren verstopt voor de Taliban. Karzai zou hen naar een betere toekomst gaan leiden, zo juichte de hele wereld.

De keuze voor Karzai werd door iedereen als 'uitstekend' bestempeld. Hij werd vertrouwd door de Verenigde Staten (er waren zelfs geruchten dat hij voor de Amerikaanse geheime dienst had gewerkt), had gevochten tegen de Taliban, werd gesteund door alle etnische groepen van Afghanistan, maar was zelf Pathaan, de stam waar ook de Taliban uit is voortgekomen.

Tien jaar later heeft de bevolking nog maar weinig vertrouwen in Karzai - en ook Washington ziet hem allang niet meer als een betrouwbare partner. Het Arg-e-Shahi-Paleis waar de president samen met zijn vrouw en hun vijf jaar oude zoon woont, is symbolisch voor zijn huidige positie. Dikke, stenen muren met torentjes scheiden hem van het volk dat hij moet besturen, en moeten hem beschermen tegen mogelijke aanvallen van de Taliban. Hij is toegankelijk, maar alleen nadat mensen een aantal checkpoints hebben gepasseerd, hun persoonlijke spullen hebben ingeleverd (portemonnee, telefoons, pennen) en door veiligheidshonden zijn besnuffeld.

Kritiek
De eerste kritiek klonk al een jaar na zijn aantreden: Karzai zou niet meer zijn dan de burgemeester van Kabul. In de hoofdstad had hij de boel redelijk onder controle, maar buiten de stadsgrenzen maakten de warlords of de Taliban gewoon de dienst uit. Uit berichten die door WikiLeaks zijn gepubliceerd, blijkt dat de Amerikaanse ambassadeur Karl Eikenberry Karzai 'corrupt', 'incompetent' en een 'inadequate strategische partner' heeft genoemd.

Wat is er misgegaan?

Het vlaggenschip van Karzai was zijn politiek van 'de grote tent', een poging om alle etnische groepen en facties in zijn regering te betrekken. Het resultaat is dat voormalige warlords, die door de gewone Afghaan worden geassocieerd met de donkerste dagen van de oorlog, het beleid bepalen. Karzai verdedigt deze politieke keuze nog steeds 'omdat alle stammen deel uitmaken van het mozaïek van ons land', maar anderen zien het als een cruciale fout. Of, en dat is in Afghanistan onvergeeflijk, een teken van zwakte.

Archieffoto van Hamid Karzai Beeld ANP

Een andere klacht is de enorme corruptie binnen het regime: zowel hoge functionarissen als de kleine ambtenaren zouden alleen in ruil voor steekpenningen in actie komen en bovendien constant proberen hun eigen familie aan lucratieve baantjes te helpen. Dat geldt ook voor Karzai: zijn herverkiezing in 2009 is omgeven met verhalen over verkiezingsfraude en zijn bankrekening in Dubai zou de afgelopen jaren met miljoenen zijn gegroeid. Karzai zelf sputtert dat de internationale gemeenschap deze corruptie aanwakkert: het zijn de buitenlandse bedrijven en diplomaten die contracten geven aan familieleden van hooggeplaatste regeringsfunctionarissen.

Bruiloft
De militaire operaties van de Amerikanen en de NAVO maken de positie van Karzai ook niet gemakkelijker. In sommige gebieden wordt bijna geen bruiloft meer buiten de deur gehouden, omdat Amerikaanse piloten deze feesten vanuit de lucht zo vaak aanzagen voor een bijeenkomst van Talibanstrijders, en hun bommen er op los lieten. In februari dit jaar escaleerde de Afghaanse onvrede, toen vuilniswerkers de geblakerde resten van korans vonden op de Amerikaanse luchtmachtbasis Bagram. In het hele land ontstonden rellen, waarbij tientallen mensen de dood vonden. Toch moet Karzai de internationale aanwezigheid steeds weer verdedigen, waardoor hij door veel Afghanen als een Amerikaanse stroman wordt gezien.

Demonstranten verbranden de Amerikaanse vlag Beeld ANP

Afghanen zijn bovendien gefrustreerd omdat er, ondanks de gouden bergen die tien jaar geleden zijn beloofd, zo weinig is veranderd. De meeste mensen leven in bittere armoede en de veiligheid in grote delen van het land is zo slecht, dat de bevolking weer verlangd naar de 'sterke hand' van de Taliban.

Deze worden ook steeds sterker. De 'burgemeester van Kabul' is allang niet meer in staat om zelfs maar de veiligheid in de hoofdstad te garanderen: de glazen pui van het winkelcentrum dat een optimistische ondernemer in 2003 liet bouwen, is bij een bomaanslag uiteen gespat en nooit meer herbouwd. De hoop die de bevolking tien jaar geleden voelde, ligt vertrapt in het gruizige stof dat de straten bedekt, naast de scherven.

Een kind in het oude gedeelte van Kabul. Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden