Kartonindustrie blij verrast

OUDE PEKELA, ASSEN - Honderden medewerkers van de noordelijke kartonindustrie zijn gisteren fluitend en zingend naar hun werk getogen. Of althans minimaal zachtjes neuriënd. Want opgelucht moeten ze zijn, de in totaal ruim 1400 medewerkers van de karton-industrie in Groningen en Drenthe.

HANS DE PRETER

Het touwtje waarmee een molensteen sinds november op hun nek was gebonden, werd dinsdagmiddag met één kordate beweging doorgesneden. Maandenlang leefden ze in de vrees dat er een nieuwe ontslaggolf in de massief-kartonindustrie zat aan te komen.

Maar de werkelijkheid pakte anders uit. Na raadpleging van de bonden besloot moederconcern KNP BT tot veler verrassing dat de absoluut gewenste kostenbeparing ook kon worden bereikt door personeel flexibel in te zetten. Dure stilstand van machines moet daarmee worden voorkomen.

“We zijn er akelig trots op dat de directie voor deze koers heeft gekozen. Van het personeel wordt zeker ook een bijdrage gevraagd in de operatie. Maar het is echt fantastisch dat een ontslaggolf is uitgebleven”, aldus vakbondsbestuurder F. Westenbrink van de Industriebond FNV, die eerder op een dergelijk beleid had aangedrongen.

De kartonindustrie in Groningen en Drenthe behoort tegenwoordig tot de beste kartonbedrijven ter wereld. De periode dat karton nog van stro werd gemaakt, ligt al jaren achter ons. Dat was de tijd - er wordt haast romantisch op terug gekeken - van actiecomité's die onder leiding van communist Fré Meis tegen ontslagen vochten in de destijds nogal wankele bedrijfstak.

Op initiatief van de overheid kwam er vijftien jaar geleden een zeer ingrijpende reorganisatie op gang. Daarbij werd stro als grondstof vervangen door oud papier. Bovendien werden kleine fabrieken opgekocht door moderne, kapitaalkrachtige concerns als KNP en Bührmann-Tetterode, die uiteindelijk samen fuseerden tot KNP BT. Sindsdien werkt de noordelijke kartonindustrie kapitaalsintensief en met hoogwaardige technologie. Er zijn nu fabrieken in Hoogezand-Sappemeer (570 werknemers), Nieuweschans en Coevorden (332), en Oude Pekela (502). In deze fabrieken worden verschillende soorten karton geproduceerd. Verpakkingskarton voor stevige dozen, golfkarton en grafisch karton, een kwaliteitsprodukt waarvan onder meer ordner-mappen, legpuzzels en boekomslagen worden gemaakt.

De resultaten van deze, sinds de grote herstructurering redelijk florerende bedrijven, kwamen in het derde kwartaal van '95 plotseling onder druk te staan. Een van de aanleidingen vormde het feit dat de prijs van grondstof oud papier als een jojo op en neer vliegt. Door een enorme aanvoer van goedkoop papier uit Duitsland kelderde plotseling de prijs, waardoor de fabrieken hun kort daarvoor ingeslagen grote hoeveelheden papier in één keer moesten afwaarderen. Daarmee gingen miljoenen verloren.

Kratjes

Een andere oorzaak voor de tegenvallende resultaten is dat een toenemend aantal afnemers van verpakkingskarton, zoals tuinders, vis- , groente- en fruithandelaren, overschakelt op kunststof verpakking, zoals plastic kratjes. Dit vervangingsprobleem doet zich niet voor bij het grafisch karton: dat floreert bijzonder. KNP BT is met dit hoogwaardige karton zelfs wereld-marktleider, met exporten naar onder meer het Verre Oosten, Afrika en Australië.

Een derde poot vormt een gespecialiseerde tussenvorm tussen grafisch en massief karton. Het gaat om zeer luxe kartonnen verpakkingen, bijvoorbeeld voor flesjes eau de cologne. Dit karton komt uit de fabriek Attica in Oude Pekela. Dit kartonprodukt is per definitie niet geschikt voor massaproduktie en dus bestemd voor een 'niche' in de markt. Nadeel van dit produkt is dat de machines soms stil moeten staan wanneer er geen opdrachtgever is voor dergelijke exclusieve verpakkingen.

De prijsdalingen voor oud papier, de komst van concurrerend verpakkingsmateriaal en het stilstaan van dure machines, vormen samen de verklaringen voor de tegenvallende resultaten in het derde kwartaal van 1995. Vandaar dat in november een reorganisatieplan werd aangekondigd voor januari 1996, terwijl om niet geheel duidelijke redenen twee directieleden (Paalman en Spits) het veld ruimden. De speculaties over massaontslagen konden daarop beginnen.

Dat het er niet van is gekomen, heeft waarschijnlijk ook te maken met het feit dat de resultaten van de karton-divisie van KNP BT zich eind 1995 herstelden.

Volgens een woordvoerder van KNP BT in Amsterdam is niet gekozen voor massaontslagen, omdat het volgens de directie ook mogelijk moet zijn om kosten te verlagen door een flexibeler personeelsinzet. In elk geval is er volgens hem wel degelijk toekomst voor het massief karton als verpakkingsmiddel. “Karton is nu eenmaal veel beter uit milieu-overwegingen, dan plastic kratjes. Maar dan moet de prijs van het karton natuurlijk wel concurrerend zijn.”

Voor KNP BT blijft de produktie van massief karton voorlopig danook aantrekkelijk. Het gaat om een half miljard gulden omzet op een totaal van 15 miljard voor KNP BT als geheel. “Ik zeg niet dat het een héle mooie industrie is. Maar zolang je concurrerend blijft, valt er wat te verdienen. We zitten momenteel niet in een verliessituatie. Daarom is drastisch ingrijpen niet noodzakelijk. Vanuit sociaal oogpunt is een geleidelijke kostenreductie het meest wenselijk, en gelukkig kan dat nu”, aldus de concern-woordvoerder.

Districtsbestuurder Westenbrink vindt dat de komende tijd ook moet worden gebruikt om nieuwe markten aan te boren. “Emotioneel ligt het misschien nog wat moeilijk in Nederland, maar je zou kunnen denken aan kartonnen lijkkisten. Waarom niet? Dat is veel beter dan een kist van massief eikehout.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden