Karremans blijft altijd omstreden

Thom Karremans (l) praat met een oud-Dutchbatter als hij arriveert bij het gerechtshof in Arnhem. Beeld anp
Thom Karremans (l) praat met een oud-Dutchbatter als hij arriveert bij het gerechtshof in Arnhem.Beeld anp

Het is als een wond die telkens weer wordt opengekrabd. Vandaag moest overste Karremans zich in de rechtbank verantwoorden voor zijn rol in de val van de moslimenclave in Sebrenica, en de genocide die er vervolgens plaatsvond.

De zitting vond achter besloten deuren plaats, maar achteraf sprak Karremans met de pers. Hij herhaalde dat volgens hem de schuld van de genocide niet bij hem gelegd kan worden, omdat zijn eenheid met 'proppenschieters' op pad was gestuurd, en de enclave dus nooit had kunnen verdedigen. "Niemand in de wereld is ons te hulp geschoten."

Al sinds de val van de moslimenclave in 1995 en de moord op 7000 moslimmannen achtervolgt de geschiedenis oud-Dutchbatcommandant Thom Karremans. En wie dacht dat er een punt achter de treurige geschiedenis kon worden gezet na de parlementaire enquete in 2003, zat er gruwelijk naast. Vandaag eisten de nabestaanden van drie slachtoffers bij het gerechtshof in Arnhem dat het Openbaar Ministerie Karremans alsnog vervolgt. Het OM kwam vorig jaar nog tot de conclusie dat Karremans niet verwijtbaar heeft gehandeld. Maar nabestaanden en hun advocate Liesbeth Zegveld vinden dat 'er nooit een volwaardig onderzoek is geweest'.

'Waardeloze pianist'
Karremans werd beroemd door zijn uitspraak 'Don't shoot the piano player', waarna hij het glas hief met driesterrengeneraal Ratko Mladic.

Dat gebeurde op 11 juli 1995, de dag van de val van moslimenclave Srebrenica. In de week ervoor had Karremans meermalen om luchtsteun gevraagd, steeds tevergeefs. De camera registreerde vervolgens hoe de dominante Mladic de bangige Karremans verbaal intimideerde, die wist dat hij nu weinig in te brengen had tegen zijn gesprekspartner. Nadat Karremans had gevraagd om niet op de 'pianospeler' te schieten, riposteerde Mladic: 'U bent een waardeloze pianist'. Vervolgens dwingt Mladic Karremans min of meer om met hem te drinken.

Een dag later worden de moslims die hun toevlucht hadden gezocht op de Nederlandse compound weggehaald. De Nederlandse militairen werken mee met het scheiden van de mannen van de vrouwen en de kinderen. Later blijkt dat 8000 Bosniërs, vooral mannen, in die dagen vermoord werden.

Op 21 juni, als Dutchbat de enclave verlaat, krijgt Karremans nog een lampenkap cadeau van Mladic, en wordt er voor de tweede keer het glas geheven. Zijn uitspraak op diezelde dag dat er in het conflict 'geen good guys en bad guys' zijn, wekt gelijk al verbazing.


Al sinds 2005 proberen de nabestaanden Karremans te vervolgen. Een van hen is Hasan Nuhanovic, toen tolk van Dutchbat. Zijn broer en vader werden destijds ook overgedragen aan de Bosnische Serviërs die het bloedbad aanrichtten. Datzelfde lot onderging Rizo Mustafic, elektricien van Dutchbat. Ook zijn nabestaanden willen vervolging. Nu hebben ze een zogeheten artikel-12 procedure aangespannen, waarin het gerechtshof het OM kan dwingen alsnog tot vervolging over te gaan. Dat zou niet alleen moeten gelden voor Karremans, maar ook voor zijn toenmalige rechterhand Rob Franken en adjudant Berend Oosterveen.

Karremans liet bij monde van zijn advocaat Geert-Jan Knoops weten dat hij het heel zwaar heeft met de aantijging dat hij betrokken zou zijn bij genocide. Hij hoopt dat er een einde aan komt, 'net als aan de onzekerheid waarin hij en andere oud-Dutchbatters al 19 jaar zitten'.

Getuigenverklaringen
Karremans krijgt bijval uit een andere, niet bepaald onomstreden hoek. De juridisch adviseur van Radovan Karadzic heeft getuigenverklaringen uit het proces van Karadzic beschikbaar gesteld die Karremans zouden kunnen helpen in zijn verweer. Frappant, want tegen de Bosnisch-Servische oud-leider is zelf levenslang geëist voor zijn rol in de genocide van Srebrenica.

Uit de getuigenverklaringen zou blijken dat Karadzic rond de val van de door Dutchbat beschermde enclave geen signaal had dat er een massamoord ophanden was. Karadzic schuift de op zijn beurt de Servische oud-generaal Ratko Mladic naar voren als schuldige, die zelfstandig tot de aanval op Srebrenica zou hebben besloten. "Als zelfs Karadzic niet wist wat ging gebeuren, kan dat ook Karremans niet worden verweten", stelt Gert-Jan Knoops, de advocaat van Karremans.

Begin vorige maand eindigde na vijf jaar het proces tegen Karadzic bij het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag, waar hij terechtstond voor oorlogsmisdaden en zijn rol bij de genocide. De uitspraak wordt volgend jaar zomer verwacht.

Hart onder de riem
De zitting vond vandaag achter gesloten deuren plaats. Een delegatie oud-Dutchbatters was naar Arnhem gekomen om Karremans een hart onder de riem te steken. Ze vinden dat hij onschuldig is en dat de mensen die de beslissingen van hogerhand hebben gemaakt de militairen in de steek hebben gelaten. Volgens hen moet niet Karremans voor het gerecht staan, maar hogere bevelhebbers en politici.

De uitspraak over Karremans volgt over zes weken. Mocht het hof besluiten dat er toch een strafzaak komt, dan zal Knoops ervoor pleiten de politiek verantwoordelijken op te roepen voor die zaak: minister van Defensie Joris Voorhoeve en oud-premier Wim Kok.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden