Karl Marx keert terug naar Berlijn

August Diehl (rechts) als Karl Marx en Stefan Konarske (links) als Friedrich Engels, in Le Jeune Karl Marx van Raoul Peck. Beeld Le jeune Karl Marx

Trouw doet tot en met 19 februari verslag van het 67ste filmfestival van Berlijn. Dit festival betekent naast het traditionele snelgerecht Curry Wurst und Bier natuurlijk ook volop Duitse films. Over eentje raakten we het afgelopen jaar maar niet uitgepraat. 

Dat is Maren Ade’s ‘Toni Erdmann’, die bij de bookmakers inmiddels als favoriet geldt voor de Oscar voor beste buitenlandse film. De bekendmaking dat er een Hollywood-remake komt, waarvoor Jack Nicholson (79) speciaal terugkeert van pensioen, heeft het vuurtje afgelopen week nog wat extra opgestookt.

Maar ook aan nieuwe Duitse films geen gebrek in Berlijn. Van de achttien films die geselecteerd zijn voor de competitie, maken drie Duitse producties kans op de Gouden Beer. Andres Veiel, die eerder opviel met de RAF-documentaire ‘Black Box BRD’, presenteert met ‘Beuys’ een documentaire over de Duitse kunstenaar Joseph Beuys waarvoor gebruik is gemaakt van niet eerder vertoond beeld- en geluidsmateriaal.

Een andere opvallende verschijning in competitie is oudgediende Volker Schlöndorf (77) die met de Günter Grass-verfilming ‘Die Blechtrommel’ een kleine veertig jaar geleden Oscargoud won. In ‘Rückkehr nach Montauk’ (Return to Montauk) buigt Schlöndorff zich over een kleinere, intiemere liefdesgeschiedenis van een man en een vrouw die elkaar na twintig jaar weer tegen het lijf lopen in New York. Vraag is of er toekomst is voor hun gezamenlijke verleden. 

Schlondorff is van de protestgeneratie en heeft ondertussen niets van zijn politieke elan verloren, getuige zijn aanwezigheid bij een protest tegen de opsluiting van de Oekraïense regisseur Oleg Sentsov. Sentsov werd in 2014 gearresteerd door de Russische veiligheidsdienst, nadat hij de Euromaiden-protesten in Kiev had gesteund en zich uit had gesproken tegen de inlijving van de Krim door Rusland. Filmmakers en festivalbezoekers hielden bij de première van de film 'The Trial: The State of Russia vs Oleg Sentsov' borden omhoog waarop borden de vrijlating van de regisseur werd geëist.

Geschiedenis

Dat de geschiedenis nooit ver weg is in Duitsland bewijst vooral ‘Babylon Berlin’, de groots opgezette televisieserie van Tom Tykwer & co. die deze week hoge ogen gooit op de Europese Film Markt, het onderdeel van het festival waar kopers en verkopers van nieuwe waar actief zijn. Het gaat om een Raymond Chandler-achtige misdaadserie, gesitueerd in vooroorlogs Berlijn. Een groots opgezette Krimi dus, daar smullen ze hier van. Met een budget van 45 miljoen dollar is het de duurste, niet-Engelstalige televisieserie ooit gemaakt.

Met vooroorlogs Berlijn wordt overigens het jaar 1929 bedoeld waarin de neergang van de wereldeconomie werd gevolgd door de opkomst van het rechts-extremisme. Parallellen met onze tijd liggen voor de hand: de financiële crisis, gevolgd door de groei van rechtse partijen in Europa, de Brexit in Engeland en het Trumpisme in Amerika.

De tekst gaat verder onder afbeelding.

Een communistische demonstratie voor politiehoofdkantoor in Berlijn uit Babylon Berlin. Beeld Babylon Berlin

Hoe al die nieuwe Duitse producties het gaan doen, en wat de invloed zal zijn van het eposachtige ‘Berlin Babylon’ op de manier waarop we televisieseries maken in Europa, zal de komende tijd moeten blijken. Opvallend is in ieder geval dat in Berlijn niet alleen discussies over bioscoopfilms maar vooral ook over televisieseries op het programma staan, bijeenkomsten met onderwerpen als ‘Financing and Distribution Strategies for Binge-worthy TV’.

Happening in Berlijn

En ook hier kan een blik op de geschiedenis niet achterwege blijven. Zo ging in de Volksbühne, het prachtige theater op de Rosa-Luxemburg Platz, de gerestaureerde versie van ‘Acht Stunden sind kein Tag’ in première, de vijfdelige televisieserie van Rainer Werner Fassbinder uit 1972. Een grote happening hier in Berlijn, met veel toegestroomde Fassbinder-fans die natuurlijk precies weten hoe de regisseur met ‘Berlin Alexanderplatz’ ooit televisie-revolutie schreef.

‘Acht Stunden sind kein Tag’ werd een klein decennium voor ‘Berlin Alexanderplatz’ gemaakt, en is misschien wat minder bekend, maar daar zal de restauratie en de hernieuwde verspreiding van de televisieserie (met onder meer Hanna Schygulla) zeker verandering in brengen. Zo maakte Fassbinder met ‘Acht Stunden’ de eerste televisieserie over arbeiders en hun problemen. Dat entertainment en maatschappijkritiek samen konden gaan, werd tot 1972, toen Fassbinder zijn vijfluik presenteerde, voor onmogelijk gehouden.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Acht Stunden sind kein Tag, met links Irm Hermann en rechts Hanna Schygulla. Beeld Acht Stunden sind kein Tag

Sociaal en politiek engagement is iets waar de Berlinale zich juist op laat voorstaan, niet alleen door Fassbinders arbeidersdrama opnieuw onder de aandacht te brengen, maar ook door de programmering van ‘Le Jeune Karl Marx’, de fascinerende nieuwe speelfilm van Raoul Peck over de vriendschap tussen Karl Marx en Friedrich Engels. Twee idealististische jonge mannen die midden 19de eeuw aan de wortels stonden van een internationale socialististische beweging, en samen het Communistisch Manifest schreven, met de nadruk op samen.

Tussenstand competitie:

‘On Body and Soul’ van de Hongaarse regisseuse Ildikó Enyedi maakte tot nu toe de meeste indruk, een hoogst origineel en puntgaaf liefdesverhaal waarin een man en een vrouw, werkzaam in een Hongaarse vleesfabriek, elkaar als herten in hun dromen ontmoeten.

Het slechtst ontvangen is ‘The Dinner’ van de Amerikaanse regisseur Oren Moverman, de derde verfilming van Herman Kochs bestseller Het Diner, een film die humorvol begint, maar al snel de weg kwijt raakt. Koch, aanwezig bij de première in Berlijn, was naar verluidt zo boos om de moralistische Amerikaanse versie van zijn boek, dat hij het premièrefeestje niet afwachtte, en spoorslags terugkeerde naar Nederland.

Bekijk hieronder de trailer van Le Jeune Karl Marx.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden