Kardinaal die doofpot verkoos boven rechtbank

De Poolse kardinaal Jozef Glemp, deze week overleden op 83-jarige leeftijd, liep al tegen de tachtig toen hij onverwacht langer moest doorwerken. Op het laatste moment trok zijn opvolger Stanislav Wielgus zich terug. Die had gecollaboreerd met de Poolse geheime politie in de tijd van het communisme. Belastende archiefstukken erover waren in de pers verschenen. Het incident was tekenend voor de ingewikkelde verstrengeling van de Poolse katholieke kerk met de politiek. Tegen die achtergrond was Josef Glemp een kwart eeuw aartsbisschop van Warschau.

Hij was vooral gehoorzaam, al vergt het wel enige uitleg, aan wie of waaraan Glemp dan gehoorzaam was. Glemp gold als gezagstrouw, maar kwam soms in botsing met het Vaticaan. Hij ging door het vuur voor de katholieke kerk in Polen, maar weigerde de priester Popieluszko te steunen, toen die in gevaar kwam wegens zijn verzet tegen het communistische regime. Popieluszko werd vermoord en daarna pas betuigde Glemp zijn spijt.

Jozef Glemp was negen jaar jonger dan zijn landgenoot Karol Wojtyla, de latere paus Johannes Paulus II. In 1983 ontving Glemp van deze paus de kardinaalstitel. Ze waren dan wel landgenoten, maar geen geestverwanten als het ging om de verhouding tot Joden. Waar paus Johannes Paulus II indruk maakte door zijn excuus wegens de eeuwenlange antisemitische opstelling van zijn kerk, liet Glemp zich geregeld licht vijandig uit tegenover Joden. Zo bleef hij verdedigen dat er op het terrein van het voormalige concentratiekamp Auschwitz een karmelietessenklooster moest blijven.

Zijn houding in de tijd dat Polen communistisch was, is altijd wat schimmig gebleven. Of Glemp heeft samengewerkt met het regime, is nooit gebleken. Wel heeft hij zijn bijna-opvolger Wielgus altijd verdedigd. Glemp heeft het Vaticaan nooit ingelicht over het verleden van Wielgus. Daarover was Rome niet te spreken. Tegelijk heeft Jozef Glemp wel weer steun gegeven aan Lech Walesa, de vakbondsman die symbool werd voor het einde van het communisme. Als aartsbisschop van Warschau was Glemp primaat van de katholieke kerk in Polen. Hij was van 1981 tot 2004 voorzitter van de Poolse bisschoppenconferentie. Veel langer dan de latere, democratische voorschriften toestonden, maar zelf meende de kardinaal dat hij de juiste man op de juiste plaats was.

De kwestie van seksueel misbruik door priesters mag dan in de media gekomen zijn na zijn terugtreden als aartsbisschop, het misbruik heeft zich deels wel afgespeeld in de tijd dat Glemp in functie was. Glemp heeft daarbij consequent voor de doofpot gekozen, in plaats van voor de rechtbank. Glemp heeft zich veelvuldig in duidelijke bewoordingen uitgelaten over binnenlandse en buitenlandse politieke kwesties. Zo waarschuwde hij keer op keer voor toetreding tot de Europese Unie. Zijn argument was dat de Polen dan net zo massaal de kerk zouden verlaten als de inwoners van EU-landen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden