Karadzic bedreef genocide, maar alleen in Srebrenica

Bosnisch-Servische leider krijgt voor talloze misdrijven veertig jaar cel

Het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag heeft de voormalig Bosnisch-Servische leider Radovan Karadzic gisteren veroordeeld tot veertig jaar gevangenisstraf. Als president van de zelfverklaarde Servische Republiek in Bosnië-Herzegovina was hij volgens het tribunaal medeverantwoordelijk voor talloze misdrijven die zijn troepen begingen tegen niet-Serviërs tijdens de oorlog in Bosnië van 1992 tot 1995.

Karadzic hoorde de straf onbewogen aan. Pas toen hij na het vonnis met zijn juridisch adviseurs overlegde, liet hij met een wrang lachje enige emotie blijken. Adviseur Peter Robinson liet weten dat Karadzic verbaasd en teleurgesteld is en in hoger beroep wil gaan. Karadzic zegt steeds dat hij een vredelievend man is, en dat hij altijd heeft geprobeerd bloedvergieten te voorkomen.

De rechtbank noemt Karadzic daarentegen een 'spil' in een vooropgezet plan om een etnisch-Servische staat te stichten in delen van Bosnië tijdens de oorlog. Hiervoor moesten honderdduizenden niet-Serviërs worden verdreven en daar was Karadzic zich volgens het vonnis 'volledig van bewust'. Hij deed ook niet genoeg om misdaden van zijn militairen te stoppen en moedigde die daarmee in feite aan, zegt het tribunaal. Bovendien probeerde hij de misdrijven te verdoezelen door valse informatie te verspreiden.

Dat maakt Karadzic schuldig aan een lange reeks gruwelijke praktijken tijdens de oorlog. Daaronder een grootschalige etnische zuiveringscampagne door heel Bosnië waarbij duizenden mensen omkwamen, het ruim drie jaar durende beleg van de hoofdstad Sarajevo waarbij twaalfduizend burgerdoden vielen en de genocide op de ruim achtduizend mannen en jongens van Srebrenica.

Karadzic gaf misschien geen opdracht tot deze genocide, maar hij werd continu op de hoogte gehouden van wat er gebeurde, en dat betekent voor de rechters dat er aan zijn instemming niet getwijfeld kan worden. De rechter citeerde tot tweemaal toe zijn omfloerste antwoord op de vraag wat er met de gevangen genomen mannen uit Srebrenica moest gebeuren: "De goederen moeten naar het magazijn worden gebracht." Direct daarna begonnen officieren een discussie over wáár - en niet of - de gevangenen moesten worden vermoord. Het laat de rechters geen twijfel dat Karadzic met die moordpartij had ingestemd.

Een heikel punt was aanklacht 1, die stelde dat de etnische zuiveringscampagne in een groot aantal steden en dorpen neerkwam op genocide. Milities gingen daar van deur tot deur, executeerden vele niet-Serviërs, joegen anderen weg en namen ook duizenden mensen mee naar gevangenenkampen. Deze gedetineerden verbleven in onmenselijke omstandigheden. Ze werden routinematig gemarteld en velen werden vermoord. Op deze manier werd bijvoorbeeld de stad Prijedor in Noord-Bosnië half ontvolkt. Zo'n zestigduizend Bosnische Moslims en Kroaten verdwenen uit de stad.

Hoewel de rechtbank al deze misdaden bewezen acht, en ook stelt dat Karadzic er een grote verantwoordelijkheid voor draagt, waren de rechters er niet van overtuigd dat dit vooraf welbewust bedoeld was om de slachtoffers als etnische groep te vernietigen. Dat is een voorwaarde voor een veroordeling wegens genocide.

De straf van veertig jaar betekent dat de zeventigjarige Karadzic de rest van zijn leven vastzit, maar zij is lager dan het geëiste 'levenslang'. Aanklager Serge Brammertz zei in een reactie dat hij tevreden is met de uitspraak, maar hij overweegt toch in hoger beroep te gaan. Om de strafmaat, en om de genocide buiten Srebrenica alsnog bewezen te krijgen.

Gijzeling Karadzic' idee

Behalve de duizenden gevallen van moord en marteling stond Karadzic ook terecht voor een dramatische episode in de Bosnische oorlog waarbij ruim tweehonderd VN-soldaten werden gegijzeld. Nadat de Navo stellingen van de Bosnische Serviërs had gebombardeerd, dwongen Karadzic' troepen de VN-ers om als levend schild te dienen voor hun bunkers en andere belangrijke lokaties.

Karadzic gaf altijd hoog op van zijn rol als bemiddelaar om de VN'ers vrij te krijgen, maar de rechters benadrukken vooral hoe hij de 'drijvende kracht was achter deze hele operatie'. Het feit dat hij het VN-personeel ongedeerd weer vrij kon krijgen onderstreept vooral dat hij degene was die aan de touwtjes trok.

De gijzelingsaffaire was een van de redenen dat de VN terughoudend waren met luchtaanvallen, wat mede zou verklaren waarom luchtsteun voor het Nederlandse bataljon in Srebrenica uitbleef.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden