'Kapotmaken ecosysteem is als verbranden Van Gogh's. Maar is dat erg?'

Is het erg als een ecosysteem met al haar verscheidenheid verdwijnt?Beeld AFP

Britse onderzoekers schreven vorige week in het wetenschappelijk tijdschrift Nature dat het Amazonegebied minder vatbaar is voor klimaatverandering dan gedacht. Maar was er een paar weken geleden geen studie van NASA waaruit het tegenovergestelde bleek? Twee weken geleden beweerde Noorse onderzoekers dat de aarde niet met 3 graden Celsius opwarmt, maar met 1,9 graden. Hoe is dat te rijmen met het bericht in diezelfde week dat dieselroet een onverwachte grote rol speelt in de opwarming?

Wie de verschillende berichten over het klimaat volgt moet het af toe duizelen. Dát de aarde opwarmt staat vast, maar hoeveel, wat zijn de effecten en waarom hebben we zoveel moeite met onzekerheden in het klimaatdebat?

"We weten het niet", zegt klimaatonderzoeker Reyer Gerlagh als de effecten van de opwarming ter sprake komen. "En er is niet veel reden om aan te nemen dat we het over twintig jaar wel weten. Wachten op meer informatie heeft geen zin. Dat krijgen we pas over 100 jaar."

Als wetenschapper bij het internationaal klimaatpanel IPCC houdt Gerlagh zich onder meer bezig met de onzekerheden, waarvan hij er drie noemt.

De eerste gaat over de gevoeligheid van het klimaat. "Dan hebben we het niet over hoeveel CO2 er in de lucht blijft, maar over hoe verschillende systemen daarop reageren. Hoe reageert bijvoorbeeld de vorming van wolken op een stijging van de temperatuur, wat zijn de gevolgen voor ijs en sneeuw?"

Al deze zogeheten terugkoppelingseffecten beïnvloeden zelf ook de temperatuur. Zo betekent meer sneeuw een lagere temperatuur omdat de aarde meer licht terugstraalt naar de ruimte. Maar hoe sterk de invloed is van de terugkoppelingseffecten, is niet bekend.

Kan de natuur zich aanpassen?
De tweede onzekerheid gaat over de vraag in welke mate de natuur zich kan aanpassen. Gerlagh heeft wel een idee van wat er gebeurt bij een opwarming van drie graden Celsius. Soorten zullen richting de polen verhuizen, tot ze niet verder kunnen en uitsterven en mogelijk verandert de Amazone in een savanne. "Maar we weten niet goed hoe groot dat effect is, hoe robuust de natuur daartegen zal zijn. Het kan zijn dat we veel biodiversiteit kwijtraken, maar ook dat de natuur zich relatief goed aanpast."

De waarde één euro over 100 jaar
Een derde onzekerheid is de zogeheten verdiscontering. Oftewel: wat levert de euro die je nu investeert in duurzame energie op in 2100. En wat is de schade als je dat niet doet?

Het verbaast Gerlagh dat mensen zoveel moeite hebben met onzekerheden als het over het klimaat gaat. Hebben we niet dagelijks te maken met onzekerheden en mogelijke gevaren?

"Als we op vakantie gaan sluiten we een vakantieverzekering af", zegt Gerlagh. "Als we een eigen huis kopen, dan nemen we een inboedel- en brandverzekering. Dat is een heel gangbare manier waarop we omgaan met onzekerheid."

Die manier is ook door te trekken naar het klimaat. "Hoeveel zijn wij als maatschappij bereid te betalen aan premie, hoe hoog mag het eigen risico zijn?"

Deze vraag ligt ook op het bord van politici, die zich bij de vaststelling van de premie zoveel mogelijk willen baseren op zekerheden. Vorige maand nog nodigde minister Henk Kamp van Economische Zaken enkele klimaatexperts uit om zich te laten informeren over feiten en fictie in het klimaatdebat. Of hij er veel wijzer van is geworden, is maar de vraag.

Niet alleen de wetenschappelijke kennis is van belang. Zeker zo belangrijk is de normatieve discussie. Is het erg als de ijsbeer uitsterft? Gerlagh noemt dat een 'persoonlijke zaak'. "Voor sommigen is een plastic panda ook goed genoeg. Stel dat de Amazone in een savanne verandert, dan sterven soorten uit. De één vindt het vreselijk, de ander zegt: ach, zo'n savanne is ook best mooi."

Vuurtje met Van Gogh-schilderijen
Om zijn standpunt kracht bij te zetten geeft Gerlagh het voorbeeld van een fictieve miljardair die alle Van Gogh-schilderijen opkoopt om er een lekker vuurtje mee te stoken. "Het simpele economische model zegt dat de waarde van het vuurtje voor de miljardair even groot is als de waarde van het geld dat hij er aan heeft uitgegeven. Volgens het economisch model gaat er dus geen waarde verloren. Hetzelfde geldt voor klimaatverandering. Als ecosystemen verdwijnen kunnen we daar moeilijk waarde aan toekennen. Maar als maatschappij kun je wel ingrijpen als die miljardair Van Gogh's als brandhout wil gebruiken."

Wat geldt voor de Van Gogh's, geldt ook voor ecosystemen. Volgens Gerlagh moeten wij als maatschappij de discussie voeren of we het toelaatbaar vinden dat wij ecosystemen onder zo'n grote druk plaatsen dat zij dreigen te verdwijnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden