Kapitein Rutte hield op de brug bewust zijn mond

Premier Mark Rutte. Beeld anp
Premier Mark Rutte.Beeld anp

Premier Mark Rutte draait het liever om. Het was juist verstandig leiderschap om de afgelopen vakantieweken te zwijgen, bij twee lastige en gevoelige kwesties die Nederland raakten: de financiële crisis en het debat over de Noorse schutter en de PVV.

Teun Lagas

Is de liberale leider de afgelopen weken te stil en te afwachtend gebleven, als minister-president voor alle Nederlanders? De oppositiepartijen in de Tweede Kamer sneerden de afgelopen dagen dat de kapitein in moeilijk vaarwater te weinig op de brug was verschenen.

Rutte wist gisteren wat hem te wachten stond en hij verdedigde zich krachtig tegen die kritiek, na afloop van zijn eerste kabinetsvergadering van het nieuwe seizoen.

Had hij dan soms via een sms'je vanaf Dance Valley in allerhaast het kabinet op moeten trommelen, toen de effectenbeurzen naar beneden gierden en de zorgen groeiden over de schuldencrisis in Europa? Juist niet, vond hij. "Het effect van een ministerraad bijeen roepen valt al gauw verkeerd."

Rutte: "In Duitsland kwam de regering ook niet bijeen. Angela Merkel kwam ook niet terug naar Berlijn. Terwijl in Frankrijk een extra kabinetsvergadering van Sarkozy onmiddellijk leidde tot extra speculaties".

Tijdens de ontrust over de economie wilde hij geen paniek uitstralen, bij die andere kwestie van de vakantieperiode wenste Rutte zijn ergernis niet te tonen. Want toen in Nederland na de dramatische Noorse schietpartij opnieuw een debat losbarstte over het anti-islamgedachtengoed en het taalgebruik van gedoogpartner Geert Wilders ergerde de premier zich grondig.

"De begrafenissen in Noorwegen waren nog bezig. Zo'n debat of de kogel nu van rechts kwam, was onprettig en ontijdig." Dat de moordenaar van de sociaal-democratische Noorse jongeren een supporter was van het gedachtengoed van de Nederlandse PVV doet volgens de premier totaal niet ter zake.

Rutte: "Het debat ging een kant op als zou er een ernstige verantwoordelijkheid liggen bij de PVV. Dat slaat toch helemaal nergens op. Dat is totaal belachelijk." Hij verkoos te zwijgen. "Ik dacht dat mijn ergernis geen bijdrage zou zijn."

Feitelijk werd de premier door enkele oppositiepartijen pas tot een oordeel over het PVV-taalgebruik opgeroepen toen Wilders in het heetst van strijd begon over moskeeën als 'haatpaleizen'. Die veroordeling aan het adres van zijn gedoogpartner gaf Rutte gisteren alsnog wel. "Dat ging te ver. Het was een verschrikkelijke uitspraak. Het is mijn taak als minister-president van alle Nederlanders daar afstand van te nemen."

Veroordeelt hij daarmee de toon die Wilders en zijn partijgenoten tegen de islam aanslaan? Nee, dat ook weer niet. "Ik bepaal voor niemand of hij zijn toon moet matigen", houdt de VVD-premier vol. "Ik zal er wel steeds iets van zeggen als ik vind dat het te ver gaat."

'Haatpaleizen' ging Rutte te ver, maar daarbij blijft het. Hij vindt niet dat zo'n meningsverschil de samenwerking lastiger maakt met gedoogpartner de PVV. In de coalitie verschillen nu eenmaal de meningen over de islam. "In het coalitieakkoord zijn daar duidelijke afspraken over gemaakt", zegt de premier van het minderheidskabinet dat straks op Prinsjesdag zijn eerste Miljoenennota presenteert met een ongekend zwaar bezuinigingspakket.

Premier zegt sorry, maar waarvoor?

Premier Rutte trekt voor de Tweede Kamer het boetekleed aan. Hij had na de Europese top van 21 juli verwarring gewekt met zijn uitleg over het Griekse steunpakket. "Het is mijn taak om dat te voorkomen. Ik bied daarvoor mijn excuses aan. Het is een fout", zei Rutte gisteren. Zijn excuses betroffen niet de mogelijke rekenfout die hij zou hebben begaan, maar het 'gedoe' daarover. Rutte zei na de top dat het noodpakket aan Griekenland tot 2014 bestond uit 109 miljard euro, waarvan 50 miljard van banken en verzekeraars. Snel bleek dat de 50 miljard er bovenop kwam. Achteraf had hij het hele plaatje, tot aan 2020, moeten vertellen en niet een deel daarvan, meende Rutte. Hij wil nu met zijn Europese collega's afspreken hoe resultaten worden gecommuniceerd. De meeste fracties namen in eerste reacties genoegen met zijn uitleg, al vond GroenLinks het jammer dat Rutte niet ruiterlijk toegaf een rekenfout te hebben gemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden