Kantoorhumor

De serie 'Toren C' is hilarisch, maar blij word je er niet van. Toch levert het kantoorleven al jaren mooie televisie op. Denk aan 'Mad Men', 'The Office' en 'Office Space'.

Een paar afleveringen sketches kijken van de VPRO-serie 'Toren C' en je begrijpt dat de opkomst van vrouwen op kantoor de omgangsvormen zwaar onder druk heeft gezet. Vrouwen zijn er niet zo heel erg goed in om privé en openbaar uit elkaar te houden. Bij het koffiezetapparaat gaat het over te grote schaamlippen en over seks op zijn hondjes. Foto's van baby-echo's worden instemmend bewonderd. In de schoonmaakkast treft de schoonmaker moeder Els met twee kolfapparaten aan grote blote borsten. Tijdens een vergadering moet er zachtjes in de mobiel een slaapliedje worden gezongen voor een kind dat niet wil slapen.

Weg schijnt dat ondoordringbare maar wel doorzichtige, glazen plafond van waaronder gepast deemoedige meisjes in mantelpakjes naar de heersende witte boorden daarboven kijken. De tijd van die andere populaire kantoorserie 'Mad Men' waarin baas Roger Sterling in gezelschap zijn hoofd even genietend schuin houdt om Joan achterna te kijken die in haar strakke jurk de kamer uit wiegt. Maar zelfs de incompetente opschepper David Brent uit de Engelse serie 'The Office', de man van de foute grappen die eerst vriend wil zijn van zijn personeel en dan pas baas, en die daarin steeds de plank misslaat, behoort in de bizarre kantoorwerkelijkheid van 'Toren C' tot een ver verleden.

De kantoormannen in 'Toren C' staan bloot aan de onbeheerste vrouwelijke wellust, intimidatie, jaloezie en hysterie van Cora, Debby, Sarah, Eva en Chantal. Mooie collega Wilco wordt in fantasie al bereden terwijl hij alleen maar even een vriendelijk knikje geeft. Hilarisch is de scène waarin Sarah tijdens een gesprekje over niks per ongeluk 'neuk me' zegt en ze, wanneer de man geschokt opkijkt, het verzoek probeert om te buigen naar een Zweeds hitje dat 'zo vervelend' al dagen in haar hoofd hangt: 'neuke/freute/teute/deute/je'.

Het oppermanagement ligt bij Karin of Chantal, vrouwen met scherpe, harde stemmen en dito kapsels, die iedere smadelijke afgang zonder blikken of blozen ombuigen naar een win/win-situatie. Zie de legendarische scène waarin Karin die zich even terugtrekt in de eigen kamer, haar kont naar achteren steekt om een heel lange knetterende scheet te laten, en pas dan in de gaten krijgt dat de verwachte sollicitant al voor haar bureau zit. Karin trekt haar rok recht, merkt op dat de man wat vroeg is, gaat achter haar bureau zitten. Ze schuift, als een collega haar hoofd om de hoek steekt, met wat vage handgebaren de schuld van de stank in de schoenen van de sollicitant, die de kamer uit wordt gewerkt. "Kscht, kscht, weg, weg", blaast Karin.

Chantal en Karin geven leiding aan onder meer Brabantse Els - bloempotkapsel, wijd bruinig vest, verstandige schoenen - die niet uitgepraat raakt over de kinderen, en aan laag uitgesneden oversekste Debby die direct haar tong naar buiten laat glijden bij het zien van een nieuwe mannelijke collega aan de andere kant van de wand in de kantoortuin.

En dat is dan nog maar het begin van de kennismaking die - zoals altijd in 'Toren C' - in een mum van tijd gierend uit de bocht vliegt.

In de in 2008 - en dus vóór 'Toren C' en vóór 'Mad Men' - verschenen studie 'Alleen tijdens kantooruren' schetst de cultuurhistoricus Remco Ensel aan de hand van films, romans en wetenschappelijk onderzoek, dat het witte boordenleven op kantoor traditioneel als een vervreemdend doods bestaan gezien wordt waarin de man ontmand wordt ('mannelijkheid moet je doen, maar hoe doe je dat als kantoorman?'). Die ontmanning wordt door de bazen bestreden met snoeven en grappen (denk aan 'The Office') en door de ondergeschikten met dagdromen en ontsnappingsfantasieën.

Het opperste verzet van de kantoorman schuilt in de ledigheid."To space out", noemt de hoofdpersoon van kantoorkomedie 'Office Space' dat: "Ik staar slechts naar mijn bureaublad maar het is net alsof ik aan het werk ben". Vrouwen dienden zich aan de mannelijke mores op kantoor aan te passen, 'blend in' als een kameleon. Schaapachtig blijven lachen als de baas een seksistische mop tapt. In de bizarre vrouwelijke kantoorwerkelijkheid van 'Toren C' is eigenlijk geen ontsnapping meer mogelijk. Niet aan de collega's, niet aan het gebouw.

De pijnlijkheid van de humor schuilt juist in al die perverse dagdromen die zich tegen de dromer keren. Een paar afleveringen van 'Toren C' en je snapt ook dat het kantoorleven zijn langste tijd heeft gehad. Het kopieerapparaat dat in het zacht pastel getinte 'Mad Men' nog met veel enthousiaste kreetjes onthaald wordt, staat in het grijze 'Toren C' voor de opperste monotonie: grijze vakjes die zich vullen met witte velletjes. Het kafkaeske gebouw in 'Toren C' ontwikkelt in de loop van vier tv-seizoenen ook steeds meer griezelige, zelfs dodelijke trekjes.

'Toren C' biedt troost noch bevrijding. Zoals kantoorhumor eigenlijk nooit veel troost bood: je kan er erg om lachen maar blij word je er niet van.

Op YouTube vind je onder het kopje 'kantoorhumor' een filmpje dat laat zien hoe de gemiddelde kantoorklerk van een saaie werkdag toch iets fantastisch leuks weet te maken: punaises op de wc-bril, heel veel elastiekjes om iemands telefoon, zijn billen kopiëren, spullen van collega's inpakken met krantenpapier, cadeaupapier, aluminiumfolie en/of karton. Beelden van de leegte. Het is 'Toren C' in een notendop: de ontsnapping brengt precies dat waar je aan zou willen ontsnappen.

Reageren

Hoe gaat u om met uw collega's? Zijn het vrienden geworden, of bewaart u afstand? Stuur uw reactie, maximaal 150 woorden, naar tijd@trouw.nl

Kantoor in beeld

De absurdistische VPRO-komedie 'Toren C' is geschreven door Margôt Ros en Maike Meijer die ook de typetjes spelen in de serie; zo'n veertig in totaal. De schrijfsters werden na het eerste seizoen bekroond met de Lira Scenario Award. Vorig seizoen wonnen ze de Seoul Drama Award; 'Toren C' is een groot succes in Korea. De pijnlijke humor heeft 'Toren C' gemeen met de Engelse fake-docu-serie 'The Office', geschreven door Ricky Gervais, die begin jaren nul een groot succes was, en waarvan de Amerikaanse remake nu al negen seizoenen voortduurt. Voorganger in Nederland is Jiskefets 'Debiteuren/crediteuren'. Nederland kent sowieso een lange traditie van kantoorsatire, met name in de literatuur, waarin 'kantoormannen' als Voskuil, Alberts, en Nescio aan het geestdodende kantoorleven ontsnapten door in de avonduren hun wederwaardigheden aan het papier toe te vertrouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden