Kansel en collecte in VS blijven voor politiek taboe

Amerikaanse geestelijken die zich vanaf hun kansel mengen in verkiezingscampagnes lopen het risico de belastingvrijdom voor hun kerk te verspelen. Conservatieve christenen slaagden er vorige week (nog) niet in dit te veranderen.

door Frank Kools

Op vierkiezingstournee door zijn staat Texas had de senator en latere president Lyndon B.Johnson meer dan eens meegemaakt dat waar hij kwam er zojuist in kerken tégen hem was gepreekt met aansluitend collecte voor zijn tegenstander.

Nu mochten kerken van Johnson overal een mening over geven, maar belastingvoordelen misbruiken voor partijpolitiek druiste volgens hem in tegen de grondwettelijke scheiding van kerk en staat. In 1954 kwam het tot een wet daarvoor. Die wet van Johnson geldt nog steeds, maar is een doorn in het oog van christelijk rechts, dat zich tot een sterke politieke macht georganiseerd heeft. Zij hebben de wet via een grote lobby dit jaar afgeschaft willen krijgen, maar strandden in het Huis van Afgevaardigden op een ruime meerderheid.

De uitslag slaat de indiener van het voorstel, Walter Jones uit North-Carolina, niet uit het veld. Volgend jaar, in een nieuw 'Huis', probeert hij het opnieuw: ,,Deze strijd kunnen we winnen.'' Jones, zelf katholiek, werkt samen met de zeer conservatieve Christian Coalition, gedomineerd door protestanten uit het zuiden.

In Jones' ogen schendt de bepaling de grondwet, die vrije meningsuiting garandeert. Maar dominees, priesters of rabbijnen moeten aan zelfcensuur doen, stelt Jones - vanwege de centen. Imams noemt hij niet: Amerika heeft een joods-christelijke cultuur en dat moet zo blijven, zegt hij.

Zijn medestanders beschuldigen de belastingdienst ervan in verkiezingstijd stiekem in kerken of synagogen luistervink te spelen. Ze menen ook dat de dienst het vooral gemunt heeft op de conservatieve kerken en fouten van liberale door de vingers ziet.

Dominee Barry Lynn, voorman van 'Amerikanen verenigd voor scheiding van kerk en staat', kortweg AU genoemd, juicht de uitslag toe. ,,De natte droom van christelijk rechts is niet uitgekomen. De meeste Amerikanen willen niet dat in hun kerken partijpolitiek de eredienst vervangt. Als ze geld leggen in de schaal verwachten ze niet dat dat gebruikt wordt voor campagnefolders of advertenties waarin politieke tegenstanders worden aangevallen worden.'' AU had fel campagne gevoerd tegen Jones.

Deze kreeg in het Huis ook kritiek van zijn eigen Republikeinse partij, die er de meerderheid heeft. Collega en partijgenoot Christopher Shays uit Connecticut waarschuwde dat Jones' voorstel grote donoren die niet willen of mogen opvallen via een kerk onzichtbaar maakt. Zijn invloedrijke partijgenoot Amo Houghton uit New York ontzenuwde het verhaal van de zelfcensuur op de kansel: ,,Kerken zijn vrij om over van alles te praten; ze kunnen alleen niet de middelen waarvoor ze belastingaftrek claimen gebruiken om campagne te voeren voor een kandidaat.''

Maar de Vereniging van Bezorgde Vrouwen voor Amerika (CWA), nauw verbonden met religieus rechts, spreekt van grote hypocrisie. ,,Zoek maar eens uit hoeveel van die tegenstemmers zelf bij campagnes verschijnen in kerken'', zei woordvoerster Michael Schwartz. Een kerk mag wel een politicus op de kansel uitnodigen om zijn zaak te bepleiten, maar de eigen voorganger mag niet oproepen op die persoon te stemmen: zij wil de voorgangers ,,van hun ketenen bevrijden - en wel onmiddellijk.''

De belastingdienst ontkent actieve spionage in kerken. Sterker: sinds 1954 raakten slechts twee kerken hun belastingstatus kwijt. De laatste in 1995, in New York. De kerk had in een landelijke krant per advertentie betoogd dat presidentskandidaat Clinton met zijn levenswijze geen christelijke stem verdiende. Clinton won overigens. ,,Wij sturen altijd eerder aan op gedragsverandering dan op een herroeping'', legde de belastingvoorlichter uit. De Newyorkse kerk was pas drie jaar later bestraft omdat ze geen berouw toonde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden