'Kans op ontspoorde dokter nu klein'

Hoogleraar Johan Legemaate over de strafzaak tegen voormalig neuroloog Ernst Jansen Steur

Vandaag begint de strafzaak tegen de voormalig neuroloog Ernst Jansen Steur. Hoe hoog kan de straf worden en zijn er mogelijk niet veel meer dokters ontspoord? Vijf vragen beantwoord met hulp van de Amsterdamse hoogleraar gezondheidsrecht Johan Legemaate.

Onjuist medisch handelen - verkeerde diagnoses en medicijnen - bij acht patiënten, met ernstig lijden tot gevolg en in één geval een zelfmoord. Met receptenblokken van collega's je eigen medicijnverslaving voeden. Diefstal van onderzoeksgeld.

Is dit de grootste medische strafzaak ooit?

"Wat omvang betreft zeker, maar er lopen enigszins vergelijkbare gevallen", zegt Legemaate. Hij noemt de orthopeed uit het Waterlandziekenhuis, die in 2010 werd ontslagen na een vernietigend onderzoeksrapport. Door 'experimentele' behandelingen zouden 51 patiënten ernstige schade hebben opgelopen. De orthopeed kreeg berispingen en een waarschuwing maar het tuchtcollege sprak hem tot nu toe vrij van nalatigheid. Het Openbaar Ministerie onderzoekt nog of 12 patiëntendossiers tot een strafzaak kunnen leiden. Een andere zaak is die van de maagchirurg in het Scheperziekenhuis in Emmen. Bij hem ging het eerst over zes mogelijke dodelijke slachtoffers, maar justitie vond slechts bewijs voor één fatale fout. Daarvoor wordt hij op dit moment vervolgd.

Welke straf kan de neuroloog krijgen?

Twaalf jaar gevangenisstraf is het maximum. "Meestal wordt dat maximum lang niet gehaald", zegt Legemaate. Hoeveel dan wel? "Onzeker. Het zou goed kunnen dat het twee jaar wordt, waarvan een deel voorwaardelijk. Dat zou een teleurstelling zijn voor mensen die hechten aan de zwaarte van een straf. Maar ons rechtsstelsel zit nu eenmaal zo in elkaar dat we meer belang hechten aan het feit dat iemand wordt veroordeeld. Een lange straf, wat is daar nou nog het nut van: hij kan al niet meer als arts in Nederland werken." Dat er straf aankomt, lijkt waarschijnlijk. "Bedenk tegelijkertijd: alles wat tot nu toe over hem is gezegd, moet nog worden bewezen. Aan de andere kant, als duidelijk gemaakt wordt dat hij veel kansen voorbij liet gaan om zich te verbeteren, kan de straf nog wel eens hoger uitvallen."

Kan de straf lager uitvallen omdat Jansen Steur publiekelijk al is veroordeeld als 'horrorarts'? Omdat hij het niet kon helpen dat hij verslaafd was of wanneer hij kan aantonen dat zijn intenties goed waren?

Legemaate: "Wat wel kan schelen, is dat justitie lang heeft gewacht met vervolging - het gaat om zaken tot 2003. Dat kan tot een lagere straf leiden, zoals je ook hebt gezien bij Albert Heringa, de man die zijn schoonmoeder hielp bij euthanasie."

"Die verslaving, daar ben je toch ook zelf verantwoordelijk voor. In ieder geval heb je de plicht aan te geven dat je daardoor niet kunt werken. Ik heb niet de indruk dat deze neuroloog patiënten moedwillig schade toebracht, maar hij heeft wel het risico daarop genomen door te blijven behandelen onder omstandigheden, zoals zijn verslaving, die niet goed waren." "Dan gaan we toch wel in de richting van grove nalatigheid. En dan is wat hij heeft gedaan veel ernstiger dan bijvoorbeeld een verpleegkundige die per ongeluk een injectiespuit vult met een te hoge dosering."

Waarom zijn er een strafzaak en tuchtzaak tegelijkertijd?

"In zware zaken is dat niet ongebruikelijk", zegt Legemaate. "Het kan trouwens dat de tuchtrechter iets heel anders uitspreekt dan de strafrechter. Het strafrecht stelt strengere eisen aan het bewijs."

Moeten mensen die een specialist bezoeken bang zijn voor ontspoorde dokters?

"Sinds deze zaak is er veel veranderd. Specialisten worden nu jaarlijks beoordeeld door getrainde collega's. Die vragen ook na bij patiënten. Als die collega's disfunctioneren zien, moeten ze dat doorgeven aan het ziekenhuisbestuur. Daarnaast is in de richtlijnen van specialisten vastgelegd dat je verplicht bent melding te doen wanneer je een collega verkeerd ziet handelen. Je kunt nooit uitsluiten dat er toch iets fout gaat, maar de kans dat het niet direct ontdekt wordt is flink kleiner geworden. De nieuwe lichting artsen heeft samenwerken en goede dossiervorming van het begin af aan geleerd. Zorg is teamwork, het oude beeld van één specialist en een patiënt in de spreekkamer is steeds meer achterhaald."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden