Kanovaren door de olie

Een spannende, schitterend geschreven roman over een belangrijk onderwerp.

Er bestaat geen vorm van menselijk geluk die niet in één minuut kan worden weggevaagd. Maar soms neemt het lot er wat ruimer de tijd voor. Dat ontdekken de twee journalisten die de belangrijkste personages zijn van de meeslepende en schitterend geschreven roman 'Olie op water', van Helon Habila. De Nigeriaanse, maar inmiddels in de Verenigde Staten woonachtige schrijver doceert creative writing aan de George Mason University in Fairfax. Wie deze roman leest, moet zijn studenten wel benijden.

De beide journalisten worden er door hun redacties op uitgestuurd om meer aan de weet te komen over de ontvoering van de jonge Engelse vrouw Isabel Floode. De jongste van de twee reporters, Rufus, is een ambitieuze doorzetter. De artikelen van de ander, Zaq, waren ooit zijn voorbeeld. De manier waarop hij misstanden aan de kaak stelde was voor Rufus ooit een van de belangrijkste redenen om journalist te worden. Maar inmiddels heeft bij Zaq de verloedering toegeslagen. Hij is weliswaar door de wol geverfd en hij heeft nog steeds een scherp oog voor hoe de hazen lopen, maar hij is vooral ernstig aan de whisky verslaafd, en duidelijk zijn einde nabij.

De twee huren een kano en een bemanning, en varen de Nigerdelta in, waar Isabel door een rebellenorganisatie gevangen wordt gehouden. Als Rufus en Zaq haar hebben gevonden, willen ze foto's van haar maken om te bewijzen dat ze nog leeft, en dan willen ze terugkeren naar hun redacties om er hun verslagen te schrijven. Want wanneer bewezen is dat Isabel nog in leven is, kunnen de onderhandelingen over het losgeld en de vrijlating snel worden afgerond. Dat is in Nigeria de gebruikelijke procedure geworden bij dergelijke ontvoeringen.

Het apocalyptische landschap waar Rufus en Zaq doorheen varen roept Habila schitterend op: de brandende fakkels van de boorputten, de pijpleidingen die zich alom door het landschap slingeren, de penetrante geur van aardolie waarvan de lucht verzadigd is. "Midden op de rivier was het water helder en beweeglijk, maar dichter bij de kant werd het troebel en roerloos, ingesloten door mangroves, terwijl de mist als plukken watten tussen de takken bleef hangen. Voor ons uit vormde die mist een boog over de hele breedte van het water, als een brug. Wanneer we op een bijzonder smal gedeelte van de rivier kwamen werd onze lichte houten kano soms zo door de dichte grijze massa omhuld dat we in stilte over het water gleden zonder elkaar te kunnen zien."

Maar eigenlijk vormt het verhaal van Isabels ontvoering, hoe spannend ook, niet meer dan een anekdotische aanleiding voor Habila's roman. Want via de geschiedenissen en belevenissen van beide kompanen en de rebellen en soldaten met wie zij in contact komen, krijgt de lezer steeds meer zicht op de werkelijkheid van Nigeria: de corrupte wereld waar intelligentie, eerlijkheid en talent nooit een garantie vormen voor een baan op een passend niveau.

Waar relaties, vleierij en wapengeweld veel efficiëntere manieren zijn om je staande te houden. De ontvoerders die Isabel in handen hebben gekregen, zijn op hun beurt de gijzelaars van dat systeem.

De lezer begrijpt al snel dat ontvoering in zo'n maatschappij een anders geladen daad is dan in onze Europese contreien.

Gaandeweg komen de twee journalisten aan de weet dat Isabel een paar jaar tevoren is getrouwd met James, een briljante petrochemicus. Door zijn firma is hij van het ene buitenland naar het andere gestuurd. Uiteindelijk werd hij overgeplaatst naar Nigeria. Na alle eerdere uitzendingen was dat voor Isabel net even te veel. Ze besloot in Engeland de terugkeer van haar man af te wachten.

Maar na enige maanden begint het gescheiden zijn te knagen, en Isabel voelt dat haar man haar ontsnapt. Ze besluit zich bij hem te voegen en met hem een kind te maken. In Nigeria wacht haar een verrassing: James heeft de huishoudster Koko zwanger gemaakt, en heeft net beslist dat hij toe moet groeien naar het besluit dat hij van Isabel zal gaan scheiden.

De chauffeur van James, die zichzelf beschouwde als de verloofde van Koko, is door de gebeurtenissen even onaangenaam verrast als Isabel. Hij besluit zich op de twee overspeligen te wreken, en zet een ontvoering van Isabel op touw waaraan Isabel, door onzekerheid en verdriet overweldigd, wel wil meewerken. Helaas voor iedereen wordt de zaak al snel door professionals overgenomen.

Het wemelt in de Nigeriaanse rivierdelta namelijk van de bendes opstandelingen. Op welhaast vakmatige basis ontvoeren zij westerse personeelsleden van oliebedrijven, om ze na verloop van enige tijd tegen losgeld weer vrij te laten. Zij kunnen niet toestaan dat er onder hun duiven wordt geschoten. Wat begon als een persoonlijke wraakoefening van de bedrogen geliefde, wordt nu op een ander plan getild, en groeit opeens uit tot een zaak van nationaal belang.

Helon Habila behoort tot de schrijvers die zelf nauwelijks in hun boeken aanwezig lijken te zijn. Hij valt de lezer niet lastig met uitweidingen of vernuftige vergelijkingen. Het verhaal wordt sober verteld, zonder dat de schrijver tussen het boek en de lezer gaat staan en uitlegt wat de lezer moet vinden.

Al vanaf de eerste zin ontrollen de gebeurtenissen zich als een film voor het geestesoog van de lezer, die zich niet bewust is van de sturende hand van de schrijver. Het lijkt simpel en vanzelfsprekend, maar het is juist daardoor bijzonder knap.

Het is waarschijnlijk niet helemaal toevallig dat thriller-elementen in het werk van terughoudende auteurs als Habiba een belangrijke rol spelen - bij ons zou je kunnen denken aan Tim Krabbé. Deze manier van schrijven is als het ware voor het genre van het spannende boek geschapen.

Daarom zou het ook jammer zijn hier de afloop van het verhaal te verraden.

Helon Habila: Olie op water. (Oil on Water) Vertaald uit het Engels door Aleid van Eekelen-Benders. Nieuw Amsterdam, Amsterdam; 256 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden