Reportage

Kan Turkije het Syrische vluchtoord Afrin onder controle houden?

Een Syrische vluchteling maakt eten klaar in een verlaten huis in Afrin.Beeld AFP

Het Syrische offensief in rebellenbolwerk Idlib zal volgens de VN een exodus van vluchtelingen op gang brengen. De noordelijke regio Afrin is een logische maar onstabiele bestemming.

'Er is een God. Zijn leger is Turks', staat in het Arabisch op een verlaten huis te lezen, op de weg naar het voorheen overwegend Koerdische Afrin. De komst van de Turken naar het gebied, begin dit jaar, werd door sommige, vooral Arabische Syriërs als een positieve wending in het conflict ervaren. Blij waren ze, met een veilige plek om te wonen en de mogelijkheid om te werken.

Met Operatie Olijftak wilde Turkije het grensgebied van Turkije veiligstellen en Koerdische militanten uit Afrin verdrijven. De Turken hebben belang bij een stabiel gebied in het noorden van Syrië, waar Syriërs naar kunnen terugkeren - Turkije vangt 3,5 miljoen Syrische vluchtelingen op. Maar nu het Syrische leger de nabijgelegen provincie Idlib wil heroveren wacht een potentiële toestroom van ontheemden vanuit Syrië zelf.

Beeld Louman & Friso

Humanitaire catastrofe

Ankara waarschuwt, net als de VN, voor een 'humanitaire catastrofe' in Idlib door het Syrische offensief. De laatste jaren vonden ruim een miljoen Syriërs hun toevlucht in die provincie, waar nu naar schatting drie miljoen mensen wonen. Een substantieel deel van die mensen, zo is de vrees, zal Idlib ontvluchten als de strijd in volle hevigheid losbarst. Sinds de Syrische luchtmacht met hulp van de Russen vorige week begon met bombarderen, zijn al 30.000 mensen op de vlucht geslagen, aldus de VN.

Onder de vluchtelingen zullen niet alleen burgers zijn, maar ook rebellen; reden waarom Turkije de grenzen dicht wil houden. Als dat gebeurt, is Afrin een logische bestemming. De vraag is of de Turken dan de rust in de regio kunnen be-waren.

Nu is de Turkse aanwezigheid in Afrin in ieder geval goed zichtbaar. Bij het gemeentehuis van de gelijknamige stad wappert de Turkse vlag boven die van Syrië. Turkije werkt samen met het Vrije Syrische Leger (VSL), een rebellengroep die vecht tegen het Syrische regime, Islamitische Staat en de Koerdische militie YPG. Een aantal strijders is omgeschoold tot lokale politie.

Zo ook commandant Amer Muhammed (38). Net als veel andere politieagenten komt hij oorspronkelijk niet uit Afrin: zijn familie - hij heeft negen kinderen - heeft hij vanuit Homs naar het noorden overgebracht. Van Muhammed mogen de Turken blijven, al zeggen ze de controle uiteindelijk over te zullen dragen aan de lokale overheid en politie. "Ik werk graag met ze samen. We zijn broeders van hetzelfde land. Als Turkije hier weggaat, ontploft de boel."

Negatief

Barzan Sido (32) maakt zich ook zorgen, maar de Koerd is, anders dan oud-VSL-strijder Muhammed, vooral erg negatief over de huidige situatie in Afrin en over de Turkse rol daar. "In Afrin zorgen verschillende VSL-rebellengroepen nu al voor onrust. En de politie is corrupt: overdag zijn zij lokale politie-agenten, 's nachts behoren ze tot het VSL."

Volgens Sido worden mannen tussen de 15 en 40 opgepakt en vastgezet. Vijf mannen werden onlangs ontvoerd, vervolgt hij, onder hen drie van zijn familieleden. Er is een borgsom op hun hoofd gezet. Ook gaan er regelmatig autobommen en bermbommen af door onderlinge conflicten tussen de verschillende rebellengroepen. Verder is de oogst van zijn familie, die een stuk land met olijfbomen, tarwe en granaatappelbomen bezit, door het Vrije Syrische Leger ingenomen. "Ze verkopen de opbrengst en steken het geld in eigen zak", zegt hij. Voor Sido's Koerdische familie is de situatie sinds de komst van de Turken verslechterd. "Afrin was altijd veilig, nu niet meer."

Ook volgens Amnesty International worden inwoners willekeurig opgepakt en gevangengezet. In een rapport dat ze vorige maand publiceerde, beschrijft de mensenrechtenorganisatie hoe mensen verdwijnen en huizen worden geplunderd. Volgens onderzoeker Diana Semaan, die tientallen inwoners uit Afrin interviewde, moeten de slachtoffers vooral - maar niet alleen - onder Syrische Koerden gezocht worden (naar schatting 200.000 Koerden zijn sinds Operatie Olijftak uit Afrin gevlucht). Rebellengroeperingen zijn volgens haar verantwoordelijk voor het geweld, uitgerust en bewapend door Turkije. "Turkije werkt samen met deze groepen, maar sluit de ogen voor de misdaden", zegt Semaan. De Turkse overheid wil niet op het rapport reageren.

Of Turkije voor iedereen in het gebied de veiligheid kan garanderen, ook als er straks duizenden ontheemden aankloppen? Volgens Turkije-analist George Dyson van adviesbureau Control Risks valt dat nog te bezien. "Afrin is geen provincie van Turkije. Turkije heeft de macht, maar kan niet zelfstandig ingrijpen."

Met het offensief in Idlib ophanden, kan de situatie in Afrin snel escaleren. De komende weken zal blijken of Turkije in staat is vluchtelingenbuffer Afrin onder controle te houden.

Lees ook:

Turkije houdt het Koerdische Afrin in een wurggreep

Turkije blijft inzetten op de inname van het Koerdische Afrin. Het Turkse leger ontkent dat bij bombardementen het enige ziekenhuis in de stad is geraakt.

Waarom de Koerden wel moeten vluchten uit Afrin

Het Turkse leger rukt op in Noord-Syrië. Daarbij zou geplunderd worden. Op hulp hoeven de Koerden niet te rekenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden